logo

фарҳанг

Хазинадори марворидҳои мардумӣ

Раҷаб Амонов беш аз даҳ сол аст, ки дар миёни мо нест, вале хотираи дурахшони ӯ дар дилу дидаҳо ва ёдҳо нақш бастааст. Аз кор  ва фаъолияти пурбаракаташ  ҳамеша дар маҳфилҳои илмиву фарҳангӣ ба некӣ ёд мешавад. Устод яке аз симоҳои намоёни илму адаб ва фарҳанги тоҷик буд. Бо осори арзишманду дарёфтҳои эҷодии  худ дар рушди илми фолклоршиносии тоҷик ва ба пояи баланди инкишоф бардоштани дастовардҳои он хидматҳои шоиста кардааст. Дар бунёди мактаби фолклоршиносии тоҷик саҳми бузург дорад ва яке аз ҷоннисорони фарҳанги мардумӣ ба ҳисоб меравад.
Айёми бачагӣ, ҷараёни таҳсил ва фаъолияти меҳнатии ӯ дар зодгоҳаш - шаҳри  Истаравшани бостонӣ сипарӣ шудааст. Аз падар хеле бармаҳал маҳрум мегардад. Пас аз хатми Омӯзишгоҳи муаллимтайёркунии шаҳри Истаравшан муддати як сол ба омӯзгорӣ машғул шудааст. Вале он оташаке, ки дар дилаш нисбат ба китоб, илм ва хоса адабиёту фарҳанг равшан шуда буд,  ӯро барои идомаи таҳсил ба пойтахти ҷумҳурӣ - ба Институти давлатии педагогии ба номи Т.Г.Шевченко (ҳоло Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ) овард. Дар китоби хеш "Навбаҳори чашмасор" устод Р. Амонов чунин менигорад: "Нағз дар хотир дорам: аз ин ҷо (Истаравшан - шарҳи муаллифон) соли 1939 пагоҳӣ ба ароба савор шуда, ба олами васеъ сафар кардам…".
Аммо Ҷанги дуюми ҷаҳон ҷавони ташнаи илм ва бо нангу ори Ватанро ба майдони даргири ҷанг кашонд. Баъд аз пирӯзӣ таҳсилашро  дар донишгоҳ идома дод.
Соли 1951 ба Институти забон ва адабиёти ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ (ҳоло Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ) ба кор омад ва то охири умр (2002), яъне муддати 53 сол ин даргоҳи барояш муқаддасро тарк накард ва барои  равнақу ривоҷи илми фолклоршиносии тоҷик содиқонаву беғаразона хидмат намуд. Дар ин даргоҳи маърифат ӯ аз вазифаи ходими хурди илмӣ то мудири шуъба, аз номзад то доктори илм расида, ниҳоят дараҷаи  баланд - академикро сазовор гардид.
Устод Р. Амонов дар баҳри бекаронаи илму фарҳанги тоҷик ба монанди ғаввоси моҳир чирадастона дурдонаҳои носуфтаву ноаёни зери баҳрро чида, ба чашми дилбохтагони фолклори тоҷик ҷилвагар гардонид. Аз ин рӯ, ӯро бунёдгузори Фонди фолклори тоҷик (Ганҷинаи фарҳанги мардум) низ меноманд. Натиҷаи роҳбарӣ ва саъю талоши устод буд, ки шуҳрати ин ганҷина зуд аз Тоҷикистон берун рафт ва диққати як зумра фолклоршиносони мамлакатҳои Ғарбу Шарқро ба худ ҷалб намуд. Воқеан ҳам ӯ аз ҷумлаи он фолклоршиносони камшумор буд, ки ба илм дилбастагиву садоқати зиёд доранд, ҳамқадами замонанд.
Ҳарчанд омӯзишу таҳқиқи фолклоршиносии тоҷик дар фаъолияти илмии Р. Амонов ҷойгоҳи асосию марказӣ дорад, вале дар ибтидо, яъне аз соли 1939 ӯ худро ҳамчун шоир, рӯзноманигор, нависанда ва адабиётшинос бо эҷоди шеъру ҳикоя, очерку мақолаҳои илмию оммавӣ аз тариқи матбуоти даврӣ  муаррифӣ кардааст. Шеърҳои ӯ "Гулистони мо" (1939), "Дар таманнои туем" (1940), мақолаҳои "Ленин дар соли 1918" (1939), "В. Г.Белинский" (1948), "Оинаи ҳақиқат" (А.М.Горкий) (1948), тақриз ба китоби Обидхӯҷаев "Достони Назарпаҳлавон" (1948), очерки "Ба Октябри аъзам" (1947), ҳикояҳои "Шаҳри зебо" (1947), "Дугонаҳо" (1948) шаҳодати ин мебошанд.
Хидматҳои ин устоди зиндаёд дар таълифи китобҳои дарсӣ  ва дастурҳои таълимӣ аз фанни забону адабиёти тоҷик  барои макотиби таҳсилоти миёнаи умумӣ ва олии касбӣ хеле назаррас аст. "Китоби хониш" барои синфи сеюми мактаби ибтидоӣ дар таълифи муштарак бо Ш.Ниёзӣ аз соли 1951 то 1970 ва аз соли 1972 то 1988 бо А. Абдувалиев; "Адабиёти Ватан" барои синфи шашуми мактабҳои ҳафтсола ва миёна дар таълифи муштарак бо А. Мирзоев аз соли 1952 то 1963 ва аз соли 1964 то 1981 бо М. Шукуров ҳамасола бо таҳриру такмил чоп шуда, дар таълиму тарбияи насли ҷавон хизмати арзанда кардаанд. "Китоби хониш" барои синфи чор низ ба қалами устод тааллуқ дошта, нашри аввали он соли 1989 ва нашри охир соли 1992 сурат гирифтааст. Дастури таълимӣ барои донишҷӯёни макотиби олӣ зери унвони "Эҷодиёти даҳанакии халқи тоҷик"  аз тарафи  Р. Амонов (бо ҳамқаламии В. Асрорӣ соли 1980) таълиф ёфтааст. Асари мазкур соли 1985 дар Кобул низ ба дасти чоп мерасад.
Бар замми ин, устод доир ба масъалаҳои гуногуни забон, фолклор, адабиёти тоҷик, ҳамчунин перомуни эҷодиёти ин ё он адиби муосири тоҷик як силсила мақолаҳо ва таҳқиқоти муҳим интишор намудааст, ки онҳо дар маҷмӯаҳои "Эҷодиёти бадеӣ, халқ ва замон" ва "Ҳақиқати зиндагӣ ва ҳақиқати бадеӣ" гирд оварда шудаанд. Ҳамчунин қисмати  таърихи адабиёти бачагонаи тоҷик барои ҷилди шашуми "Таърихи адабиёти советии тоҷик" ба қалами Р. Амонов тааллуқ дорад, ки  он соли 1982 дар Маскав ба  чоп расидааст. Таҳқиқоти мазкур боиси ба вуҷуд омадани асари дигари устод бо номи "Адабиёт ва бачагон" (1985) гардид, он ба забони русӣ тарҷума шуда, аз тарафи нашриёти "Детская литература"- и Маскав нашр гардид.
Навиштаҳои Р. Амонов касро ба дунёи рангини тахайюлоти ӯ раҳнамун месозанд ва устодро дар назар ба унвони як муҳаққиқи нуктасанҷу нависандаи нозукхаёл пеши назар меоранд. Асарҳои бадеии "Дар доманаи кӯҳҳои кабуд" (1961), "Дар нимароҳи умр" (1985), Қиссаҳои сари кӯҳи баланд" (1990), "Нимкосаҳои таги коса" (1994), "Арӯс ва ё қиссаи зангирии писари ҳамсоя" (1994), "Қиссаҳои диёри чашмасор" (1995), "Пушаймонӣ" (1996) ва ғайра ба қалами ӯ тааллуқ дошта, боиси дар миёни мардум маъруфияти бештар пайдо кардани эшон гаштаанд. Устод дар асарҳои бадеиаш низ аз фарҳанги мардум кор гирифтааст ва  бо истифодаи намунаҳои зиёд моҳияти ин ва ё он жанри адабиёти шифоҳиро дар ҳаёти иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии мардуми тоҷик ошкор сохтааст.
Таваҷҷуҳи устод ба фолклор аз солҳои аввали ба корҳои илмӣ шурӯъ карданаш оғоз ёфтааст. Мақолаҳои нахустини ӯ "Достонсаро ва шоири халқ"  (дар бораи ашъори Б. Худойдодзода), "Дар бораи китоби "Программаи фолклори тоҷик" (1950), "Шоири боистеъдоди халқ Сайдалӣ Вализода" (1951), "Баъзе фикрҳо оид ба масъалаҳои фолклоршиносии тоҷик" (1952), "Қайдҳо дар бораи рубоиҳои халқи тоҷик" (1954) ва ғайра аз рӯзҳои аввали фаъолияташ дилбастагии ӯро ба фарҳанги мардум баръало пеши назар меоваранд. Маҳз ҳамин дилбастагӣ имконият дод, то қуллаҳои баланди илмро фатҳ намояд ва дар дилу дидаи мардум ҷойгузин гардад.
Асарҳои пажӯҳишии Р. Амонов "Очерки эҷодиёти даҳанакии Кӯлоб" (1963), "Лирикаи халқии тоҷик" (1968) ва "Рубоиёти халқӣ ва рамзҳои бадеӣ" (1987) аз пурарзиштарин асарҳоеанд, ки баҳои баланди мутахассисони ватанию хориҷиро сазовор гардидаанд.
Устод дар ҷамъ кардан, интишор ва таҳқиқу дастраси аҳли илму фарҳанг, оммаи мардум гардонидани мероси гаронбаҳои фарҳанги мардум хидмати наҷибу шоистаи таҳсини наслҳои имрӯзу фардоро ба ҷо овардааст. Ӯ аслан осори илмиашро дар асоси маводи бо ҳазор заҳмат ҷамъовардаи худаш ва Ганҷинаи фарҳанги мардум таълиф намудааст. "Очерки эҷодиёти даҳанакии Кӯлоб" дар натиҷаи нахустин ковишҳои фолклории ӯ навишта шудааст. Муаллиф дар ин китоби нодир бори нахуст дар таърихи фолклоршиносии тоҷик афсона, достон (эпоси қаҳрамонӣ), драмаи халқӣ, суруду тарона, рубоиёт ва чистону зарбулмасал барин жанрҳои маъмули адабиёти шифоҳии мардуми Сарихосори вилояти Хатлонро мавриди баррасӣ қарор додааст. Китоби мазкур чанд муддат барои донишҷӯён ҳамчун дастури таълимӣ хизмат кард ва барои унвонҷӯёну аспирантон то имрӯз роҳнамое дар ҳалли масоили мухталифи илми фолклоршиносии тоҷик аст.
Асари дигари пурарзиши ин донишманди мумтоз бо номи "Лирикаи халқи тоҷик"  вирди забони аҳли илму адаб аст. Ин асар, чуноне ки аз унвонаш пайдост, ба таҳлилу таҳқиқи осори манзуми фолклорӣ -  рубоӣ, байту дубайтӣ, суруду тарона ва ғайра бахшида шудааст. Таҳлилу баррасии рубоиҳои мардумӣ,  асрори дилрабоии якояки он, ошкор намудани маъниҳои ниҳонии рубоиёт, ки ҳанӯз аз соли 1954 таваҷҷуҳи ӯро ба худ кашида буданд,  дар ин асар ва китоби дигараш "Рубоиҳои халқӣ ва рамзҳои бадеӣ"  ба ҳадди зарурӣ ҳалли худро ёфтанд ва хонанда тавонист тавассути ин асарҳо ба дунёи рангину зебои маънавиёти мардум ворид шавад. Ба қавли академик М.Шакурӣ ӯ воқеан ҳам "рамзкушои шеърияти халқ" буд.
Дар ҳикояву очеркҳои бадеӣ ва илмиву бадеии устод тасвири саргузаштҳои талху ширин, муносибатҳои мураккаби инсонҳо, ҷустуҷӯву заҳматҳои пажӯҳишгарон, ки умри худро сарфи ковишҳо ва омӯзишҳо кардаанд, мавқеи муҳимро ишғол мекунанд. Ба ин навиштаҳои устод, ки дар китоби "Шарораҳои меҳр" (1983) мураттаб гардидаанд, мисоли равшан шуда метавонад. 
Хидмати барҷастаи устод Амонов дар таҳия, таҳрир, нашр ва таблиғу ташвиқи афсонаҳои тоҷикӣ шоиста аст. Ӯ аз тариқи нашри оммавӣ афсонаҳои тоҷикиро тавонист ба ҷаҳониён муаррифӣ намояд. Соли 1957 ҳамроҳ бо К. Улуғзода китоби "Афсонаҳои халқи тоҷик"-ро дар Тоҷикистон ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ ва дертар дар Маскаву Берлин бо забонҳои русӣ, олмонӣ ва инглисӣ манзури хонандагони тоҷику ғайри тоҷик намуд. Охирин ду маҷмӯаи "Афсонаҳои халқи тоҷик" дар бозгӯии Р. Амонов як сол қабл аз реҳлати ӯ соли 2001 бо кумаки Институти ҷомеаи кушодаи "Бунёди мадад" дар Тоҷикистон ба дасти чоп расид.
Меҳнати садоқатмандонаи устод Р. Амонов дар рушди илму фарҳанги тоҷик ва таълиму тарбияи мутахассисони баландпоя бо орденҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ, "Дӯстӣ" ва унвонҳои пурарзиши илмиву давлатии академики Академияи илмҳои ҷумҳурӣ, Ходими шоистаи илми Тоҷикистон, Ҷоизаи адабии ба номи С. Айнии Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон, барандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абуали ибни Сино ва ғайра қадр шудааст. Аз соли 1959 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон буд.
Устод Раҷаб Амонов мактаби  фолклоршиносии тоҷикро ба вуҷуд оварда, шогирдони зиёдеро бо меҳру самимият ба ин мактаб хонд, барои онҳо кумаку дастгириашро арзонӣ дошт, ки минбаъд ҳар кадоме аз онҳо дар рушду нумӯи илми фолклоршиносии тоҷик хизматҳои  чашмрас намудаанд.

Шарофат МИРЗОЕВА,
номзади илмҳои филология,
Шодигул УМАРОВА,
номзади илмҳои филология


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 5.12.13    №: 158    Мутолиа карданд: 2838

10.12.2018


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Томас Гремингер

Ҷамъомади тантанавӣ бахшида ба таъсиси воҳидҳои таъйиноти махсуси ВКД

Ба ифтихори солгарди Сайидои Насафӣ Конфронси байналмилалӣ доир мегардад

Вориси Ангела Меркел дар мақоми сарвари ҲНД Аннегрет Крамп-Карренбауэр шуд

Дар ОПЕК+доир ба маҳдудсозии истихроҷи нафт ба мувофиқа расиданд

Боздошти беш аз 1700 нафар дар намоишҳои эътирозӣ дар Фаронса

Беш аз нисфи аҳолии сайёра ба интернет дастрасӣ ёфт

Ҷаҳон дар як сатр

МАСТЧОҲ. Деҳаҳо симои нав мегиранд

Путин: «Дар ИИАО бозори ягонаи газ, нафт ва маҳсулоти нафтӣ мешавад»

Нахустин ҳамоиши сарони манотиқи кишварҳои СҲШ дар Челябинск гузашт

Медведев: «Россия мушкили амнияти озуқавориро ҳал намуд»

Дар Олмон кӣ Ангела Меркелро иваз мекунад?

Нақлиёти ройгони ҷамъиятӣ дар Люксембург

Ҷаҳон дар як сатр

Кишоварзӣ бахши муҳим дар ноҳияи Деваштич

06.12.2018


74 варзишгар ба Ҷоизаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шуд

Иштироки муовини вазири рушди иқтисод ва савдо дар мулоқоти сатҳи баланд

Баррасии масъалаи содироти маҳсулот ба бозорҳои Аврупо

ПАНҶАКЕНТ. Ифтитоҳи 63 иншоот

Бунёди роҳи танобӣ дар шаҳри Хуҷанд

“ГАНҶИ ҲИЛОЛ”. Тадбирҳо самар медиҳанд

05.12.2018


Баррасии масоили сиёсати хориҷии кишвар

Мулоқоти Шамсиддин Орумбекзода бо Мерилин Йосефсон

Баргузории конференсияи «Нақши сайёҳӣ дар ташаккули тарзи ҳаёти солим»

Путин ва Назарбоев ҳамкориро дар доираи Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё баррасӣ карданд

Куртс ҳамкорӣ бо Россияро шарти сулҳу субот дар Аврупо номид

Вашингтон дар Покистон муколамаи Кобул бо "Толибон"-ро муҳокима мекунад

Трамп дар фикри баррасии мушкили мусаллаҳшавии бошитоб бо Путин ва Си Ҷинпин шуд

Ҳонконгро матлубтарин кишвари дидании сайёҳон дар соли равон хонданд

Ҷаҳон дар як сатр

ЛУКА МОДРИЧ - барандаи "Тӯби тиллоӣ"

5 медали теннисбозони тоҷик

04.12.2018


Ҳамоиш оид ба татбиқи самтҳои асосии сиёсати хориҷии Тоҷикистон


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед