logo

ҳуқуқ

КАФОЛАТИ ҲИМОЯИ СУДИИ ШАҲРВАНДОН

Б. МУРОДОВ,
судяи Суди Олии Љумњурии Тољикистон


Дар моддаи 5 - и Конститутсия гуфта шудааст, ки: «Инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои он арзиши олӣ мебошанд. Ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро давлат эътироф, риоя ва ҳифз менамояд». Яъне давлат онҳоро ҳамчун заминаи мавҷудияти инсон дар сарчашмаҳои расмии ҳуқуқ эътироф мекунад, риоя ва иҷрояшонро бо кафолат таъмин менамояд. Давлат барои риояи дурусти ҳуқуқу озодиҳо шароит фароҳам меорад ва дар ҳолати вайроншавӣ субъектҳои таҷовузкунандаро ба ҷавобгарӣ мекашад, тавассути мақомоти судӣ ва дигар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ механизми ҳимояи ҳуқуқу озодиҳоро муқаррар мекунад.
Маҳдуд кардани ҳуқуқ ва озодиҳои шаҳрванд танҳо бо мақсади таъмини ҳуқуқ ва озодии дигарон, тартиботи ҷамъиятӣ, ҳимояи сохти конститутсионӣ ва тамомияти арзии ҷумҳурӣ раво дониста мешавад. Агар ҳуқуқу озодиҳои инсон бевосита амалӣ ва риоя нашаванд, онҳо ба воситаи ҳокимияти судӣ бо роҳи татбиқи чораҳои маҷбуркунӣ таъмин хоҳанд гашт.
Бо ҳамин тартиб, давлат ба воситаи Конститутсия, қонунҳо, санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ аз тариқи фаъолияти мақомоти давлатӣ бояд чунин шароитеро фароҳам орад, ки инсон худро дар ҷомеа озод ҳис намояд, имконият дошта бошад, ки тамоми неруи зеҳнӣ, ақлӣ ва ҷисмонии худро пурра истифода бурда тавонад. Дар баробари ин, таъмини риоя ва бевосита амалӣ шудани ҳуқуқу озодиҳои инсон ва ҳифз намудани онҳо маънои онро надорад, ки дар ҳеҷ як маврид онҳо маҳдуд карда намешаванд. Конститутсия ва қонунҳо ҳолатҳои истисноиеро пешбинӣ ва муайян кардаанд, ки дар сурати мавҷудияти онҳо давлат метавонад ҳуқуқу озодиҳои шахси алоҳида ё гурӯҳи алоҳидаи шаҳрвандонро маҳдуд намояд.
Масалан, Сарқонун ҳолатҳои зерини истисноиро муайян кардааст, ки дар сурати мавҷудияти онҳо ба маҳдуд кардани ҳуқуқу озодиҳои инсон иҷозат дода мешавад:
Бо мақсади таъмини ҳуқуқу озодиҳои дигар шахсон; таъмини тартиботи ҷамъиятӣ; ҳимояи сохти конститутсионӣ; тамомияти арзии ҷумҳурӣ.
Дар сурати мавҷуд будани ин ҳолатҳо низ набояд ба суистеъмол ва худсарӣ роҳ дода шавад. Масалан, дар боби 19 - и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ба «Ҷиноятҳо ба муқобили ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд» бахшида шудааст, оид ба вайрон кардани меъёрҳои дар боло зикргардидаи конститутсионӣ дар моддаҳои 143 - 164 ҷавобгарии ҷиноятиро пешбинӣ намудааст. Чунончи, моддаи 143 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон, барои вайрон кардани баробарҳуқуқии шаҳрвандон, яъне қасдан бевосита ё бавосита вайрон намудан ё маҳдуд кардани ҳуқуқ ва озодиҳо ё ин ки бевосита муқаррар намудани бартарии шаҳрвандон вобаста ба ҷинс, нажод, миллат, забон, баромади иҷтимоӣ, мавқеи сиёсӣ, молу мулкӣ ё мансабӣ, маҳалли истиқомат, муносибат ба дин, ақида, марбут будан ба ҳизбҳои сиёсӣ, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, ки ба ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии шаҳрванд зарар расондааст, ҷавобгарии ҷиноятӣ муқаррар кардааст.
Мувофиқи моддаи 19 - и Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳар кас кафолати ҳифзи судӣ дорад. Ҳар шахс ҳуқуқ дорад талаб намояд, ки парвандаи ӯро суди босалоҳият, мустақил ва беғараз, ки тибқи қонун таъсис ёфтааст баррасӣ намояд. Аз ин меъёри Конститутсия бармеояд, ки дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳар кас кафолати ҳифзи судӣ муқаррар шудааст. Яъне давлати Тоҷикистон ҳимояи судии ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрвандро ҳамчун ҳимояи афзалиятнок эътироф намуда, онро кафолат додааст.
Маврид ба зикр аст, ки бо қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 декабри соли 2009 №564, Кодекси нави мурофиавии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид, ки он аз меъёрҳои Конститутсия сарчашма гирифта, аз 1 апрели соли 2010 мавриди амал қарор дорад. Дар қисми 1-и моддаи 123 - и кодекси номбурда омадааст, ки аз амал (беамалӣ) ва қарори мақомоти таҳқиқ, таҳқиқбаранда, муфаттиш ба прокуроре, ки иҷрои қонунҳоро ҳангоми пешбурди тафтиши пешакӣ ва таҳқиқ назорат мекунад, шикоят оварда мешавад. Аз амал ва қарори прокурор ба прокурори болоӣ ва ё суд шикоят карда мешавад. Ҳамчунин, дар кодекси мазкур салоҳияти суд васеъ шуда, акнун ҳама гуна маҳдудсозиҳои ҳуқуқҳои шахс ҳангоми пешбурди парвандаи ҷиноятӣ бо иҷозати суд амалӣ мегардад.
Чунончи, дар моддаи 35 - и КМҶ Ҷумҳурии Тоҷикистон гуфта шудааст:
Танҳо суд ҳуқуқ дорад: шахсро дар содир кардани ҷиноят гунаҳгор дониста, ба ӯ ҷазо таъйин кунад; нисбат ба ноболиғ чораҳои дорои хусусияти тарбиявӣ доштаро таъйин кунад; нисбат ба шахс чораҳои маҷбурии дорои хусусияти тиббиро таъйин кунад; барои шахсро ҳабс кардан ва ба ҳабси хонагӣ гирифтан иҷозат диҳад ва ё муҳлати онро дароз кунад; санадҳои қабулкардаи судҳои марҳилаҳои поёниро бекор кунад ва ё тағйир диҳад; оид ба гузарондани экспертизаи судӣ - тиббӣ ё судӣ равонпизишкӣ барои дар беморхона ё табобатгоҳи равонпизишкӣ ҷой кардани гумонбаршуда ва айбдоршавандае, ки дар ҳабс намебошад, иҷозат диҳад; барои азназаргузаронии манзил, дар сурати розӣ набудани шахсони маскуни он, иҷозат диҳад; барои кофтукови манзил иҷозат диҳад; ба ҳабси молу мулк иҷозат диҳад; барои кофтуков, ёфта гирифтани ашё, ҳуҷҷатҳои дорои маълумоти пасандоз ва суратҳисоби маблағи бонкӣ иҷозат диҳад; барои ҳабси маблағҳои шахсони воқеӣ ва ҳуқуқие, ки дар суратҳисобҳо ва пасандозҳо ё дар нигоҳдории бонк ва ташкилотҳои кредитӣ қарор доранд, иҷозат диҳад; ба ҳабси муросилот, азназаргузаронӣ, ёфта гирифтани онҳо дар муассисаи алоқа иҷозат диҳад; дар бораи муваққатан аз вазифа дур кардани айбдоршаванда қарор қабул кунад; ба гӯш ва сабт кардани гуфтугӯи телефонӣ ва дигар гуфтугӯҳо иҷозат диҳад.
Ҳамин тавр, ҳуқуқ ба ҳимояи судӣ ҳамчун меъёри конститутсионӣ қувваи олии ҳуқуқӣ дошта, новобаста аз мавҷудияти расмиёти соҳавӣ бевосита дар ҳаёт татбиқ карда мешавад.
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 6.05.2014    №: 83-84    Мутолиа карданд: 491

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед