logo

ҳуқуқ

ВАЗЪИ ҲУҚУҚИ ИНСОН ДАР ТОҶИКИСТОН

аз нигоҳи Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон


Зариф АЛИЗОДА, Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон

Мақомоти Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон (ВҲИ)  аз давраи таъсисёбӣ (соли 2009) то кунун ҳар сол моҳи феврал маърӯзаи солонаи худро доир ба натиҷаҳои фаъолият ва вазъи ҳуқуқи инсон дар ҷумҳурӣ  ба аҳли ҷомеа пешкаш менамояд.
Ин маърӯзаҳо тибқи талаботи  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон», пеш аз ҳама, ба Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Маҷлиси миллии Маҷлиси Олӣ, Маҷлиси намояндагон, Ҳукумати ҷумҳурӣ, Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ ва Прокурори генералӣ пешниҳод мегарданд. Онҳо, ҳамчунин,  барои дигар мақомоти давлатӣ, созмонҳои ғайридавлатӣ ва ташкилотҳои байналмилалӣ ва аҳли ҷомеа низ пешбинӣ шудаанд.
Дар Маърӯзаи  навбатии Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон вазъи умумии ҳуқуқи  инсон дар ҷумҳурӣ, дастоварду камбудиҳои самтҳои алоҳидаи ҳуқуқи инсон ва натиҷаҳои фаъолияти мақомоти ВҲИ дар соли 2013   мавриди таҳлил қарор дода шудаанд.
Маърӯза аз ду қисм иборат мебошад. Дар қисми аввал фаъолияти ВҲИ дар самтҳои таҳкими иқтидори мақомот, қабул ва баррасии муроҷиатҳои шаҳрвандон, санҷиши вазъи риояи ҳуқуқу озодиҳои инсон, такмили қонунгузорӣ оид ба ҳуқуқу озодиҳои инсон, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон, ҳамкории мақомот бо дигар ниҳодҳои дахлдор инъикос шудааст. Аз маърӯза бармеояд, ки иқтидори мақомоти ВҲИ ҷиҳати иҷрои вазифаву уҳдадориҳои дар қонунгузорӣ пешбинишуда сол ба сол таҳким меёбад.
Бо мақсади тавсеа ва ҳамо-ҳангсозии корҳо дар самтҳои муҳими фаъолият дар назди ваколатдор аз ҳисоби намояндагони мақомоти давлатӣ, ташкилотҳои ғайридавлатӣ ва созмонҳои бай-налмилалӣ гурӯҳҳои корӣ таъсис дода шуданд. Алҳол ин гурӯҳҳо дар самти иҷрои Нақшаи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷиҳати татбиқи тавсияҳои давлатҳои аъзои Шӯрои Созмони Милали Муттаҳид оид ба ҳуқуқи инсон дар робита ба Шарҳи умумии даврии Тоҷикистон,  боздид ва мониторинги ҷойҳои маҳрумӣ аз озодӣ ва ҳифзи ҳуқуқи муҳоҷирон кор карда истодаанд.
 Қабул ва баррасии муроҷиати шаҳрвандон, такмили қонунгузорӣ дар соҳаи ҳуқуқи инсон, санҷиши вазъи риояи ҳуқуқи инсон ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон дар меҳвари фаъолияти  мақомот  қарор доранд. Соли 2013 дар дастгоҳи ВҲИ 492 (соли 2012 – 604 адад) муроҷиати шаҳрвандон сабт шудааст, ки аз онҳо муроҷиатҳои хаттӣ – 290 адад (соли 2012 – 258 адад) ва шифоҳӣ – 202 адад (соли 2012 – 346 адад) мебошанд. Аз онҳо 40 адад  (соли 2012 – 28 адад) ба манфиати муроҷиаткунандагон ҳаллу фасл шуданд.
Дар самти ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ аксарияти муроҷиатҳои воридгардида (49 адад ё 37%) ба баррасии одилонаи судӣ тааллуқ доранд. Ин гурӯҳи муроҷиатҳо назар ба соли 2012 (36 муроҷиат ё 26%) тамоюли зиёдшавӣ дорад. Муроҷиатҳо нисбат ба мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва оид ба ҳуқуқи шахсони аз озодӣ маҳрумшуда низ зиёд шуда, мутаносибан 28 (21%) ва 18 (13%) ададро ташкил медиҳанд. Дар масъалаи ҳифзи ҳуқуқи кӯдакон соли гузашта ба мақомот 21 муроҷиати  хаттӣ ворид шудааст, ки нисбат ба соли гузашта 12 адад зиёд аст.
Дар аксарияти муроҷиатҳои дар самти ҳуқуқҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ  воридшуда нисбат ба мақомоти судӣ (48 адад ё 36%), ташкилотҳо (16 адад ё 12%), мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ (9 адад ё 7%) ва мақомоти давлатии дигар давлатҳо (9 адад ё 7%) шикоят шудааст.
Дар соли сипаригашта ба мақомот 202 муроҷиати шифоҳӣ ворид гардид. Аз ин 89 адад ба ҳуқуқҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ, 58 адад ба ҳуқуқҳои кӯдак ва 55 адад ба ҳуқуқҳои сиёсӣ ва шаҳрвандӣ мансубанд. Муроҷиатҳои шифоҳии шаҳрвандон тибқи қонунгузории амалкунанда баррасӣ шуда, ба онҳо маслиҳатҳои ҳуқуқии дахлдор дода шуд. Дар ин давра аз тарафи кормандони қабулгоҳҳои ҷамъиятии ВҲИ 2036 муроҷиати шаҳрвандон баррасӣ гардид, ки аз онҳо 115 адад муроҷиати хаттӣ ва 1921 адад шифоҳӣ мебошад.
Дар соли 2013 дар асоси муроҷиати шаҳрвандон ва нақшаи корӣ 34 санҷиш гузаронда шуд. Бо мақсади мусоидат ба ҳимояи ҳуқуқи инсон дар низоми муассисаҳои пӯшида ва қисман пӯшида масъулони мақомот  21 маротиба, аз ҷумла 11 маротиба барои муайян намудани вазъи риояи ҳуқуқи дастгиршудагон ва шахсони аз озодӣ маҳрумшуда ба ин муассисаҳо рафта, дар 5 – тои он санҷиш гузаронданд. Барои бартараф кардани камбудиҳо ба мақомоти дахлдор тавсияҳо ирсол карда шуданд.
Аз ҷониби мақомот ба  66 лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ (соли 2012 - 64 адад)  таклифу хулосаҳо пешниҳод гардиданд. Ваколатдор ва кормандони дастгоҳи он дар таҳия ва пешниҳоди  маърӯзаҳои миллии даврии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба созмонҳои дахлдори байналмилалӣ  доир ба татбиқи Конвенсия оид ба рафъи табъиз нисбат ба занон ва  Паймони байналмилалӣ оид ба ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ  саҳми фаъол гузошта,  дар баррасии онҳо дар сохторҳои марбутаи СММ иштирок намуданд.
Барои баланд бардоштани маърифати шаҳрвандон ва иттилоотонии онҳо дар самти ҳуқуқу озодиҳои инсон дар доираи нақшаҳои якҷоя бо воситаҳои ахбори омма ваколатдор ва кормандони дастгоҳи он 196 маротиба дар барномаҳои телевизионӣ ва радиоӣ баромад карданд. Кормандони мақомот дар кори 83 семинару конфронс ва мизҳои мудаввар оид ба ҷанбаҳои гуногуни ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ширкат намуданд. Бо иқдоми ВҲИ 13 семинару конфронс ва мизҳои мудаввар ташкил ва гузаронда шуд.
Соли 2013 амалисозии Барномаи нави таълим дар соҳаи ҳуқуқи инсон барои солҳои 2013 -2020 оғоз гардид.   Дар доираи ин барнома омӯзгорон, судяҳо, хизматчиёни давлатии шаҳрвандӣ ва ҳарбӣ,  кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ  дар курсҳои такмили ихтисос асосҳои  ҳуқуқи инсонро меомӯзанд. Барои татбиқи барномаи мазкур дар назди ВҲИ Шӯрои ҳамоҳангсози байниидоравӣ таъсис дода шудааст, ки дар таркиби он 6 гурӯҳи корӣ амал менамояд.
Дар маърӯза, ҳамчунин таъкид мегардад, ки ҳамкориҳои ваколатдор бо мақомоти давлатӣ, ташкилотҳои ғайридавлатӣ ва созмонҳои бай-налмилалӣ  дар ҳоли густариш қарор доранд. Тибқи нақшаи як-ҷояи мақомоти ВҲИ бо ташкилоти ғайридавлатӣ ва созмонҳои байналмилалӣ бахшида ба Ҳафтаи ҳуқуқи инсон аз 20 ноябр то 10 декабри соли 2013 чорабиниҳои судманд гузаронда шуданд. Дар ин раванд моҳи сентябри соли 2013 семинари дурӯза дар мавзӯи «Ҳамкориҳои мақомоти миллӣ оид ба ҳуқуқи инсон бо ҷомеаи шаҳрвандӣ» баргузор гашт, ки дар кори он намояндагони мақомоти давлатӣ аз Федератсияи Русия, Молдова, ташкилоти ғайридавлатии «Ҳуқуқ ва беҳбудӣ», «Нота-бене», «Идора оид ба ҳуқуқи инсон ва риояи қонуният», «Марказ оид ба ҳуқуқи кӯдак», «Марказ оид ба ҳуқуқи инсон», «Маркази иттилоотии байналмилалӣ» аз Русия, созмонҳои байналмилалии Дафтари швейтсарӣ оид ба ҳамкорӣ, Хазинаи Хелсинки оид ба ҳуқуқи инсон, САҲА, раёсати Комиссари Олии СММ оид ба ҳуқуқи инсон, Ниҳоди даниягӣ оид ба ҳуқуқи инсон, шуъбаи Ташкилоти байналмилалии Институти «Ҷамъияти кушода» – Бунёди мадад дар Тоҷикистон, иштирок ва суханронӣ намуданд.
Қисми дуюми маърӯза вазъи риояи ҳуқуқ ва озодиҳои инсонро дар ҷумҳурӣ дар самтҳои алоҳида, аз ҷумла ҳуқуқ ба ҳаёт, дахлнопазирии шахсӣ, озодӣ аз шиканҷа ва дигар намудҳои муносибат ва ҷазои бераҳмона, ғайриинсонӣ ва таҳқиркунандаи шаъну шараф, ҳуқуқ ба ҳифзи судӣ ва муҳокимаи одилонаи судӣ, ҳуқуқи инсон дар муассисаҳои пӯшида ва қисман пӯшида, ҳуқуқ ба озодии ибрози ақида, дастрасӣ ба иттилоот ва воситаҳои ахбори омма, ҳуқуқ ба меҳнат, ҳифзи ҳуқуқи муҳоҷирони корӣ, ҳифзи ҳуқуқи шахсони имконияташон маҳдуд, ҳуқуқи шаҳрвандон ба манзил, баробарии гендерӣ, ҳифз аз зӯроварӣ дар оила ва ҳуқуқҳои кӯдакро дар бар мегирад.
Дар ҷараёни таҳлили вазъи риояи ҳуқуқи инсон дар  ин самтҳо дар баробари пешравиҳои муайян  камбудиҳо низ ҷой доранд. Ин мушкилот асосан ба номукаммалии қонунгузории миллӣ ва амалияи ҳуқуқтатбиқкунӣ, сатҳи нокифояи рушди иқтисодиёт, камбизоатии аҳолӣ ва маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон вобастаанд.
Аз ҷониби ВҲИ ҷиҳати бартарафсозии камбудиҳо, дастёбӣ ба пешрафти устувор ва ҳифзи  воқеии ҳуқуқу озодиҳои алоҳидаи инсон  тавсияҳои дахлдор пешниҳод шуданд. Аз ҷумла, дар масоили вобаста ба ҳуқуқ ба ҳаёт, дахлнопазирии шахсӣ, озодӣ аз шиканҷа ва дигар намудҳои муносибат ва ҷазои бераҳмона, ғайриинсонӣ ва таҳқиркунандаи шаъну шараф 6, ҳуқуқ ба ҳифзи судӣ ва муҳокимаи одилонаи судӣ 7, ҳуқуқи инсон дар муассисаҳои пӯшида ва қисман пӯшида 4, ҳуқуқ ба озодии ибрози ақида, дастрасӣ ба иттилоот ва воситаҳои ахбори омма 6, ҳуқуқ ба меҳнат 5, ҳифзи ҳуқуқи муҳоҷирони меҳнатӣ 9, ҳифзи ҳуқуқи шахсони имконияташон маҳдуд 9, ҳуқуқи шаҳрвандон ба манзил 9, баробарии гендерӣ ва ҳифз аз зӯроварӣ дар оила 10, ҳуқуқҳои кӯдак 16 ва дар маҷмӯъ 81 тавсия пешниҳод шудааст.
Мақомоти Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мутмаин аст, ки таҳлили корҳои дар ин самт анҷомдодашуда барои таҳкими иқтидори мақомот ва фаъолияти самараноки он мусоидат хоҳад кард.
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 14.03.2014    №: 51    Мутолиа карданд: 693

22.04.2019


НИММАРАФОНИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ДУШАНБЕ. Фенти Тилахан дар мақоми аввал

Ваҳдат ҳусни тоза мегирад

ХОРУҒ. Бунёди бинои шабакаи ёрии таъҷилӣ

19.04.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Жан - Батист Лемуан

Пойтахт ба таҷлили Рӯзи Ғалаба омодагӣ мебинад

Масоили рушди соҳаи маориф матраҳ гардид

Дар Донишгоҳи давлатии Данғара конфронси ҷумҳуриявӣ доир мешавад

Душанбе варзишгарони 15 кишварро ба ҳам меорад

Ҷаҳон дар як сатр

18.04.2019


ҶОМИ АФК. Пирӯзии "Хуҷанд" ва мусовии "Истиқлол"

МУЪМИНОБОД. 221 иншоот дар се сол

РАШТ. Боғистон доман паҳн мекунад

17.04.2019


БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ . Ба қонун иловаҳо ворид шуданд

ДМТ. Як нишасти муҳим

Хонандагони Душанбе пешсафи олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ

Армуғон барои дӯстдорони ҷуғрофия

ҶОМИ ОСИЁ. Паҳлавонони тоҷик соҳиби 5 медал

Ҷаҳон дар як сатр

16.04.2019


Вохӯрии Саидзода Зоҳир Озод бо Аскар Таҷибаев

Баррасии масоили мубрам

Ҳамоиш бахшида ба оғози расмии Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

Калонтарин тайёра дар дунё ба ҳаво хест

Дар Қазоқистон онлайн-қаллобон фаъол мешаванд

Дар СММ аз манфиати лоиҳаи «Камарбандҳо ва роҳҳо» сухан рафт

Аз таркиш дар Афғонистон ҳафт кӯдак ҳалок гашт

Филмҳои ду коргардони тоҷик барои Фестивали кинои мусалмонӣ интихоб шуданд

Ҷаҳон дар як сатр

БОКС. Иштироки варзишгарони тоҷик дар Чемпионати Осиё

12.04.2019


Бо иштироки Сарвазири мамлакат дар шаҳри Кӯлоб як қатор иншоот ба истифода дода шуд

Ҷаласаи Шӯрои ҳамоҳангсозони миллии давлатҳои аъзои СҲШ

Форуми байналмилалии рушди сармояи инсонӣ доир мегардад

ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ – 2019 ОИД БА ФУТЗАЛ. Рақибони Тоҷикистон муайян гаштанд

"Кашшофи падидаҳои наврас"

НОҲИЯИ РӮДАКӢ . Сафи соҳибкорони ватандӯст меафзояд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед