logo

ҳуқуқ

САНАДИ САРНАВИШТСОЗИ МИЛЛАТ

Карим КАРИМОВ,
судя - котиби Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон, номзади илмҳои сиёсӣ

Имсол аз қабули нахустин Конститутсияи давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон бист сол сипарӣ мегардад. Ин давра барои халқи тоҷик як марҳалаи тақдирсоз, дарк ва шинохти худ ҳамчун миллат, гузаштан аз санҷишҳои бениҳоят сангин, бунёди давлат, гузоштани заминаҳои давлатдории навин, боло рафтани ҳисси худшиносию худогоҳӣ, нигаҳдорию побарҷоии давлат, миллат, таърих ва фарҳанги ҳазорсолаҳо ташаккулёфтаи халқи тоҷик арзёбӣ мегардад.

Бист сол барои давлат ва миллати тоҷик, бо сарварии роҳбари оқилу хирадманди он Эмомалӣ Раҳмон, дар шинохти тоҷикон ҳамчун миллати куҳанбунёд, бофарҳанг, ба ҳама динҳои ҷаҳонӣ ва намояндагони онҳо таҳаммулпазир, сулҳофар, дорои мутафаккирон ва ситораҳои барҷастаи фарҳангу илм ва адабиёти сатҳи ҷаҳонӣ ба ҳазорсолаҳо баробар мебошад.
Ба вазъияти сиёсиву ҳарбӣ ва иқтисодиву иҷтимоии мураккаб ва печидаи мамлакат, мубориза ва фитнаҳои идеологии зидди давлат ва халқи тоҷик нигоҳ накарда, 6 ноябри соли 1994 мардуми шарафманди мо Конститутсияи (Сарқонуни) Тоҷикистони соҳибистиқлолро қабул намуд. Қабули ин санади олӣ ба давраи шикасти низоми авторитарӣ - тоталитарии идоракунии шӯравӣ, саъю талоши роҳбарияти давлати тозабунёд ҷиҳати дарёфти роҳи инкишофи миллӣ, хотима гузоштан ба ҷанги шаҳрвандии идомадошта, ки якпорчагӣ ва истиқлолияти давлатии Тоҷикистонро зери суол қарор дода буд, рост омад.
Чуноне ки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар суханронии худ дар Конфронси байналмилалии илмию амалии «Мақомоти назорати конститутсионӣ дар шароити ҳамгироии системаҳои ҳуқуқӣ: таҷрибаи байналмилалӣ ва амалияи Тоҷикистон» (3 - 4 ноябри соли 2010) зикр намуд: «Халқи Тоҷикистон бо вуҷуди вазъи душвори сиёсиву иқтисодӣ ва нобасомониву мушкилоти солҳои аввали истиқлолият, бо камоли масъулияти шаҳрвандӣ, дарки қарзи ватандорӣ ва такя ба арзишу муқаддасоти таърихиву фарҳангии худ… нахустин Конститутсияи давлати соҳибистиқлоли худро қабул карда,… орзую ормонҳои чандинасраи ниёгони хешро амалӣ намуд».
Қабули Конститутсия аввалан Истиқ-лолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун давлати демокративу ҳуқуқбунёд ва иҷтимоӣ ҳукми қонунӣ бахшид. Санадҳои инъикоскунандаи раванди Истиқлолияти давлатии Тоҷикистон, аз ҷумла Эъломияи истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 24 августи соли 1990, Изҳорот дар бораи Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 9 сентябри соли 1991, қарори Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 9 сентябри соли 1991 «Дар бораи эълон шудани Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон», қарори Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 9 сенябри соли 1991 «Дар хусуси дохил кардани тағйироту иловаҳо ба Эъломияи истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ пурра дар Конститутсия инъикоси худро ёфтанд.
Дуюм, тавассути ин ҳуҷҷат ҷомеаи ҷаҳонӣ ба хусусияти давлати мо ҳамчун давлати демокративу ҳуқуқбунёд ва иҷтимоӣ, таъриху фарҳанг ва забони миллӣ, сиёсати дохилӣ ва хориҷӣ, муносибат ба инсон ва шаҳрванд ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои он, мавқеи халқ дар низоми ҳокимияти давлатӣ, муносибати давлат ба моликият, тартиби таъсиси мақомоти олии ҳокимияти давлатӣ, аз ҷумла ҳокимияти судӣ, мақомоти маҳаллӣ ва худидоракунӣ шинос шуд. Ба ибораи дигар, Конститутсия шиносномаи давлат ва халқи Тоҷикистон гардид. Узви Созмони Милали Муттаҳид ва муҳимтарин созмонҳои байналмилалӣ будани Тоҷикистон, аз ҷониби 147 давлати дунё чун кишвари соҳибистиқлол эътироф шудани он ва бо 128 мамлакати ҷаҳон равобити дипломатӣ барқарор намудан шаҳодати гуфтаҳои боло мебошад.
Сеюм, қабули Конститутсия барои ҳокимияти сиёсӣ, ки дар иҷлосияи таърихии XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба сари қудрат омада буд, аҳамияти таърихӣ дошта, ба он нерую илҳоми тоза бахшид. Онро ба татбиқи сиёсати пешгирифтаи худ, аз ҷумла хомӯш кардани ҷанги шаҳрвандӣ, ба ватан баргардондани муҳоҷирони иҷборӣ, таъмини амнияти шаҳрвандон раҳнамун сохт. Мардуми Тоҷикистон барои қабули Конститутсия раъй дода, амалан пуштибонии худро аз иқдомҳои Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон изҳор намуданд.
Чорум, Конститутсия ба ҳама андешаҳои пучу бофташуда, ки давлатдорӣ ва қобилияти ташкилии тоҷиконро оид ба бунёди давлати миллӣ зери суол мегузоштанд, хотима гузошт. Қабули Конститутсия новобаста аз вазъи душвори таърихӣ, ягонагии халқи Тоҷикистонро бармало нишон дода, ҳама ҳарзагӯиҳои душманони дохиливу хориҷии миллати тоҷикро ботил баровард.
Панҷум, Конститутсия Тоҷикистонро давлати иҷтимоӣ арзёбӣ намуд, ки ин барномаи ҷорӣ ва стратегии давлат аст. Бо ин Ҳукумати Тоҷикистон барои дар ҳама соҳаҳои хоҷагии халқ ба амал баровардани фаъолияти созандагиву бунёдкорӣ, ки мо худ шоҳиди натиҷа ва дастовардаҳои он мебошем, шароити мусоиди сиёсиву ҳуқуқӣ муҳаё сохт.
Аз соли 2006 то 2013 чоруним баробар зиёд гардидани андозаи нафақа ва аз 212 миллион сомонӣ ба 1,6 миллиард сомонӣ, яъне ҳафтуним баробар афзоиш ёфтани ҳаҷми маблағгузории он; аз 81 дарсади соли 1999 то 38 дарсад, яъне қариб 45 фоиз дар соли 2013 коҳиш ёфтани сатҳи камбизоатӣ, ки он асосан натиҷаи рушди иқтисодӣ ва таъмин гардидани суботи макроиқтисодиву иҷтимоӣ мебошад; дар сатҳи 7-9 дарсад пешбинӣ шудани афзоиши солонаи иқтисодӣ ва то соли 2020 беш аз 80 фоиз афзудани маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ ва вобаста ба ин аз 12 то 16 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ расондани маблағгузори соҳаи иҷтимоӣ аз ин шаҳодат медиҳад.
Аз рӯи баҳои Шӯрои иқтисодӣ ва иҷтимоии СММ (ЭКОСОС), Ҷумҳурии Тоҷикистон «аз давлати камдаромад ба қатори давлатҳои бо даромади миёна арзёбишаванда» ворид шудааст, ки ин дастовардҳои Ҷумҳурии Тоҷикистонро бе сиёсати баркашидашудаи ҳуқуқӣ, ки он аз Конститутсия ибтидо мегирад, тасаввур кардан мумкин нест.
Шашум, Тағйиру иловаҳои 26 сентябри соли 1999 ва 22 июни соли 2003 ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон воридгардида инъикоси равандҳои сиёсию ҳуқуқӣ, иҷтимоию фарҳангии давлат ва ҷомеа, инчунин демократикунонии минбаъдаи ҷанбаҳои зикршудаи ҷомеаи Тоҷикистон мебошад.
Онҳо пеш аз ҳама ба мустаҳкам намудани нақши инсон ва ҳуқуқу озодиҳои он дар давлат, таҳкими ҳокимияти давлатӣ, аз ҷумла ҳокимияти иҷроия, қонунгузор ва судӣ равона шудаанд. Тағйиру иловаҳо инъикоси раванди сулҳу ваҳдат дар мамлакат буда, нишон доданд, ки Конститутсия ҳамчун санади олии эътибори ҳуқуқидошта низ метавонад ҳамрадифи ҳаёти сиёсиву иҷтимоии ҷомеа бошад, бо он якҷоя қадам занад.
Ҳар қадар ки мо аз санаи қабули Конститутсияи кишварамон дур меравем, ҳаёти ҷомеа аҳамияти таърихию сиёсӣ, ҳуқуқию фарҳангии ин санади сарнавиштсози миллатро бо мазмуну мундариҷаи нав рӯи кор меорад. Мо ҳамон қадар ба ақлу хиради азалии халқи азизамон, ки дар давраи басо ҳассоси таърихӣ атрофи роҳбари навинтихоби давлат Эмомалӣ Раҳмон муттаҳид гардида, онро қабул карда, ба бақои миллат ва давлат асос гузоштанд, сари таъзим фуруд меорем. Дар баробари ин, зиракии сиёсиро нисбат ба манфиатҷӯиву сиёҳдилии иддае аз «ҳомиёни давлату миллат ва Конститутсия», ки дар ҳар лаҳзаи ногувор сару садо бардошта, дастовардҳои назарраси дар муддати кӯтоҳтарин бадастомада, нақши Конститутсия дар таъмини суботи сиёсии иҷтимоии мамлакат ва фаъолияти созандагию бунёдкоронаи давлату миллатро нодида мегиранд, аз даст намедиҳем.
Имрӯзҳо, ки мо дар арафаи 20-умин солгарди қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дорем, бояд мавҷудияти ин санади олии тақдирсози миллатро дар ҳаёти ҷомеа аз ҳарвақта дида бештар эҳсос намоем. Дар доира ва меҳвари ин санад зистанро омӯзем, меъёрҳо ва муқаррароти онро қоидаи рафтори худ қарор диҳем ва арзишҳои онро чун гавҳараки чашм ҳифз намоем. Онро ҳамчун бузургтарин дастовард, роҳнамо ва пайвандгари наслҳо дар қатори чунин ифтихору сарбаландии инсонӣ ва миллии худ - ватану ватандорӣ, худшиносӣ, худогоҳӣ ва ҳувияти миллӣ ҷойгузин намоем. Бо такя ба арзишҳои умумибашарию миллӣ, дарки моҳият ва мазмуни созандаю бунёдкоронааш онро як ҷузъи таркибии ғояи миллӣ эътироф кунем.
Расидан ба ҳадафҳои зикршуда аз ҳар фарди ҷомеаи Тоҷикистон, новобаста аз мавқеи иҷтимоӣ, масъулияти баланди шаҳрвандӣ, риоя ва эҳтироми Конститутсия ва қонунҳо ва аз ҳокимият фаъолияти бонизоми конститутсионӣ, таъмини кафолати ҳамаҷонибаи ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, оштинопазирӣ нисбат ба қонуншиканиҳо ва ҳуқуқвайронкуниҳоро тақозо дорад.
Итминони комил дорем, ки сокинони мамлакат қабули нахустин Конститутсияи Тоҷикистони соҳибистиқлоли худро дар фазои худшиносиву худогоҳӣ, ваҳдати миллӣ, тинҷию оромӣ ва якпорчагии давлати ҳақиқатан иҷтимоию шаҳрвандӣ пешвоз мегиранд. Меъёрҳои онро бо мазмуни нав ва воқеияти таърихӣ дарк менамоянд, таҳким мебахшанд ва дар роҳи рушди давлати мутамаддини худ чароғи ҳидоят менамоянд.
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 8.04.2014    №: 64    Мутолиа карданд: 624

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе

Ба иштирокчиёни ҶБВ кумаки моддӣ расонда мешавад

Нахустини Форум байналмилалии санъати мақом баргузор хоҳад гашт

ЛЕВАКАНТ. Тантанаҳои истиқлолият

ФАЙЗОБОД. Ҳиммати як соҳибкор

ИШТИРОКИ ТИМИ МИЛЛӢ ДАР МУСОБИҚАИ BANGABANDHU GOLD CUP"

«ДИ» тахрибкоронашро ба Русия, Аврупо ва Осиё мефиристад

ХФА: "Даромади «Давлати исломӣ» 10 маротиба коҳиш ёфт"

Чин барои рушди ҶАҶ $60 миллиард ёрии молиявӣ мерасонад

Таҳримоти ғарбӣ метавонанд садди барқарорсозии Сурия гарданд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед