logo

ҳуқуқ

САНАДИ ТАҚДИРСОЗИ МИЛЛАТ

Анварҷон ИБРОҲИМЗОДА, 
раиси Суди вилояти Суғд  

Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки истиқлолияти давлатии Тоҷикистонро ба расмият даровард, орзую ормони мардумро амалӣ сохта, роҳи ояндаи миллати сарбаланду созандаи моро ба сӯи бунёди ҷомеаи нав ва таҳкими пояҳои давлатдории муосир мунаввар мегардонад. Таҳияи Конститутсия бо ҷалби неруҳои ақлонии ҷомеа бо назардошти манфиатҳои олии миллату анъанаҳои пурғановати таърихиву фарҳангии халқи тоҷик ва истифода аз таҷрибаву дастовардҳои давлатҳои пешрафтаи ҷаҳон дар самти бунёди ҷомеаи демократӣ сурат гирифт.

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳ-тарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми шодбошиашон ба муносибати Рӯзи Конститутсия 5 ноябри соли 2012, таъкид дошт: «Конститутсияи Тоҷикистон ҳамчун ифодагари азму ирода, равшангари роҳи ҳаёти мардум воқеан санади тақдирсозест, ки низоми давлатдориро муайян намуда, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро таъмин мекунад».
Тоҷикистониён пас аз қабули Конститутсияи нав роҳи бунёди давлати демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявиро интихоб намуданд. Барпо кардани чунин давлат эҳтирому риоя ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон, ваҳдат, таъмини амният ва суботи устувори ҷомеа, фароҳам овардани шароити мусоид барои зиндагии арзанда ва инкишофи озодонаи ҳар як шаҳрвандро тақозо менамояд. Ҳамаи ин арзишҳои олӣ ба сифати рукнҳои бунёдии давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон эътироф шуда, меҳвари фаъолияти давлат ва мақоми он такмил ёфт.
Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷи-кистон дар моддаи 1-ум Тоҷикистонро ҳамчун давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона эълон кардааст. Ин меъёр ҷавобгӯи ҳадаф ва талаботи инкишофи ҷомеаи демократии ҷаҳони мутамаддин буда, он дар Конситутсияи ҳамаи давлатҳои демократии дунё ифода ёфтааст. Бо меъёри зикршуда Тоҷикистон худро узви ҷомеаи башар, такягоҳи арзишҳои ҳуқуқӣ, қонун ва демократия эълон мекунад. Ҳамзамон бо ин, пуштибонӣ аз манфиатҳои давлати миллӣ, пеш аз ҳама, соҳибихтиёрӣ ва истиқлолияти давлатӣ дар назар аст.
Президенти кишвар, Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми навбатии худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба аҳмияти таърихии қабули Конститутсияи Тоҷикистон баҳо дода зикр намуданд, ки: «Конститутсия барои аз байн бурдани хатаре, ки ба истиқлолияти давлатӣ таҳдид мекард шароити зарурии ҳуқуқӣ муайян карда, барои аз нобудӣ наҷот додани давлати тозаистиқлоли тоҷикон ва аз парокандагӣ раҳоӣ бахшидани миллати тоҷик асос гузошт, ҷиҳати расидан ба ваҳдати миллӣ таҳкурсии устувор гардид ва дар он марҳалаи ҳассоси таърихӣ барои гузаштани асосҳои аркони давлатдории тоҷикон нақши тақдирсозу ҳалкунанда бозид».
Тибқи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон халқ аз нигоҳи сиёсӣ воҳиди ҳуқуқии дохилидавлатӣ ва ҳуқуқи байналмилалӣ мебошад, зеро он баёнгари соҳибихтиёрӣ ва сарчашмаи ягонаи ҳокимияти давлатӣ аст. Конститутсия инчунин меъёрҳоеро дарбар мегирад, ки тибқи онҳо таҳрифи ваҳдати сиёсии халқ пешгирӣ мешавад. Эътирофи инкишофи ҳаёти ҷамъиятӣ дар асоси равияҳои гуногуни сиёсӣ ва мафкуравӣ меъёри кафолатдиҳандаи ин амал мебошад. Ҳамзамон суботи сиёсӣ ва тартибу низоми давлатро таъмин менамояд. Он маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқии давлат мебошад, ки дигар меъёрҳои ҳуқуқӣ бояд бо онҳо мутобиқати том дошта бошанд, яъне Конститутсия маҷмӯи «меъёрҳои мутлақ» ва «меъёри меъёрҳо» мебошад. Аз ин рӯ, он ба сифати қонуни фарогири тамоми қаламрави давлат, дорои эътибори олӣ, таъминкунандаи ваҳдати сиёсӣ ва ягонагии фазои иқтисодиву ҳуқуқии давлат эътироф мегардад.
Сарқонуни мамлакат ҳамчунин заминаи ҳуқуқии иқтисоди ҷомеаи моро муайян намуда, рушду инкишофи устувори онро кафолат медиҳад. Асосҳои бунёдии ин санади таърихӣ - эътирофи шаклҳои гуногуни моликият, фаъолияти озоди иқтисодӣ, соҳибкорӣ, баробарҳуқуқӣ ва ҳифзи ҳуқуқии ҳамаи шаклҳои моликият, шароити ҳамаҷонибаи рушди муносибатҳои иқтисодиро таъмин менамояд.
Давлати Тоҷикистон принсипҳои сохтори демократиро риоя намуда, дар моддаи 12 дар баробари дигар шаклҳои моликият фаъолияти озоди моликияти хусусиро кафолат додааст. Конститутсия бо ин меъёр муносибатҳои иқтисоди бозорӣ, гуногуншаклии моликият ва хоҷагидориро муқаррар намуда, инчунин ҳуқуқи конститутсионӣ, муносибатҳои ҷамъиятиро ба танзим даровардааст, ки онҳо низоми иқтисодии Тоҷикистонро ташкил медиҳанд. Ба воситаи муайян кардани фаъолияти озоди иқтисодӣ, соҳибкорӣ, баробарҳуқуқӣ ва ҳифзи ҳуқуқҳои ҳамаи шаклҳои моликият, аз ҷумла моликияти хусусӣ, ҳуқуқи конститутсиониро барои ҳамаҷониба инкишоф ёфтани онҳо кафолат медиҳад.
Тавре ки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон иброз доштааст: «Дар Қонуни асосӣ аввалин маротиба ҳуқуқҳои фитрӣ ва табиии инсон, аз ҷумла ҳуқуқ ба ҳаёт, саломатӣ, қадр, номус, амният, озодӣ ва дигар ҳуқуқҳои он ба таври возеҳ муқаррар гардидаанд, ки ин хусусият Конститусияи моро дар радифи қонунҳои асосии кишварҳои пешрафта қарор медиҳад». Мувофиқи муқаррароти Конститутсия ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд арзиши олӣ шуморида шуда, аз ҷониби давлат эътироф, риоя ва ҳифз намудани онҳоро ҳамчун яке аз асосҳои сохтори конститутсионии Тоҷикистон мустаҳкам намудааст.
Боиси зикр аст, ки аз лаҳзаи қабули Конститутсияи кишвар давлат ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷиқистон мақомоти судиро ҳамчун шохаи мустақили ҳокимияти давлатӣ эътироф намуда, барои таҳкими асосҳои он пайваста таваҷҷуҳ зоҳир менамояд. Суд дар байни мақомоти давлатӣ адолати судиро дар кишвар амалӣ менамояд ва ҳуқуқу озодиҳои инсону шаҳрванд, манфиати давлат, ташкилоту муассисаҳо, қонунияту адолатро ҳифз менамояд ва бадин васила барои пешрафти ҷомеа ва густариши равандҳои демократӣ нақши муҳим дорад.
Моддаи 9 ва боби ҳаштуми Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ба танзими ҳокимияти судӣ бахшида шуда, принсипҳои асосии фаъолияти он низоми сохтори судӣ, вазифа, мақсадҳои амалӣ намудани адолати судӣ ва ваколати судяҳоро муқаррар намуд. Дар Конститутсия бори нахуст дар қатори судҳои юрисдиксияи умумӣ аз тарафи Суди конститутсионӣ ва судҳои иқтисодӣ амалӣ шудани адолати судӣ муқаррар гардид. Дар ин замина, бо мақсади такмили низоми судӣ - ҳуқуқӣ ва баланд бардоштани нақши ҳокимияти судӣ дар мамлакат дар асоси Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 14 декабри соли 1999 таҳти № 48 мақоми нави коллегиалӣ Шӯрои адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис ёфт, ки вазифаҳои он аз пешниҳод намудани таклифҳо оид ба такмили мақомоти судию ҳуқуқӣ ва мусоидат намудан ба мустаҳкам шудани мустақилияти судҳо, таъмини ташкилӣ, молиявӣ, моддию техникии судҳо, хоста гирифтан ва тайёр намудани номзадҳо ба вазифаи судягӣ ва коромӯз - судя, такмили ихтисоси онҳо ва кормандони дастгоҳи судҳо мебошад.
6 августи соли 2001 Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул шуд. Мутобиқи талаботи қисми 4, моддаи 2 қонуни мазкур ҳокимияти судӣ бо роҳи мурофиаи судии конститутсионӣ, гражданӣ, оилавӣ, иқтисодӣ, маъмурӣ ва ҷиноятӣ ба амал бароварда мешавад.
Ҳокимияти судӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо ба судҳои босалоҳият ва дар асоси қонун ташкилёфта дар симои судяҳо ва машваратчиёни халқӣ, ки дар ҳолатҳои муқарраркардаи қонун барои ба амал баровардани адолати судӣ ҷалб карда мешаванд, тааллуқ дорад. Хусусияти фарқкунандаи ҳокимияти судӣ дар мустақилӣ, истисноӣ, ба қонун итоат намудан, ягонагии он ифода ёфта, аз номи давлат амалӣ намудани адолати судиро аз ҷониби мақомоти махсуси давлатӣ - судҳо таъмин мекунад. Ягон мақоми дигар ё шахсони ҳуқуқӣ ба зиммаи худ гирифтани таъмини татбиқи адолати судиро надоранд.
Дар асоси Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ, аз 20 апрели соли 2006, бо Фармони Президенти мамлакат Барномаи ислоҳоти судӣ - ҳуқуқӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ шуд. Мақсади асосии барнома тақвияти ҳокимият ва мақоми судӣ, баланд бардоштани нақши он дар ҳифзи ҳуқуқу озодӣ ва манфиатҳои қонунии шаҳрвандон, давлат, ташкилот, таъмини кафолати судии муносибатҳои нави ҷамъиятӣ, баланд бардоштани маҳорат ва масъулияти кадрҳои судӣ мебошад. Дар ин муддат кодексҳои гражданӣ, меҳнат, оила, ҷиноятӣ, маъмурӣ, мурофиаи гражданӣ, дар бораи мурофиаи судии иқтисодӣ ва мурофиаи ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳия ва қабул шуданд.
Дар Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз 23 апрели соли 2014 омадааст: «Ҳокимияти судӣ минбаъд низ такмил меёбад ва ислоҳоти судиву ҳуқуқӣ идома дода шуда, барои эҷоди заминаи ҳуқуқии ин ҳадафҳо қонунҳои зарурӣ таҳия ва қабул карда мешаванд».
Ҳамин тариқ, Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон заминаҳои ҳуқуқӣ - сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии ҷомеаи навини Тоҷикистонро муҳайё сохт ва минбаъд низ барои таҳким ва рушди он хидмат хоҳад кард.
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 20.06.2014    №: 117    Мутолиа карданд: 626

19.04.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Жан - Батист Лемуан

Пойтахт ба таҷлили Рӯзи Ғалаба омодагӣ мебинад

Масоили рушди соҳаи маориф матраҳ гардид

Дар Донишгоҳи давлатии Данғара конфронси ҷумҳуриявӣ доир мешавад

Душанбе варзишгарони 15 кишварро ба ҳам меорад

Ҷаҳон дар як сатр

18.04.2019


ҶОМИ АФК. Пирӯзии "Хуҷанд" ва мусовии "Истиқлол"

МУЪМИНОБОД. 221 иншоот дар се сол

РАШТ. Боғистон доман паҳн мекунад

17.04.2019


БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ . Ба қонун иловаҳо ворид шуданд

ДМТ. Як нишасти муҳим

Хонандагони Душанбе пешсафи олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ

Армуғон барои дӯстдорони ҷуғрофия

ҶОМИ ОСИЁ. Паҳлавонони тоҷик соҳиби 5 медал

Ҷаҳон дар як сатр

16.04.2019


Вохӯрии Саидзода Зоҳир Озод бо Аскар Таҷибаев

Баррасии масоили мубрам

Ҳамоиш бахшида ба оғози расмии Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

Калонтарин тайёра дар дунё ба ҳаво хест

Дар Қазоқистон онлайн-қаллобон фаъол мешаванд

Дар СММ аз манфиати лоиҳаи «Камарбандҳо ва роҳҳо» сухан рафт

Аз таркиш дар Афғонистон ҳафт кӯдак ҳалок гашт

Филмҳои ду коргардони тоҷик барои Фестивали кинои мусалмонӣ интихоб шуданд

Ҷаҳон дар як сатр

БОКС. Иштироки варзишгарони тоҷик дар Чемпионати Осиё

12.04.2019


Бо иштироки Сарвазири мамлакат дар шаҳри Кӯлоб як қатор иншоот ба истифода дода шуд

Ҷаласаи Шӯрои ҳамоҳангсозони миллии давлатҳои аъзои СҲШ

Форуми байналмилалии рушди сармояи инсонӣ доир мегардад

ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ – 2019 ОИД БА ФУТЗАЛ. Рақибони Тоҷикистон муайян гаштанд

"Кашшофи падидаҳои наврас"

НОҲИЯИ РӮДАКӢ . Сафи соҳибкорони ватандӯст меафзояд

НУРОБОД . Эҳтиром ба шахсиятҳои таърихӣ

Ҷаҳон дар як сатр

11.04.2019


"Тоҷикон" ба забони ӯзбекӣ нашр шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед