logo

фарҳанг

ЯК РӮЗ ПЕШ АЗ АБАДИЯТ

Ба  ифтихори 100 -умин солгарди устоди кишоварзон Миралӣ Маҳмадалиев

Ӯро ба маҷлис бурда бар тахт нишонданд. Ҳар он ки  ба толор ворид мегашт, ба салому дастбӯсии ӯ меомад. Пир шуда буд, ба по рост истода наметавонист. Вале худро бардаму боқувват мегирифт. Бо имову ишора одамонро аз таъзиму тавозӯъ нигоҳ медошт.
Ҳарчанд номи бархеро намедонист, аз тарҳи рӯйи ӯ волидон ва ҳатто бобою бибиашонро мешинохт. Кӣ, кай, аз куҷо  ва чӣ хел ба хоҷагӣ кӯчида омада буду дар ободию тараққии он чӣ саҳме дошт, ба ёд меовард.
Дар чанд соли аз вазифаи раисӣ, аз сарварии хоҷагӣ дур гаштан, ҷойи ӯ холӣ буд. Ба ҷояш фарди сазоворе наомад, ки кори ӯ, нақшаҳои ӯ ва таҷрибаҳои ба анҷом нарасидаашро ба поён расонад.
Ӯро дӯст медоштанд ва ҳурмату эҳтиром мекарданд. Ва ҳам буданд касоне, ки дар ҳузураш саҷда мекарданду дар бағал санги маломат доштанд. Лекин парвои онҳоро надошт. Фақат некӣ мекард, дасти нодоре мегирифт, дили ғамдореро шод менамуд.
Бар асари заминларзаи 3-юми марти соли 2002 пораи кӯҳ канда, дами каналро гирифт. Қабл аз ҳама дили ӯ ларзид, гӯё ба қалбаш ханҷар зада бошанд.
Ба ҳамсараш фармуд, ки  тӯшаи сафар омода созад. Кампираш аз рӯйи одати 60- сола медонист, ки ӯ чӣ мехоҳад.
Ҷомаашро пӯшонд, тоқиро дар сараш гузошт. Мунтазир истод, ки боз чӣ мефармояд. Дигар чизе нагуфту ба ронанда имо кард: «Ҳай кун!»
Дар пикети 145 -ум, дар яке аз гардишҳои хавфнок канали обанбори Селбур рахна шуда  буд. Канал 15 километр болотар аз деҳаи Оқҷар,  аз дарёи Сурхоб маҷро мегирифт.
Ӯ ба ҷойи офатзада омада, манзараро мушоҳида кард. Дар мавзеи ярчканда рахнаи калоне пайдо ва  ҳазорҳо метри мукааб хоку шағалро ба қаър бурда буд. То ба наздаш ҳозир шудани сардори сохтмончиён қиёс намуд, ки ӯ аз уҳдаи бартараф кардани ин харобкорӣ мебарояд ё не? Ҷавонмарди зебо ва бо китфу бозу менамуд. «Бояд аз уҳдаи кор барояд!»- андешид. Дар андешаҳояш кам хато мекард.
Тавассути канал дар ҳар сония ба обанбори Селбур 1,8 - 2,0 метри мукааб об мерехт. Ӯ, ки яке аз тарроҳони ин канал ва обанбор буд, барои бунёди онҳо чӣ қадар заҳмат кашиданро худаш медонад. Беш аз 40 сол канал ва обанбор ба нафъи халқу Ватан хидмат намуданд. Чун  хабари нохуши хароб шудани каналро шунид, мутаассир гашт. Дар ин солу замона аз уҳдаи барқарорсозӣ мебаромада бошанд? Ӯ дар ғами он буд, ки “Агар ба зудӣ зарарро рафъ накунанд, дар тобистон киштаҳои ду ҳазор гектар бе об мемонанд”.
Ба сӯйи ӯ сардори сохтмон Саид Туманов  осемасар омад.
- Салом бобо! Хуш омадед! – гуфта, ӯро ба оғӯш гирифт.
- Биё, ин савғотиҳоро бигир! – фармуд.
- Ташвиш кашидед, бобо! – гуфта Саид Туманов дар назди раисбобо истод.
- Аввал савғотиҳоро бигир!  Ту ки кор мекунӣ, ба он сазоворӣ.
Бастаеро  ба сардор  дод. Дар он ду мурғи бирён, чанд кулча, мағзу мавиз ва дар термос чой буд.
- Коркуни хуба нағз мебинум. Мехоҳум, ки худ нахӯруму наволаи даҳонамро ба даҳани ӯ монум.
- Ташаккур, бобо!
- Ҳозир коркуни хуб кам мондааст. Инро бухӯреду корро сахт буқапед! Набошад, дер мемонед! – таъкид кард бобои раис.
- Кӯшиш мекунем, ки кори аз дастамон меомадаро дар сари вақт ба ҷо биёрем! – ваъда дод Саид Туманов.
- Инро чӣ кор мекунӣ? – ба ҷойи обканда ишора кард, бобои раис.
- Ғоркардаи обро аввал  пур карда, баъд тарҳи каналро мекашем.
- Намешавад, дер мекунӣ! – гуфт. - Ягон чораи дигарашро ёб!
- Шумо чӣ маслиҳат медиҳед?! Ягон нақшаи беҳтар дошта бошед, гӯед, иҷро мекунем!
- Инро – ба рахнаи жарф нигариста гуфт бобои раис, – бо техникаи ҳозираатон ба зудӣ пур карда намешавад. Вақти бисёр ва хароҷоти калон талаб мекунад. Ана-мана нагуфта обмонии зироатҳо сар мешавад. «Дарди бада давош бад» гуфтаанд. Як пораи кӯҳро тарконед! Ғор пур мешавад, шумо осон корро ба охир мерасонед. Баъд дар ин ҷойи канал қубурҳои калон монед, дигар аз ин ҷо об намезанад...
Гӯё, ки аз китфони ҳозирон санги вазнинро бардошта бошанд, қариб ҳама оҳи сабук кашиданд.
- Хуб шудааст, бобои раис! Бисёр маслиҳати пурқимат додед!
Тадбири андешидаи бобои Миралиро, ки ним аср боз пири ҳама деҳқонон буд, ба хубӣ пазируфтанд. «Дар ҳақиқат хирадманд аст, бобои раис!» - андешид Саид Туманов. - Фармудаи ӯ ягона роҳи осону камхарҷ ва тезтар ба қуллаи мақсад расидан аст”.
- Медонӣ, дар як рӯзи кашол додани кор ба обанбор чӣ қадар об намерезад?
- 150 ҳазор метри мукааб об, бобои раис!
- 150 ҳазор метри мукааб, ки бошад, буҷунб! Дар вақти серобии дарёи Сурхоб обанборро пур карда гиред!
Бобои раис ба кори сохтмончиҳо барор хоста, ба хонааш баргашт.
...Ӯро ба сари кишт бурданд. «Пеш аз оғози кори мавсим фотеҳа бидеҳ!» гуфтанд. Ба ӯ рафти кори навдеҳқонон нафорид. Аниқтараш омода кардани замин ба ӯ писанд наомад. “Дар ин аҳвол ба  замин чӣ гуна пунба мекоранд?!” Соли гузаштаро ба ёд овард. Бо қитъаи  чанд бригада чигит корида, фикри обро накарданд. Бориш нашуду намии замин парид. Чигит неш назад. Ҳар вақте аз раису мутахассисон мепурсид, ки “Чигит неш задааст?”, “Не!” мегуфтанд.
Фармуд ӯро ба сари кор баранд. Мисли солҳои раисӣ дар курсии  бари ронанда нишаст.  Ба раису муовину мутахассисони хоҷагӣ  гапҳои сахт зад. «Инсоф надоред! Фикри зиндагии худатонро, ки накардед, дар саратон фикри зиндагии халқ нарасид! Ин халқ аз хоҷагӣ умед дорад. Магар ҳамин тарзи роҳбарист? Чаро пеш аз оғози кор андешаи фардоро намекунед?»
Ӯ се шабурӯз дар саҳрои кор истода назорат кард. Бо булдозеру экскаватор заҳбур канда, дами каналро бардоштанд ва ба қитъа об бароварданд. Пас хотирҷамъ гашта, ба Сари Хосор, ба диёри бобоӣ рафт.
Он ҷо ҳам ором надошт. Рӯзе чанд бор тавассути ратсия аз вазъи хоҷагӣ пурсон мешуд.

* * *
Охири соли 2001 -ум ӯро дар беморхонаи шаҳрии пойтахти кишвар хобонданд. Дарди по ва баъзе касалиҳо азияташ медоданд. Ба аёдаташ рафтам. Вақташ хушу аз дорую дармон ва табобати табибон розӣ буд. Арзи матлаб намудам.
- Бахшида ба Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии ҷумҳурӣ даъвати 12-ум хотираҳоятонро нақл мекардед! Охир Шумо ҳам вакил, ҳам иштирокчии фаъол будед!
Розӣ шуду ба андеша рафт. Аз симои нуронӣ, аз нигоҳҳои пурмаъниаш рӯзҳои умеду ноумедиҳо хонда мешуданд. Аз вазъи онрӯзаи ҷумҳурӣ, рафти кори Иҷлосияи таърихӣ, Раиси Шӯрои Олии ҷумҳурӣ интихоб шудани Эмомалӣ Раҳмон нақлҳои ҷолиб кард. Мусоҳиба бо сурати бобои Миралӣ Маҳмадалиев 11-уми декабри соли 2001-ум дар рӯзномаи “Ҷумҳурият” чоп шуд. Бо чанд нусха рӯзнома боз ба наздаш рафтам. Ӯ  албоми суратҳоро нишон дода гуфт:
- Бо Муҳиддин Зоиров ҷӯраи ҷонием.  Дар вақташ ба колхоз ёрдами калон мерасонд. Дар бораи ман хотираҳояшро дар се рӯзнома - «Садои мардум»,  «Халқ овози» ва «Народная газета» навиштааст.
Пас аз андаке сукут гилаомез гуфт:
- Дар бораи одамони нолоиқу ношинос китобҳо чоп карда истодаанд. Зоиров бисёр мехостааст, ки дар бораи ман ҳам китобе нависанд. Барои чӣ то ҳол китоби ваъдагиро чоп накардаӣ?!
Мушкилоти молиявӣ, қиматии коғазу гаронии хидмати нашриётро пеши рӯ овардем.
- Инҳо баҳона намешаванд, - гуфт бобои раис. – Кори саркардаро ба субут расондан даркор! Ман ҳеҷ вақт аз Вазорати кишоварзӣ, Ҳукумати вилояти Хатлон ва ноҳияи Восеъ тамае накардаам. Аз номи ман ба вазир Турсунбой Раҳматов, раиси вилояти Хатлон Амиршоҳ Миралиев ва раиси ноҳияи Восеъ Чилахон Исоев гап занед, ёрӣ мерасонанд.
- Ростӣ, бобои Миралӣ бисёр мехост, ки дар зиндагиаш китобе оид ба ҳаёту фаъолияташ ба табъ расад. Суратҳои давраҳои гуногуни кору зиндагиашро ҷой диҳанд. Афсӯс, ин хоҳиши ӯ чун васияте боқӣ монд.
...Бобои Миралӣ дар фасли тобистон дар Сари Хосор истироҳат менамуд. Зодгоҳаш ба худаш мезебаду худаш ба зодгоҳаш. Чӣ хуш аст, ки аз чунин мавзеи зебою дилкаш чунин абармарде рӯйида, номи диёрро бардоштааст. Макони уқобони баландпарвоз, хушобу ҳаво ва дорои меваҳои алвон. Ин мавзеи бо мурури айёму замон харобгашта ва фаромӯшшуда бо кӯшиши беши Бобои Миралӣ аз нав эҳё шуд. Мушкилоти аз ҳама вазнин  - кашидани хати барқро ҳал кард. Ҳоло дар ин ҷо бештар аз 15 буна иқомати доимӣ ихтиёр карданд. Бобои Миралӣ ба ниҳолшинонӣ ва обшор кардани мавзеи бобоӣ даст зада, ҳамдеҳагонашро водор сохт, ки ба ӯ пайравӣ намоянд. Барояшон ниҳол дастрас мекард, маслиҳат медод ва ташвиқот менамуд.
...Ӯро дар курсӣ нишонда, барояш дар ҷомҳо шарбати гулу гиёҳу мева ва дар коса хӯрок оварданд. Мисли ҳаррӯза кам гап мезад. Ҳушу ёдаш ба канал банд буд. “Кай сохтмони онро анҷом медода бошанд?”
Дар рӯзҳои ҷашнгирии Наврӯз   зодрӯзашро ботантана таҷлил карданӣ буданд. Ба он фарзандон, набераҳо ва дӯстону қадрдонон омодагӣ мегирифтанд. Ӯ парвое надошт. Фикраш ба раиси нави ноҳияи Восеъ Карим Фақеров банд буд, ки аз уҳдаи ободсозии ноҳия мебаромада бошад? Ташвиши бобои раис ҷон дошт. Ӯро ба вазифа таъйин карданду аз моҳи аввал гумони ҳама хом баромад...
Кампираш ба наздаш омад. Бобои раис ҳанӯз хӯрокро бод дода, ба даҳон набурда буд.
- Бигир, оташ, таом хунук мешавад!
Базӯр, базӯр як-ду қошуқ ба даҳон бурд. Ногаҳон вазъаш бад шуд. Ҳам ба табиб ва ҳам ба мулло кас фиристоданд. Ҳар ду баробар расиданд...
21-уми марти соли 2002, рӯзе, ки дар ҷумҳурӣ Наврӯзро ботантана таҷлил менамуданд, бобои раис Ҳоҷӣ Миралӣ Маҳмадалиев  - пири кишоварзон – Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ, 3 даъват депутати Шӯрои Олии ИҶШС,  5 даъват депутати Шӯрои Олии ҷумҳурӣ, дорандаи орденҳои Исмоили Сомонӣ,  «Дӯстӣ», 6 ордени Ленин, Инқилоби Октябр, 2 ордени Байрақи Сурхи Меҳнат,  соҳиби унвонҳои фахрии  «Устоди пахтаи Тоҷикистон», «Аълочии маорифи халқ”, «Аълочии нигоҳдории тандурустии ИҶШС» ва даҳҳо мукофотҳои дигар бо олами ҳастӣ падруд  гуфт. Тайи 3 рӯз мардуми хоҷагие, ки 10 сол қабл ба эҳтироми ӯ номгузорӣ шуда буд, мотам гирифтанд...
Маросими дафни Бобои Миралӣ хеле бошукӯҳ гузашт. Намояндагони Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, вазоратҳо, идораю муассисаҳои ҷумҳуриявӣ, вилоятҳои Суғду Хатлон ва ноҳияҳои тобеи марказ, дӯстон, ҳамкорон, шогирдон ба аҳли оила, фарзандон  ва  ҷамоатҳои Аралу Гулистон бо сӯзи дилу оби дида арзи тасаллият карданд. Хидматҳои ӯро пеши назар оварданд. Дар митинги мотам Маҳмадсаид Убайдуллоев, Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, раиси шаҳри Душанбе, Амиршоҳ Миралиев, раиси вилояти Хатлон, Талбак Садриддинов, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ, собиқ депутати Шӯ-рои Олии ИҶШС, собиқ раиси хоҷагии ба номи Ломоносови ноҳияи Шаҳритус, Имомназар Хӯҷаназаров, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ, раиси хоҷагии ба номи Калинини ноҳияи Ашти вилояти Суғд, Султон Мирзошоев, собиқ муовини раиси Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон ва дигарон суханронӣ намуда, марҳумро ба некӣ ёд карданд.
Зикр гашт, ки Бобои Миралӣ дорои хис-латҳои неки инсонӣ буд, ки хоси фардҳои бузурги давру замон мебошад. Ӯ дар тӯли умри бобаракаташ ҳазорҳо гектар заминро корам гардонда, беш аз 500 гектар боғу токзор бунёд намудааст. Дар ҷойи холӣ, дар собиқ макони дарандаҳои ваҳшӣ тарҳи 15 деҳаро гузошта буд, ки ҳоло ободу шукуфонанд.
Нафаре афзуд, ки Миралӣ Маҳмадалиев зодаи деҳаи Сурхдараи собиқ ноҳияи Сари Хосор буд ва дар айёми тифлӣ аз падару модар ятим монд. Ба мавзеи нообод кӯч баста, ин ҷоро ба гулистон табдил дод ва деҳаҳои ободкардаашро Гулистону Файзободу Гулгашту Заркамару Гулдара ном гузошт. Тамоми умр ба як хоҷагӣ роҳбарӣ карда, мушфиқи ҳар хонадон гардид. Барои хидматҳои назаррасаш ба унвони Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ ва мукофотҳои дигари ҳукуматӣ сарфароз гардонда шудааст.
Дар маросими мотам ёдоварӣ шуд, ки марҳум шахсияти барҷастаи давру замон ва дар соҳаи кишоварзӣ маслиҳатчии аҳли ҷумҳурӣ буд. Хотираи неки Миралӣ Маҳмадалиев як умр фаромӯш намешавад.
- Ин боғе, ки мо дар он ҷо Бобои Миралиро ба роҳи охират гусел мекунем, яке аз аввалин боғҳои бунёд кардаи марҳум мебошад, - зикр кард Султон Мирзошоев. –Ҳоло ин боғро садои ғамангези мусиқӣ пахш кардааст. Гӯё ҳаво низ дар рӯзи дафни Бобои Миралӣ мотам гирифтааст. Чунки Миралӣ Маҳмадалиев аз ин дунё ормонӣ меравад. Афсӯс, ки кори нокардаи Бобои Миралиро шогирдон ва ҷойнишинонаш хуб набурданд. Дар ин бора дар  зиндагиаш Бобои Миралӣ бо сӯзу гудоз, бо ашкҳои қатор ёдоварӣ мекард. Аз он ғам мехӯрд, ки меҳнати 50-солааш дар чанд соли охир барбод рафт. Мутаассифона, баъзе “дӯстон”-и Бобои Миралӣ дар хоҷагӣ бисёр харобкориҳо карданд, ки онро на танҳо ин пири бузург, пайвандони ӯ ва тамоми мардуми хоҷагӣ намебахшанд...

* * *
...Вақте тобутро бор карданду чархбол ба сӯйи деҳаи Сурхдараи Сари Хосор  ба парвоз омад, ҳаво боронӣ буд. Аз дидаи садҳо одамон низ ашк мерехт. Гӯё, ки  махсус барои ӯ гуфтаанд:

Тобути маро сӯйи баландӣ бубаред,
Бошад, ки  расад бӯйи Ватан бар кафанам.

Мирзои ФИРӮЗ,
«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 23.01.2014    №: 17    Мутолиа карданд: 1344

14.12.2018


Масъалаи густариши ҳамкориҳо матраҳ гашт

Баргузории ҷаласаи Шӯро оид ба шарикии давлат ва бахши хусусӣ

Машварати сиёсии Тоҷикистону Олмон

Лукашенко: «Бозори Россия барои Беларус якумрӣ кифоят мекунад»

Вазири олмонӣ таҳримоти нави зиддирусиро нахост

Дар Сурия беш аз 30 ҳазор манзилро барқарор намуданд

Таҷлили 90-солагии нависандаи зиндаёд Чингиз Айтматов дар Қирғизистон

Ҷаҳон дар як сатр

Як вохӯрии муҳим

13.12.2018


Иштироки Азим Иброҳим дар Форуми ҳамкории Чин ва Осиёи Марказӣ

Шаҳри Душанбе бо музофоти Хайнан бародаршаҳр гардид

Вохӯрии Заробиддин Қосимӣ бо Абдулазиз ибни Абдулкарим ал-Исӣ

Мадуро вохӯриашро бо Путин таърихӣ унвон кард

Қазоқистон 50 номгӯи маҳсулотро ба содирот баровард

Дабири кулли СММ: «Лағви шартномаи Париж «худкушист»

Голикова: «Собиқадорони Ҷанги Бузурги Ватанӣ ҳамагӣ 1,4 миллион нафар мондаанд»

Дар Қирғизистон домоди қотил 20 сол зиндонӣ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

12.12.2018


Мулоқоти Низомиддин Зоҳидӣ бо Лю Бин

Таҳкими ҳамкориҳо бо Бонки аврупоии таҷдид ва рушд

Таъсиси шӯрои рушди маориф

Қазоқистон калонтарин дар ИДМ неругоҳи барқи офтобиро ба кор даровард

Дар Қирғизистон ба волидони кӯдакони маъюб маош таъйин мекунанд

Чин ваъдаи кам кардани боҷ ба автомобилҳои амрикоиро баҷо меорад

Ҷаҳон дар як сатр

ГӮШТӢ. Тоҷикистон 6 медали тилло ба даст овард

РОҲ БА СӮИ ТОКИО. Ҷаласаи машваратӣ бо федератсияҳои варзишӣ

ХУҶАНД. Бунёди 5 иншооти нав

МУЪМИНОБОД. "Якарча" ба кор даромад

СММ: “Аз коррупсия иқтисоди ҷаҳонӣ соле 2,6 триллион доллар талаф медиҳад”

Дар Стокголм ҷоизаҳои Нобел барои соли 2018 супурда шуданд

Катрунгалос: «Муносиботи мо бо Россия самимитар гашт»

Дар Қазоқистон нархи яклухти барқ ва газро паст мекунанд

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед