logo

маориф

Кириллӣ беҳтар ё арабӣ?

Изҳороти ахири Нуриддин Саидов, вазири маорифи кишвар, дар бораи хати форсии арабиасос  бори дигар баҳсҳои зиёдеро дар доираи коршиносону адибон ба миён овард. Нуриддин Саидов дар робита ба ҳамин мавзуъ дар ҳузури хабарнигорон андешаи худро чунин баён доштааст: "Яъне касе дар Тоҷикистон мухолифи омӯзиши хати ниёгон нест ва хуб аст, ки равшанфикрон ба хотири ошноии хубтар ба мероси аҷдод хати форсиро бидонанд, вале ин кори шахсии ҳар нафар аст ва саросар аз сириллик ба форсӣ гузаштани кишвар дар ҳоли ҳозир зарур нест".
Нуриддин Саидов ягона нафаре нест, ки муқобил будани худро ба иваз кардани алифбои кишвар баён дошта бошад. Аммо ҳар нафаре, ки то имрӯз чунин мавқеъ интихоб намудааст, дар расонаҳои  мустақил зери тозиёни танқид қарор гирифта, дар баъзе мавридҳо ӯро хоини миллат ва ё  пантуркист меноманд, ки аз ҳақиқати ҳол фарсахҳо дур мебошад. Яке аз чунин мақолаҳо бо сарлавҳаи "ТУРКТОЗиҳои Иброҳим Усмон ё Эмомалӣ Раҳмон?" дар матбуоти даврӣ ба нашр расида буд.
Мақолаҳо дар   ин мавзӯъ хеле зиёданд, аммо дар ин росто аҳсант ба профессор  Иброҳим Усмонов, ки аз аввал то имрӯз дар ақидаи худ устувор боқӣ мондааст. Ӯ ба дарки масъулияти баланди олимӣ ва бо эҳсоси ватандӯстиву миллатпарастӣ бар зидди ҳамаи онҳое, ки хати форсии арабиро кӯр-кӯрона аз худ кардаанд ё аз фарти дӯстиашон бо шаҳрвандони Эрону Афғонистон аз хати кириллӣ рӯ гардондаанд, дар муқовимат қарор дорад.
Ба ақидаи  Иброҳим Усмонов барои  миллати тоҷик ҳам хати арабӣ бегона аст, ҳам хати кириллӣ: "Мо, мутаассифона, дар таърихамон хеле дар масъалаи хат паропар кардем. Гарчи мо аввалин мардуми хатдори олам ҳастем, зеро "Авесто"-ро дар қарни 14-и пеш аз мелод навиштаем, бо омадани Искандар хати юнониро қабул кардем ва 500 сол бо ин хат навиштем ва баъд хатҳои дигар. Хати арабӣ ба овози тоҷикӣ мувофиқат намекунад. Яъне дар он ҳарфҳое ҳастанд, ки тоҷикон талаффуз карда наметавонанд. Масалан, овози Т, С, Ҳ, З, А-и тоҷикӣ бо чанд ҳарф ифода мешавад, ки тоҷик онро талаффуз карда наметавонад". Дар воқеъ 70 соле, ки хати кириллиро мо истифода мебарем, онро ҳам мисли имлои арабӣ  мувофиқ ба забони тоҷикӣ кардаем. Ҳарфҳои бегонаро, ки теъдодашон 4-то буд аз байн бурдем, ки дар натиҷа хати кириллӣ ба мисли хати арабӣ ба мо тоҷикӣ гардид.
Имрӯз ба касе пӯшида нест, ки бо тағйир додани хати кириллӣ ба хати форсии арабиасос ҳади ақал мо боз  бист сол  қафо хоҳем монд. Инро ҳамагон дарк мекунанд, ҳатто он шахсоне, ки даъвои иваз кардани хатро доранд.
Зимнан барои омӯхтани хати форсӣ ва дигар хату забонҳо дар кишвар шароити мусоид фароҳам  аст, ки бо камтарин маблағ  метавонем онро аз худ намоем. Ҳамзамон дар Тоҷикистон марказҳои омӯзиши хати форсӣ амал мекунанд, ки барои хоҳишмандон ройгон аст.
Дар ҳамин робита яке аз ҷонибдорони дигари хати кириллӣ профессор Баҳриддин Камолиддинов тағйири хати алифбо ва мушкилии онро дар дигар кишварҳо эҳсос кардааст. Ӯ бовар дорад, ки барои гузаштан ба хати нав вақти бисёр ва пули калон талаб мешавад. Ӯ дар як мусоҳибааш чунин баён дошта буд: "Як-ду сол пеш бо роҳи Ӯзбекистон гузаштам, назарам афтид, ки ҳоло ҳам дар роҳҳо чанд хатҳо ҳаст. Ба ин калонсолҳои Ӯзбекистон ҳеҷ розӣ нестанд, ки онҳо ба хати лотинӣ гузаштанд. Чунки пештар калонсолони онҳо маҷаллаву газетаҳоро ба хати кирилӣ мехондаанд, акнун ба ин хат мактабҳо оҳиста-оҳиста гузашта истодаанд. Кори осон нест миллионҳо одамро аз сари нав саводнок кардан, ин боз маблағи зиёд талаб мекунад".
Имрӯз шахсоне, ки даъвои гузаштан ба хати арабиро доранд, магар дарк накардаанд, ки бо зуд-зуд иваз кардани хат ба  мушкилиҳои ҷиддӣ рӯ ба рӯ мешавем ва рафъи онҳо бароямон кори осон нахоҳад буд?!   
  Бо итминон метавон гуфт, ки гузаштан ба хати арабӣ, ин  даъвои ватандӯстони дурӯғин аст. Онҳо бо ҳар роҳу восита мехоҳанд, ки суръати пешрафти Тоҷикистонро боз доранд.

Ҷамшеди ДИЛОВАР


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 24.01.13    №: 14    Мутолиа карданд: 1223

19.07.2019


ПАЛАТАИ ҲИСОБ. 88,З миллион сомонӣ зарари молиявӣ ошкор гашт

УМЕД БОБОЗОДА: "Аксари муроҷиатҳо оид ба адолати судиянд"

Кӯдакони аз Ироқ овардашуда ба зиндагии муқаррарӣ бармегарданд

"EXPO 2019 BEIJING". Гӯшаи Тоҷикистонро беш аз як миллион нафар тамошо кард

НИГАРОНӢ. Ҷудошавии 6065 оила дар ним сол

18.07.2019


ХАДАМОТИ ЗИДДИИНҲИСОРӢ. Болоравии нархи барқ ба қарзи он марбут аст

Азим Иброҳим Ким Тэ Сонгро ба ҳузур пазируфт

Ба ташкили корхонаҳои муштарак ҳавасмандӣ зоҳир гардид

Ҳамоиши «Ваҳдат – омили ягонагӣ ва суботи ҷомеа» доир шуд

Ҳамкорӣ бо Қатар густариш меёбад

Саридораи геология. 2810 харитаи геологӣ рақамӣ шуд

121 шахси масъул ба ҷавобгарии маъмурӣ кашида шуд

Роҳи нави сесатҳаи Душанбе ба истифода дода мешавад

Президенти Қазоқистон Шӯрои миллии эътимоди ҷомеаро созмон дод

Дар Ӯзбекистон аввалин IT-технопарк бунёд мегардад

Ҷаҳон дар як сатр

17.07.2019


Музокироти ҳайатҳои расмии Тоҷикистон ва Корея

КУМИТАИ МУҲИТИ ЗИСТ. Нигаронӣ аз набудани партовгоҳҳо дар деҳот

ПРОКУРАТУРАИ ГЕНЕРАЛӢ. 5774 гектар қитъаи замин ба ҳолати аввала баргардонда шуд

ИЗЗАТУЛЛО САТТОРӢ: "Истеҳсоли гӯшти мурғ 9 маротиба зиёд мегардад"

ВАЗОРАТИ АДЛИЯ. Хулосаи ҳуқуқӣ ба 1936 лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ

ТАЭКВОН – ДО. Муниса медали тилло ба даст овард

Суръати рушди ММД Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ баландтарин шуд

Тоҷикистон ба сохтмони лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ — Чин» шурӯъ мекунад

Дар ҷанубу ғарби Чин аз хушксолӣ 7,4 миллион нафар зарар дид

Ҷаҳон дар як сатр

Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» якҷо бо мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон бахшида ба Ҷашни 30 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти унвони «ТОҶИКИСТОН – ХОНАИ УМЕДИ МО» озмун эълон менамояд.

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад

ЭНЕРГЕТИКА. 2,5 миллиард сомонӣ қарзи дебитории "Барқи тоҷик" муаммои ҳалталаб боқӣ мемонад

15.07.2019


Сарвазири Корея ба Тоҷикистон меояд

Баррасии масъалаҳои ҳамгироии САҲА, СҲШ ва ИА дар минтақаи Осиёи Марказӣ

Нахустин шумораи маҷаллаи «Осиё ва Аврупо» аз чоп баромад

ДТТ. Изҳори нигаронӣ аз вазъи бо кор таъмин шудани хатмкардаҳо

ТИБ. 288 номгӯи доруи ғайристандартӣ ошкор шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед