logo

илм

ЧОЙКАҲАК

Баробари рушди кишо-варзӣ, саноат ва  дигар соҳаҳои хоҷагии халқ талаботи аҳолӣ ба маҳсулоти рустанӣ сол то сол меафзояд. Ин ҳолат инсонро водор месозад, ки ба омӯзиши сарватҳои табиӣ, аз ҷумла наботот машғул шуда, рӯёндани навъҳои нави рустаниҳоро аз худ намояд.
Одамон рустаниҳои шифобахшро аз давраҳои қадим ҳамчун маводи доруворӣ истифода мебурданд. Зеро онҳо таъсири муолиҷавӣ ба вуҷуд меоранд, таъсирашон назар ба доруҳои синтетикӣ нармтар ва заҳрнокиашон камтар аст. Таркиби  рус-таниҳо аз моддаҳои фаъоли биологӣ, монанди глюкозаҳо, алкалоидҳо,  рав-ғанҳои эфирӣ, кислотаҳои органикӣ, витаминҳо, микро ва макроэлементҳо ғанист.
Рустаниҳо аз якдигар фарқ намоянд ҳам, вале дар табиат ва ҳаёти инсон аҳамияти калон доранд. Яке аз рустании шифоие, ки  қариб дар ҳамаи  мавзеъҳои кӯҳии Тоҷикистон мерӯяд, бо номи чойкаҳак (зверобой)  машҳур мебошад.
Чойкаҳак - рустании алафии яксола, баъзе намудаш бисёрсола буда, дар аввали нумӯъ пояҳои рости  ранги сабз дошта, баъдтар ранги сурхи хокмонандро мегирад. Баргаш  сабзи то  3 см дароз ва гулҳои зарди  ҷилодори то 2 см дорад ва  моҳи июн  гул мекунад. Гули чойкаҳак аз 5 косачаи кӯтоҳ иборат аст. Решаҳои пурқувват дошта, мевааш  ғӯзачаи сехонагӣ мебошад.
Ин рустанӣ то 60 см қад кашида, ба оилаи чойкаҳакшаклон мансуб аст. Дар рӯи замин тақрибан 110 намуди чойкаҳак вомехӯрад. Намудҳои аз ҳама маъмули он чойкаҳаки паҳншуда, чорбола ва  муқаррарианд.
Ватани аслии он бешаҳои Русия, Арманистон, Юнон, Лаҳистон, Ҳабашистон, Фаронса, Шотландия, Булғория,  Дания ва дигарҳо буда, аз ҷумла дар Тоҷикистон низ хуб нашъунумӯъ меёбад. Чойкаҳак бештар дар замини нокорам, партов ва назди маҳалҳои аҳолинишин месабзад.
Дар Булғория аз ин навъи рустанӣ обҷӯш тайёр намуда, ҳамчун маводи зидди илтиҳобии узвҳои ҳозима истифода мекунанд. Дар Лаҳистон бошад, онро барои бемориҳои асаб, бехобӣ, дарди сар ба кор мебаранд.
Асоси таркиби кимиёвии чойкаҳакро равғани эфирӣ, флаваноидҳо, гиперитсин, кислотаи аскорбин, каротин ташкил медиҳад, ки ин барои зебо нигоҳ доштани бадани инсон муфид аст.
Чойкаҳакро мардум аз бӯйи форам ва гулҳои зарди равшани он мешиносад. Онро дар намуди хӯшагули ҷорӯбмонанд ҷамъоварӣ мекунанд.
Алафи чойкаҳак аз замони қадим тақрибан барои муолиҷаи қариб 100 намуди касалиҳо истифода бурда мешавад. Дар тибби мардумӣ реша, барг ва гули онро барои табобати бемориҳои ниқрис, тарбод (ревматизм), сили шуш, захми фасоднок, гурда ва системаи марказии асаб  истифода менамоянд. Қиёми сахти чойкаҳакро дар соҳаи дандонпизишкӣ барои устувор намудани милки дандон ва  зидди илтиҳоб тавсия медиҳанд. Решаашро барои табобати бемории исҳоли хунин ва сили устухон истифода мебаранд. 
Барои даст кашидан аз сигор чӣ бояд кард?
8 қошуқи алафи хушки майдакардаи чойкаҳакро дар 0,5 литр об андохта,  муддати 8 -10 рӯз  барои дамоба шуданаш  маҳкам намуда, дар ҷойи аз рӯшноӣ дур  нигоҳ доштан лозим аст.  Барои даст кашидан аз сигоркашӣ   40 ё 50 қатраи дамобаро дар об ҳал карда, рӯзе 3 маротиба баъди хӯрок истеъмол намудан фоидаовар аст.
Чойкаҳакро ба ҷойи чой дам карда, баъди 15 -20 дақиқа нигоҳ доштан истифода баранд, организмро аз ҳар гуна заҳрҳо тоза менамояд.  Истеъмоли он  дар  фаслҳои тирамоҳ,  зимистон  ва давраи гузариш ба  баҳор хеле манфиатбахш аст. Вай метавонад организмро аз ҳар гуна  бемориҳое, ки дар баҳор  сар мезананд, ҳифз намояд. Инчунин чойкаҳак  таъми  хуш дошта, мизоҷаш муътадил аст ва намегузорад, ки дигар гурӯҳи бемориҳо  сироят кунанд.  Чойи он  барои  ҳама  намуди илтиҳоб,  ҳамчун оромкунанда,  барои сустҳолӣ, бемориҳои дил ва баланд бардоштани неруи мушакҳои бадан истифода мешавад. Азбаски алафи чойкаҳак барои суст кардани таъсири заҳрҳо ба кор меравад, ба муддати зиёд истеъмол кардани он  иҷозат намедиҳанд. Ҳангоми истеъмоли зиёд (зиёда аз 3 ҳафта) метавонад ҳиссиёти нохушро ба миён оварад,  ки  якчанд ҳафта идома меёбад.

Санавбари ҚАЮМЗОДА,
донишҷӯи курси  4 - уми факултаи дорусозии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 31.01.2014    №: 23    Мутолиа карданд: 1717

22.07.2019


МЕЪМОРӢ ВА СОХТМОН. Қонуншиканиҳо ҳанӯз зиёданд

ТАҲСИЛОТИ САЛОҲИЯТНОК ТАТБИҚ МЕГАРДАД

ЗАМИН. Камбуди оби полизӣ мушкили ҳалталаб боқӣ мемонад

Гилерми: «Тоҷикон соҳиби кишвари афсонавианд»

Швейтсария дар Тоҷикистон бонк мекушояд

Ҷаҳон дар як сатр

19.07.2019


ПАЛАТАИ ҲИСОБ. 88,З миллион сомонӣ зарари молиявӣ ошкор гашт

УМЕД БОБОЗОДА: "Аксари муроҷиатҳо оид ба адолати судиянд"

Кӯдакони аз Ироқ овардашуда ба зиндагии муқаррарӣ бармегарданд

"EXPO 2019 BEIJING". Гӯшаи Тоҷикистонро беш аз як миллион нафар тамошо кард

НИГАРОНӢ. Ҷудошавии 6065 оила дар ним сол

18.07.2019


ХАДАМОТИ ЗИДДИИНҲИСОРӢ. Болоравии нархи барқ ба қарзи он марбут аст

Азим Иброҳим Ким Тэ Сонгро ба ҳузур пазируфт

Ба ташкили корхонаҳои муштарак ҳавасмандӣ зоҳир гардид

Ҳамоиши «Ваҳдат – омили ягонагӣ ва суботи ҷомеа» доир шуд

Ҳамкорӣ бо Қатар густариш меёбад

Саридораи геология. 2810 харитаи геологӣ рақамӣ шуд

121 шахси масъул ба ҷавобгарии маъмурӣ кашида шуд

Роҳи нави сесатҳаи Душанбе ба истифода дода мешавад

Президенти Қазоқистон Шӯрои миллии эътимоди ҷомеаро созмон дод

Дар Ӯзбекистон аввалин IT-технопарк бунёд мегардад

Ҷаҳон дар як сатр

17.07.2019


Музокироти ҳайатҳои расмии Тоҷикистон ва Корея

КУМИТАИ МУҲИТИ ЗИСТ. Нигаронӣ аз набудани партовгоҳҳо дар деҳот

ПРОКУРАТУРАИ ГЕНЕРАЛӢ. 5774 гектар қитъаи замин ба ҳолати аввала баргардонда шуд

ИЗЗАТУЛЛО САТТОРӢ: "Истеҳсоли гӯшти мурғ 9 маротиба зиёд мегардад"

ВАЗОРАТИ АДЛИЯ. Хулосаи ҳуқуқӣ ба 1936 лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ

ТАЭКВОН – ДО. Муниса медали тилло ба даст овард

Суръати рушди ММД Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ баландтарин шуд

Тоҷикистон ба сохтмони лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ — Чин» шурӯъ мекунад

Дар ҷанубу ғарби Чин аз хушксолӣ 7,4 миллион нафар зарар дид

Ҷаҳон дар як сатр

Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» якҷо бо мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон бахшида ба Ҷашни 30 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти унвони «ТОҶИКИСТОН – ХОНАИ УМЕДИ МО» озмун эълон менамояд.

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед