logo

ҳуқуқ

САНАДИ САРНАВИШТСОЗИ МИЛЛАТ

Карим КАРИМОВ,
судя - котиби Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон, номзади илмҳои сиёсӣ

Имсол аз қабули нахустин Конститутсияи давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон бист сол сипарӣ мегардад. Ин давра барои халқи тоҷик як марҳалаи тақдирсоз, дарк ва шинохти худ ҳамчун миллат, гузаштан аз санҷишҳои бениҳоят сангин, бунёди давлат, гузоштани заминаҳои давлатдории навин, боло рафтани ҳисси худшиносию худогоҳӣ, нигаҳдорию побарҷоии давлат, миллат, таърих ва фарҳанги ҳазорсолаҳо ташаккулёфтаи халқи тоҷик арзёбӣ мегардад.

Бист сол барои давлат ва миллати тоҷик, бо сарварии роҳбари оқилу хирадманди он Эмомалӣ Раҳмон, дар шинохти тоҷикон ҳамчун миллати куҳанбунёд, бофарҳанг, ба ҳама динҳои ҷаҳонӣ ва намояндагони онҳо таҳаммулпазир, сулҳофар, дорои мутафаккирон ва ситораҳои барҷастаи фарҳангу илм ва адабиёти сатҳи ҷаҳонӣ ба ҳазорсолаҳо баробар мебошад.
Ба вазъияти сиёсиву ҳарбӣ ва иқтисодиву иҷтимоии мураккаб ва печидаи мамлакат, мубориза ва фитнаҳои идеологии зидди давлат ва халқи тоҷик нигоҳ накарда, 6 ноябри соли 1994 мардуми шарафманди мо Конститутсияи (Сарқонуни) Тоҷикистони соҳибистиқлолро қабул намуд. Қабули ин санади олӣ ба давраи шикасти низоми авторитарӣ - тоталитарии идоракунии шӯравӣ, саъю талоши роҳбарияти давлати тозабунёд ҷиҳати дарёфти роҳи инкишофи миллӣ, хотима гузоштан ба ҷанги шаҳрвандии идомадошта, ки якпорчагӣ ва истиқлолияти давлатии Тоҷикистонро зери суол қарор дода буд, рост омад.
Чуноне ки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар суханронии худ дар Конфронси байналмилалии илмию амалии «Мақомоти назорати конститутсионӣ дар шароити ҳамгироии системаҳои ҳуқуқӣ: таҷрибаи байналмилалӣ ва амалияи Тоҷикистон» (3 - 4 ноябри соли 2010) зикр намуд: «Халқи Тоҷикистон бо вуҷуди вазъи душвори сиёсиву иқтисодӣ ва нобасомониву мушкилоти солҳои аввали истиқлолият, бо камоли масъулияти шаҳрвандӣ, дарки қарзи ватандорӣ ва такя ба арзишу муқаддасоти таърихиву фарҳангии худ… нахустин Конститутсияи давлати соҳибистиқлоли худро қабул карда,… орзую ормонҳои чандинасраи ниёгони хешро амалӣ намуд».
Қабули Конститутсия аввалан Истиқ-лолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун давлати демокративу ҳуқуқбунёд ва иҷтимоӣ ҳукми қонунӣ бахшид. Санадҳои инъикоскунандаи раванди Истиқлолияти давлатии Тоҷикистон, аз ҷумла Эъломияи истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 24 августи соли 1990, Изҳорот дар бораи Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 9 сентябри соли 1991, қарори Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 9 сентябри соли 1991 «Дар бораи эълон шудани Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон», қарори Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 9 сенябри соли 1991 «Дар хусуси дохил кардани тағйироту иловаҳо ба Эъломияи истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ пурра дар Конститутсия инъикоси худро ёфтанд.
Дуюм, тавассути ин ҳуҷҷат ҷомеаи ҷаҳонӣ ба хусусияти давлати мо ҳамчун давлати демокративу ҳуқуқбунёд ва иҷтимоӣ, таъриху фарҳанг ва забони миллӣ, сиёсати дохилӣ ва хориҷӣ, муносибат ба инсон ва шаҳрванд ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои он, мавқеи халқ дар низоми ҳокимияти давлатӣ, муносибати давлат ба моликият, тартиби таъсиси мақомоти олии ҳокимияти давлатӣ, аз ҷумла ҳокимияти судӣ, мақомоти маҳаллӣ ва худидоракунӣ шинос шуд. Ба ибораи дигар, Конститутсия шиносномаи давлат ва халқи Тоҷикистон гардид. Узви Созмони Милали Муттаҳид ва муҳимтарин созмонҳои байналмилалӣ будани Тоҷикистон, аз ҷониби 147 давлати дунё чун кишвари соҳибистиқлол эътироф шудани он ва бо 128 мамлакати ҷаҳон равобити дипломатӣ барқарор намудан шаҳодати гуфтаҳои боло мебошад.
Сеюм, қабули Конститутсия барои ҳокимияти сиёсӣ, ки дар иҷлосияи таърихии XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба сари қудрат омада буд, аҳамияти таърихӣ дошта, ба он нерую илҳоми тоза бахшид. Онро ба татбиқи сиёсати пешгирифтаи худ, аз ҷумла хомӯш кардани ҷанги шаҳрвандӣ, ба ватан баргардондани муҳоҷирони иҷборӣ, таъмини амнияти шаҳрвандон раҳнамун сохт. Мардуми Тоҷикистон барои қабули Конститутсия раъй дода, амалан пуштибонии худро аз иқдомҳои Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон изҳор намуданд.
Чорум, Конститутсия ба ҳама андешаҳои пучу бофташуда, ки давлатдорӣ ва қобилияти ташкилии тоҷиконро оид ба бунёди давлати миллӣ зери суол мегузоштанд, хотима гузошт. Қабули Конститутсия новобаста аз вазъи душвори таърихӣ, ягонагии халқи Тоҷикистонро бармало нишон дода, ҳама ҳарзагӯиҳои душманони дохиливу хориҷии миллати тоҷикро ботил баровард.
Панҷум, Конститутсия Тоҷикистонро давлати иҷтимоӣ арзёбӣ намуд, ки ин барномаи ҷорӣ ва стратегии давлат аст. Бо ин Ҳукумати Тоҷикистон барои дар ҳама соҳаҳои хоҷагии халқ ба амал баровардани фаъолияти созандагиву бунёдкорӣ, ки мо худ шоҳиди натиҷа ва дастовардаҳои он мебошем, шароити мусоиди сиёсиву ҳуқуқӣ муҳаё сохт.
Аз соли 2006 то 2013 чоруним баробар зиёд гардидани андозаи нафақа ва аз 212 миллион сомонӣ ба 1,6 миллиард сомонӣ, яъне ҳафтуним баробар афзоиш ёфтани ҳаҷми маблағгузории он; аз 81 дарсади соли 1999 то 38 дарсад, яъне қариб 45 фоиз дар соли 2013 коҳиш ёфтани сатҳи камбизоатӣ, ки он асосан натиҷаи рушди иқтисодӣ ва таъмин гардидани суботи макроиқтисодиву иҷтимоӣ мебошад; дар сатҳи 7-9 дарсад пешбинӣ шудани афзоиши солонаи иқтисодӣ ва то соли 2020 беш аз 80 фоиз афзудани маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ ва вобаста ба ин аз 12 то 16 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ расондани маблағгузори соҳаи иҷтимоӣ аз ин шаҳодат медиҳад.
Аз рӯи баҳои Шӯрои иқтисодӣ ва иҷтимоии СММ (ЭКОСОС), Ҷумҳурии Тоҷикистон «аз давлати камдаромад ба қатори давлатҳои бо даромади миёна арзёбишаванда» ворид шудааст, ки ин дастовардҳои Ҷумҳурии Тоҷикистонро бе сиёсати баркашидашудаи ҳуқуқӣ, ки он аз Конститутсия ибтидо мегирад, тасаввур кардан мумкин нест.
Шашум, Тағйиру иловаҳои 26 сентябри соли 1999 ва 22 июни соли 2003 ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон воридгардида инъикоси равандҳои сиёсию ҳуқуқӣ, иҷтимоию фарҳангии давлат ва ҷомеа, инчунин демократикунонии минбаъдаи ҷанбаҳои зикршудаи ҷомеаи Тоҷикистон мебошад.
Онҳо пеш аз ҳама ба мустаҳкам намудани нақши инсон ва ҳуқуқу озодиҳои он дар давлат, таҳкими ҳокимияти давлатӣ, аз ҷумла ҳокимияти иҷроия, қонунгузор ва судӣ равона шудаанд. Тағйиру иловаҳо инъикоси раванди сулҳу ваҳдат дар мамлакат буда, нишон доданд, ки Конститутсия ҳамчун санади олии эътибори ҳуқуқидошта низ метавонад ҳамрадифи ҳаёти сиёсиву иҷтимоии ҷомеа бошад, бо он якҷоя қадам занад.
Ҳар қадар ки мо аз санаи қабули Конститутсияи кишварамон дур меравем, ҳаёти ҷомеа аҳамияти таърихию сиёсӣ, ҳуқуқию фарҳангии ин санади сарнавиштсози миллатро бо мазмуну мундариҷаи нав рӯи кор меорад. Мо ҳамон қадар ба ақлу хиради азалии халқи азизамон, ки дар давраи басо ҳассоси таърихӣ атрофи роҳбари навинтихоби давлат Эмомалӣ Раҳмон муттаҳид гардида, онро қабул карда, ба бақои миллат ва давлат асос гузоштанд, сари таъзим фуруд меорем. Дар баробари ин, зиракии сиёсиро нисбат ба манфиатҷӯиву сиёҳдилии иддае аз «ҳомиёни давлату миллат ва Конститутсия», ки дар ҳар лаҳзаи ногувор сару садо бардошта, дастовардҳои назарраси дар муддати кӯтоҳтарин бадастомада, нақши Конститутсия дар таъмини суботи сиёсии иҷтимоии мамлакат ва фаъолияти созандагию бунёдкоронаи давлату миллатро нодида мегиранд, аз даст намедиҳем.
Имрӯзҳо, ки мо дар арафаи 20-умин солгарди қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дорем, бояд мавҷудияти ин санади олии тақдирсози миллатро дар ҳаёти ҷомеа аз ҳарвақта дида бештар эҳсос намоем. Дар доира ва меҳвари ин санад зистанро омӯзем, меъёрҳо ва муқаррароти онро қоидаи рафтори худ қарор диҳем ва арзишҳои онро чун гавҳараки чашм ҳифз намоем. Онро ҳамчун бузургтарин дастовард, роҳнамо ва пайвандгари наслҳо дар қатори чунин ифтихору сарбаландии инсонӣ ва миллии худ - ватану ватандорӣ, худшиносӣ, худогоҳӣ ва ҳувияти миллӣ ҷойгузин намоем. Бо такя ба арзишҳои умумибашарию миллӣ, дарки моҳият ва мазмуни созандаю бунёдкоронааш онро як ҷузъи таркибии ғояи миллӣ эътироф кунем.
Расидан ба ҳадафҳои зикршуда аз ҳар фарди ҷомеаи Тоҷикистон, новобаста аз мавқеи иҷтимоӣ, масъулияти баланди шаҳрвандӣ, риоя ва эҳтироми Конститутсия ва қонунҳо ва аз ҳокимият фаъолияти бонизоми конститутсионӣ, таъмини кафолати ҳамаҷонибаи ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, оштинопазирӣ нисбат ба қонуншиканиҳо ва ҳуқуқвайронкуниҳоро тақозо дорад.
Итминони комил дорем, ки сокинони мамлакат қабули нахустин Конститутсияи Тоҷикистони соҳибистиқлоли худро дар фазои худшиносиву худогоҳӣ, ваҳдати миллӣ, тинҷию оромӣ ва якпорчагии давлати ҳақиқатан иҷтимоию шаҳрвандӣ пешвоз мегиранд. Меъёрҳои онро бо мазмуни нав ва воқеияти таърихӣ дарк менамоянд, таҳким мебахшанд ва дар роҳи рушди давлати мутамаддини худ чароғи ҳидоят менамоянд.
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 8.04.2014    №: 64    Мутолиа карданд: 646

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед