logo

ҳуқуқ

НАҚШИ САРҚОНУН ДАР НИЗОМИ ДАВЛАТДОРӢ

Муҳаммадвалӣ НАЗРИЕВ,
судяи Суди ноҳияи Синои шаҳри Душанбе


Таърих гувоҳ аст, ки маҳз қабули Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ масири инкишоф ва рушди комилан навро дар кишвари мо оғоз намуд. Зеро Истиқлолияти давлатӣ низоми нави давлатдориро муайян намуда, зарурати тағйири санадҳои танзимкунандаи муносиботи ҷамъиятӣ, бахусус Сарқонунро ба миён гузошт.

Бо қабули ин санади олии ҳуқуқӣ дар ҳаёти иҷтимоиву иқтисодӣ, сиёсӣ ва фарҳангии кишвар дигаргуниҳои куллӣ ба амал омаданд, равобити Тоҷикистон бо ниҳодҳои бонуфузи байналмилалӣ ва соири кишварҳои олам тавсеа ёфт. Барҳақ, Сарқонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷониби коршиносони сатҳи байналмилалӣ ба сифати яке аз конститутсияҳои демократиасос дар ҷаҳон эътироф гардидааст, ки боиси ифтихори ҳар яки мост.
Дар иртибот ба баҳои коршиносон, пеш аз ҳама бояд ба фаъолияти Комиссияи конститутсионӣ, ки солҳои аввали истиқлолият ба манзури омода намудани лоиҳаи Сарқонун таҳти роҳбарии Эмомалӣ Раҳмон, Президенти мамлакат, таъсис ёфта буд, эҳтиром гузошт. Зеро ҷой додани аслҳои (принсипҳои) демократӣ, арзишҳои умумибашарӣ, аз ҷумла арзиши олӣ эътироф намудани инсон ва ҳуқуқу озодиҳои ӯ, сарчашмаи ягонаи ҳокимияти давлатӣ эълон гардидани халқ, принсипҳои гуногунандешӣ, таҷзияи ҳокимият ба шохаҳо, рӯ овардан ба иқтисоди бозорӣ ва дигар меъёрҳои ҷавобгӯ ба талаботи замони муосир конститутсияи давлати соҳибистиқлоли моро сазовори чунин баҳои баланд намудааст.
Тавре маълум аст, дар Конститутсия мавқеи асосиро ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ташкил дода, бахшидани аз се як қисми он ба масъалаи мавриди назар, баёнгари моҳияти ҷомеаи шаҳрвандӣ буда, пуштибонии бевоситаи давлат дар самти демократисозӣ ва ҳифзи манфиатҳои шаҳрвандонро нишон медиҳад. Аз ҷумла, дар моддаи 5-и Конститутсия омадааст, ки: «Инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои он арзиши олӣ мебошанд. Ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро давлат эътироф, риоя ва ҳифз менамояд». Аз ин бармеояд, ки давлат ин муқарраротро ҳамчун заминаи мавҷудияти инсон дар сарчашмаҳои расмии ҳуқуқ эътироф, риоя ва иҷрояшро таъмин менамояд.
Дар баробари ин, Конститутсия ва дигар қонунҳои амалкунанда муайян кардаанд, ки шаҳрванд ба ғайр аз ҳуқуқу озодиҳо, ҳамчунин дорои масъулият ва уҳдадориҳо мебошад, ки иҷрои онҳо ба сифати меъёрҳои конститутсионӣ ҳатмӣ дониста мешавад. Дар ин замина, ҳар шахс вазифадор аст, ки талаботи қонунро риоя намуда, ба ҳуқуқу озодӣ ва шаъну шарафи дигарон эҳтиром гузорад.
Ин нуктаро бояд таъкид кард, ки Сарқонун амалан дар ислоҳоти судии мамлакат заминаи мусоид фароҳам овард. Маҳз бо нишондоди Конститутсия ҳокимияти судӣ дар баробари ҳокимияти қонунгузор ва иҷроия яке аз рукнҳои мустақили ҳокимияти давлатӣ эътироф гардид. Тавре маълум аст, дар гузашта ҳокимияти судӣ дар тобеияти ҳокимияти иҷроия-Вазорати адлия қарор дошт. Вале, бо гузашти замон ҷиҳати таъмини мустақилияти судяҳо бо эҳтимоми Президенти ҷумҳурӣ ниҳоди нави коллегиалӣ - Шӯрои адлия таъсис шуд. Назорати фаъолияти мақомоти судӣ меҳвари кори ин сохтор буда, таҷриба нишон дод, ки таъсиси чунин як ниҳод дар пиёда намудани фаъолияти озоду дахлнопазирии судҳо ва ҳалли мунсифонаи баҳсу мурофиаҳо нақши чашмрас гузошт.
Бесабаб нест, ки боби 8 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон пурра ба суд ва ҳокимияти судӣ бахшида шуда, дар моддаи 84 омадааст, ки «Ҳокимияти судӣ мустақил буда, аз номи давлат ва аз тарафи судҳо амалӣ мегардад. Ҳокимияти судӣ ҳуқуқ, озодиҳои инсон ва шаҳрванд, манфиатҳои давлат, ташкилоту муассисаҳо, қонуну адолатро ҳифз менамояд». Аз ин нукта равшан мегардад, ки дар ниҳоят суд қодир аст, адолати иҷтимоиро ба амал барорад. Зимнан, дар дигар моддаҳои Сарқонун ҳолатҳое, ки марбут ба амалишавии ҳуқуқу уҳдадориҳои инсон ва шаҳрванд, ташкилоту муассиса, корхонаҳои давлатию ҷамъиятӣ ва хусусӣ, сарфи назар аз шакли моликияташон ва тарзу воситаи фаъолияташон бавосита ё бевосита зикр шудаанд ва татбиқи онҳо низ салоҳияти мақомоти судӣ аст. Зеро ҳаллу фасли қонунии ҳама гуна баҳсу мунозираҳо ва матраҳ кардани дигар масоили ҳуқуқӣ пеш аз ҳама вазифаи суд мебошад.
Тибқи муқаррароти моддаи 19-и Конститутсия ҳар шахс кафолати ҳифзи судӣ дошта, ҳуқуқ дорад талаб намояд, ки парвандаи эҳтимолии ӯро суди босалоҳият, мустақил ва беғараз, ки тибқи қонун таъсис ёфтааст, баррасӣ кунад. Ин меъёр бозгӯи он аст, ки дар ҷумҳурии мо ба ҳар кас кафолати ҳифзи судӣ муқаррар гардида, давлат ҳимояи судии ҳуқуқ, озодиҳои инсон ва шаҳрвандро кафолат додааст.
Бо итминон метавон гуфт, ки феълан мақомоти судии кишвар ҷиҳати таъмини адолати томи иҷтимоӣ, ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои аъзои ҷомеа, муассисаю корхонаҳо ва ташкилоту созмонҳо ба пешрафтҳои назаррас ноил шудаанд. Тадбирҳои амалӣ ҷиҳати ислоҳоти соҳаро Сарқонун асос гузошта, шурӯъ аз соли 2007 барномаҳои мушаххаси соҳа, мисли «Барномаи ислоҳоти судӣ - ҳуқуқӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2007-2010, 2011-2015» мавриди иҷро қарор гирифтанд, ки натиҷаҳои воқеан судбахш дар пай дорад. Аз ҷумла, дар доираи татбиқи барномаи ислоҳоти судӣ - ҳуқуқӣ кодексу қонунҳои соҳавӣ қабул ва ниҳодҳои дохилӣ дар сохтори судҳо таъсис шуданд. Бахусус, кодексҳое, ки аз замони шӯравӣ амал мекарданд, аз нав ба пуррагӣ қабул шуданд. Дар баробари коллегияи гражданӣ, ҷиноятӣ ва ҳарбӣ коллегияҳои маъмурӣ ва оилавӣ низ таъсис ёфтанд, ки чунин таҷриба аллакай дар кори судҳо мусбат арзёбӣ мешавад. Гузашта аз ин, чунин раванд ба баррасии ҳаматарафаю ҳирфаии парвандаҳо мусоидат карда, дар такмили касбии судяҳо нақши муассир хоҳад гузошт.
Албатта, талошҳо дар ин самт идома хоҳанд кард, зеро эъмори ҷомеаи воқеан демократӣ, пешрафти муносибатҳои нави замони муосир ба фаъолияти ҳокимияти судии мустақил, беғаразу устувор ва босалоҳият алоқаманд аст. Дар ҳамин ҳол, ҳар шаҳрванди мамлакатро зарур аст, ки ба меъёрҳои Конститутсия эҳтиром гузошта, тобеи дигар қонунҳои амалкунанда бошанд. Зеро танҳо дар сурати волоияти қонун ҷомеаи мо метавонад мунтазам дар ҳоли рушд қарор дошта бошад.
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 29.05.2014    №: 101    Мутолиа карданд: 530

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед