logo

ҳуқуқ

КАФОЛАТИ ҲИМОЯИ СУДИИ ШАҲРВАНДОН

Б. МУРОДОВ,
судяи Суди Олии Љумњурии Тољикистон


Дар моддаи 5 - и Конститутсия гуфта шудааст, ки: «Инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои он арзиши олӣ мебошанд. Ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро давлат эътироф, риоя ва ҳифз менамояд». Яъне давлат онҳоро ҳамчун заминаи мавҷудияти инсон дар сарчашмаҳои расмии ҳуқуқ эътироф мекунад, риоя ва иҷрояшонро бо кафолат таъмин менамояд. Давлат барои риояи дурусти ҳуқуқу озодиҳо шароит фароҳам меорад ва дар ҳолати вайроншавӣ субъектҳои таҷовузкунандаро ба ҷавобгарӣ мекашад, тавассути мақомоти судӣ ва дигар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ механизми ҳимояи ҳуқуқу озодиҳоро муқаррар мекунад.
Маҳдуд кардани ҳуқуқ ва озодиҳои шаҳрванд танҳо бо мақсади таъмини ҳуқуқ ва озодии дигарон, тартиботи ҷамъиятӣ, ҳимояи сохти конститутсионӣ ва тамомияти арзии ҷумҳурӣ раво дониста мешавад. Агар ҳуқуқу озодиҳои инсон бевосита амалӣ ва риоя нашаванд, онҳо ба воситаи ҳокимияти судӣ бо роҳи татбиқи чораҳои маҷбуркунӣ таъмин хоҳанд гашт.
Бо ҳамин тартиб, давлат ба воситаи Конститутсия, қонунҳо, санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ аз тариқи фаъолияти мақомоти давлатӣ бояд чунин шароитеро фароҳам орад, ки инсон худро дар ҷомеа озод ҳис намояд, имконият дошта бошад, ки тамоми неруи зеҳнӣ, ақлӣ ва ҷисмонии худро пурра истифода бурда тавонад. Дар баробари ин, таъмини риоя ва бевосита амалӣ шудани ҳуқуқу озодиҳои инсон ва ҳифз намудани онҳо маънои онро надорад, ки дар ҳеҷ як маврид онҳо маҳдуд карда намешаванд. Конститутсия ва қонунҳо ҳолатҳои истисноиеро пешбинӣ ва муайян кардаанд, ки дар сурати мавҷудияти онҳо давлат метавонад ҳуқуқу озодиҳои шахси алоҳида ё гурӯҳи алоҳидаи шаҳрвандонро маҳдуд намояд.
Масалан, Сарқонун ҳолатҳои зерини истисноиро муайян кардааст, ки дар сурати мавҷудияти онҳо ба маҳдуд кардани ҳуқуқу озодиҳои инсон иҷозат дода мешавад:
Бо мақсади таъмини ҳуқуқу озодиҳои дигар шахсон; таъмини тартиботи ҷамъиятӣ; ҳимояи сохти конститутсионӣ; тамомияти арзии ҷумҳурӣ.
Дар сурати мавҷуд будани ин ҳолатҳо низ набояд ба суистеъмол ва худсарӣ роҳ дода шавад. Масалан, дар боби 19 - и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ба «Ҷиноятҳо ба муқобили ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд» бахшида шудааст, оид ба вайрон кардани меъёрҳои дар боло зикргардидаи конститутсионӣ дар моддаҳои 143 - 164 ҷавобгарии ҷиноятиро пешбинӣ намудааст. Чунончи, моддаи 143 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон, барои вайрон кардани баробарҳуқуқии шаҳрвандон, яъне қасдан бевосита ё бавосита вайрон намудан ё маҳдуд кардани ҳуқуқ ва озодиҳо ё ин ки бевосита муқаррар намудани бартарии шаҳрвандон вобаста ба ҷинс, нажод, миллат, забон, баромади иҷтимоӣ, мавқеи сиёсӣ, молу мулкӣ ё мансабӣ, маҳалли истиқомат, муносибат ба дин, ақида, марбут будан ба ҳизбҳои сиёсӣ, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, ки ба ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии шаҳрванд зарар расондааст, ҷавобгарии ҷиноятӣ муқаррар кардааст.
Мувофиқи моддаи 19 - и Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳар кас кафолати ҳифзи судӣ дорад. Ҳар шахс ҳуқуқ дорад талаб намояд, ки парвандаи ӯро суди босалоҳият, мустақил ва беғараз, ки тибқи қонун таъсис ёфтааст баррасӣ намояд. Аз ин меъёри Конститутсия бармеояд, ки дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳар кас кафолати ҳифзи судӣ муқаррар шудааст. Яъне давлати Тоҷикистон ҳимояи судии ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрвандро ҳамчун ҳимояи афзалиятнок эътироф намуда, онро кафолат додааст.
Маврид ба зикр аст, ки бо қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 декабри соли 2009 №564, Кодекси нави мурофиавии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид, ки он аз меъёрҳои Конститутсия сарчашма гирифта, аз 1 апрели соли 2010 мавриди амал қарор дорад. Дар қисми 1-и моддаи 123 - и кодекси номбурда омадааст, ки аз амал (беамалӣ) ва қарори мақомоти таҳқиқ, таҳқиқбаранда, муфаттиш ба прокуроре, ки иҷрои қонунҳоро ҳангоми пешбурди тафтиши пешакӣ ва таҳқиқ назорат мекунад, шикоят оварда мешавад. Аз амал ва қарори прокурор ба прокурори болоӣ ва ё суд шикоят карда мешавад. Ҳамчунин, дар кодекси мазкур салоҳияти суд васеъ шуда, акнун ҳама гуна маҳдудсозиҳои ҳуқуқҳои шахс ҳангоми пешбурди парвандаи ҷиноятӣ бо иҷозати суд амалӣ мегардад.
Чунончи, дар моддаи 35 - и КМҶ Ҷумҳурии Тоҷикистон гуфта шудааст:
Танҳо суд ҳуқуқ дорад: шахсро дар содир кардани ҷиноят гунаҳгор дониста, ба ӯ ҷазо таъйин кунад; нисбат ба ноболиғ чораҳои дорои хусусияти тарбиявӣ доштаро таъйин кунад; нисбат ба шахс чораҳои маҷбурии дорои хусусияти тиббиро таъйин кунад; барои шахсро ҳабс кардан ва ба ҳабси хонагӣ гирифтан иҷозат диҳад ва ё муҳлати онро дароз кунад; санадҳои қабулкардаи судҳои марҳилаҳои поёниро бекор кунад ва ё тағйир диҳад; оид ба гузарондани экспертизаи судӣ - тиббӣ ё судӣ равонпизишкӣ барои дар беморхона ё табобатгоҳи равонпизишкӣ ҷой кардани гумонбаршуда ва айбдоршавандае, ки дар ҳабс намебошад, иҷозат диҳад; барои азназаргузаронии манзил, дар сурати розӣ набудани шахсони маскуни он, иҷозат диҳад; барои кофтукови манзил иҷозат диҳад; ба ҳабси молу мулк иҷозат диҳад; барои кофтуков, ёфта гирифтани ашё, ҳуҷҷатҳои дорои маълумоти пасандоз ва суратҳисоби маблағи бонкӣ иҷозат диҳад; барои ҳабси маблағҳои шахсони воқеӣ ва ҳуқуқие, ки дар суратҳисобҳо ва пасандозҳо ё дар нигоҳдории бонк ва ташкилотҳои кредитӣ қарор доранд, иҷозат диҳад; ба ҳабси муросилот, азназаргузаронӣ, ёфта гирифтани онҳо дар муассисаи алоқа иҷозат диҳад; дар бораи муваққатан аз вазифа дур кардани айбдоршаванда қарор қабул кунад; ба гӯш ва сабт кардани гуфтугӯи телефонӣ ва дигар гуфтугӯҳо иҷозат диҳад.
Ҳамин тавр, ҳуқуқ ба ҳимояи судӣ ҳамчун меъёри конститутсионӣ қувваи олии ҳуқуқӣ дошта, новобаста аз мавҷудияти расмиёти соҳавӣ бевосита дар ҳаёт татбиқ карда мешавад.
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 6.05.2014    №: 83-84    Мутолиа карданд: 569

21.08.2019


Путин 4 сентябр бо Сарвазири Ҳиндустон музокирот мегузаронад

Амири Қатар даъвати Путинро ба ФИБП пазируфт

Даҳ ҳазор нафар бинобар сӯхтор дар пойтахти Бангладеш бе сарпаноҳ монд

Токио имкони ба мадор баровардани радифҳои ҳарбиро баррасӣ дорад

Ҷаҳон дар як сатр

ШИНОВАРӢ. Варзишгарони тоҷик ба Чемпионати ҷаҳон рафтанд

19.08.2019


Баррасии асосноккунии техникиву иқтисодии роҳи Қалъаи Хумб – Ванҷ

Баргузории ҳамоиши "Ҷавонони эҷодкор – парчамбардорони миллат ва пайравони Пешвои миллат"

15.08.2019


Муносибатҳои Ҳиндустон ва ҶМЧ бояд суботи ҷаҳонро таъмин созанд

Дар Япония бар асари гармии ҳаво наздики 13 ҳазор кас бистарӣ шуд

Мулоқоти сарони Россия, Эрон ва Туркия моҳи сентябр доир мешавад

Ҷаҳон дар як сатр

05.08.2019


Ҷаҳон дар як сатр

01.08.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Кан Ҷе - квон

Масоили муҳоҷират матраҳ гардид

Фестивали яхмос ва обҳои ташнагишикан дар Душанбе

АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО. Аз таъсиси маркази тарҷума то ҷашни Саразм

64 дарсади зарари молиявӣ барқарор шуд

ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА. Корҳои ободонӣ вусъат мегиранд

ҲИСОР. Саноатикунонӣ дар мадди аввал

ФАЙЗОБОД. Афзоиши истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Саноат рӯ ба беҳбудӣ дорад

ДДТТ. Нуфузи байналмилалӣ меафзояд

Ҷаҳон дар як сатр

30.07.2019


Фестивали тобистонаи Душанбе доир мешавад

Мулоқоти Шодихон Ҷамшед бо Хуанг Деҳаи

Соҳибкорони ватанию хориҷӣ дар Бадахшон ҷамъ меоянд

БЕҲСОЗИИ ТАЪМИНОТ БО ОБ. Барои он зиёда аз 27 миллион ҷудо гардид

ШАҲРИНАВ. 160 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

Трамп то интихоботи соли 2020 артишашро аз Афғонистон бароварданист

Душанбе 80 шаҳрванди Афғонистонро, ки дар Тоҷикистон ҳукм гирифтааст, ба Кобул истирдод намуд

Ҷаҳон дар як сатр

29.07.2019


ҲИФЗИ ИҶТИМОӢ. Як нишасти муҳим

ДУШАНБЕ. Рушди саноат дар мадди аввал


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед