logo

маориф

КУНГУРАИ ҶАҲОНИИ РИЁЗИДОНҲО

Мамадшо ИЛОЛОВ,
директори Маркази рушди инноватсионии илм ва технологияҳои нави
Академияи илмҳои ҷумҳурӣ, академик,
доктори илмҳои физика ва риёзиёт, профессор

Чанде пеш, аз 12 то 21 августи соли 2014 дар шаҳри Сеул, пойтахти Ҷумҳурии Куриё Кунгураи 27-уми ҷаҳонии риёзидонҳо баргузор гардид, ки дар кори он зиёда аз 5000 олими риёзидон аз 120 кишвари дунё ширкат варзид. Куриёи Ҷанубӣ чаҳорум кишвари осиёист, ки кунгураи ҷаҳонии риёзидонҳоро меҳмондорӣ мекунад.

Аз ин пештар чунин шарафро Ҷопон (1990), Хитой (2002) ва Ҳиндустон (2010) дастёб шуда буданд. Кунгураи байналмилалӣ баобрӯтарин ҳамоиши риёзидонҳои пешбари олам ба шумор меравад, ки таърихи 117-сола дорад. Дар аввалин кунгураи соли 1897, ки дар шаҳри Сюрихи Швейтсария ҷамъ омада буд, пешниҳод шуд, ки кунгура ҳар чаҳорсолае як дафъа даъват гардад. Вале вобаста ба вазъи байналмилалӣ, бахусус дар давраи ҷангҳои ҷаҳонӣ, чунин тартиб халалдор мегардид. Фақат аз соли 1950 то ҳол бе танаффус дар чаҳор сол як маротиба ҳамоиши ҷаҳонӣ даъват мешавад.
Олимони риёзидони тоҷик дар кунгураҳои номбурда аз соли 1974 то ба ҳол ширкат меварзанд. Он сол академик Абдуҳамид Ҷӯраев бори аввал дар шаҳри Ванкувери Канада бо маърӯзаи илмӣ дар кунгураи риёзидонҳо суханронӣ мекунад. Муаллифи ин сатрҳо аз соли 1994 инҷониб дар кори панҷ кунгура ширкат варзидааст. Дар Кунгураи Сеул намояндагии Тоҷикистонро банда, докторҳои илмҳои физика ва риёзиёт Лутфия Раҷабова аз Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ва Умед Каримов аз Пажӯҳишгоҳи риёзиёти Академияи илмҳо ба ҷо оварданд.
Ҳар як кунгураи ҷаҳонӣ дар баробари муаррифии барҷастатарин натиҷаҳои илми риёзиёти чаҳорсолаи охир, тақдими ҷоизаҳои илмӣ, инчунин ба ин ё он паҳлуи рушди илм диққати алоҳида медиҳад. Аз ҷумла, дар кунгураи ба тозагӣ баргузоргардида чунин масоил аз баланд рафтани мақоми зан дар рушди риёзиёт ва пурзӯр намудани ҷомеаи риёзидонҳо дар кишварҳои рӯ ба тараққӣ иборат буд.
Кунгураи Сеул мувофиқи анъана бо супурдани Ҷоизаи Филдс шурӯъ гардид. Ин ҷоизаро соли 1932 риёзидони канадаӣ Ҷон Филдс барои олимони риёзидони синнашон поинтар аз 40 аз ҳисоби пасандозҳои шахсияш таъсис дода буд. Аввалин барандаҳои ҷоиза дар Кунгураи Осло (Норвегия), ки соли 1936 ба вуқӯъ пайваста буд, муаррифӣ шуданд. То ба ҳол 52 риёзидони мард соҳиби ин ҷоиза шудаанд. Ва инак аввалин маротиба дар таърих дар Кунгураи Сеул ҷоизаи Филдсро хонум Марям Мирзохонӣ – риёзидони эронитабори амрикоӣ, профессори Донишгоҳи Стэнфорд соҳиб мешавад. Ба хонум Мирзохонӣ ҷоизаро Президенти Куриёи Ҷанубӣ,  хонум Пак Геун Хи месупорад. Мирзохонӣ  барои натиҷаҳои барҷастаи илмӣ дар самти динамика ва ҳандасаи сатҳҳои Риман соҳиби ин ҷоиза гардидааст. Масъалаҳое, ки аз ҷониби ӯ ҳалли худро ёфтаанд, ба ҳисоби он проблемаҳои мураккаби риёзиёти муосир шомиланд, ки муҳлати тӯлонӣ дар назди олимон истодаанд ва ҳалли онҳо равиши фикрии тоза ва ҳисоббарориҳои комилан навро тақозо дорад. Дар суханронии ҷавобии худ Мирзохонӣ қайд намуд, ки ӯ дастоварди илмиашро чун намунае барои олимаҳои ҷавон арзёбӣ мекунад ва умед ба он дорад, ки аз ин пас олимаҳои ҷавон аз кишварҳои мухталифи ҷаҳон соҳиби Ҷоизаи Филдс ва дигар ҷоизаҳои илмии амсоли он хоҳанд гардид. Бояд гуфт, ки Марям Мирзохонӣ мактаби миёнаро дар шаҳри Теҳрон хатм намуда, унвони бакалаврро низ дар яке аз донишгоҳҳои Ҷумҳурии Исломии Эрон соҳиб шудааст. Ӯ ғолиби олимпиадаҳои ҷаҳонии мактабиён дар солҳои 1994 ва 1995 мебошад. Баъдан барои дарёфти дараҷаи магистр Марям Донишгоҳи Ҳарварди ИМА – ро хатм менамояд ва кори илмию педагогиро дар Донишгоҳи Стэнфорд идома медиҳад.
Дар баробари Марям Мирзохонӣ бо Ҷоизаи Филдс Артур Алива, шаҳрванди Фаронса, вале корманди Пажӯҳишгоҳи миллии риёзиёт дар Рио де Жанейро (Бразилия), Манҷул Бҳаргава, профессори ҳиндутабори Донишгоҳи Принстон (ИМА) ва Мартин Хайрер, профессори Донишгоҳи Варвик (Бритониёи Кабир) тақдир шуданд.
Дар Кунгура инчунин ҷоизаи Неванлинна ба Субҳаш Хот - профессори ҳиндутабори Донишгоҳи Ню Йорк (ИМА), медали Черн ба Филлип Гриффитс – профессори Донишгоҳи Принстон (ИМА) ва ҷоизаи Гаусс ба Стенли Ошер – профессори Донишгоҳи Лос-Анҷелес (ИМА) супурда шуданд. 
Фаъолияти кории кунгура дар 19 самти муҳимтарини илми риёзиёт дар намуди 21 маърӯзаи пленарӣ, зиёда аз 200 маърӯзаи даъватӣ ва зиёда аз 2000 суханронии кӯтоҳ ва рӯнависи постерӣ сурат гирифт. Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон – муаллифи ин сатрҳо ва Лутфия Раҷабова дар бахши муодилаҳо бо ҳосилаҳои хусусӣ ва Умед Каримов дар бахши топология суханронӣ намуда, ҳозиронро бо натиҷаҳои нави илмиашон шинос намуданд.
Тамоми чорабиниҳои кунгура дар маҷлис-гоҳи бузургтарини шаҳри Сеул – қасри СОЕХ, ки ба ширкати Самсунг  тааллуқ дорад, баргузор гардиданд.
Дар муқоиса бо кунгураҳои пештара кунгураи Сеул бо ҷалби фарохтари риёзидонҳо аз кишварҳои рӯ ба тараққӣ фарқ мекунад. Тавассути барномаи махсуси «NANUM 2014» ва бо дастгирии Иттиҳоди байналмилалии риёзидонҳо,  корпоратсияҳои Самсунг, LG, Ҳундай ва ҳукумати Ҷумҳурии Куриё аз 100 кишвари рӯ ба тараққии Осиё, Амрикои Лотинӣ ва Африқо зиёда аз 1000 олимони ҷавони риёзишинос ёрии молӣ гирифтанд ва дар кори кунгура иштирок намуда, аксари онҳо дар бахшҳои мухталиф бо маърӯзаҳои илмии хеле ҷолиб баромад карданд.
Бо навиштани ин қайдҳо мо мақсад дорем, ки аз кори кунгураи ҷаҳонии риёзидонҳо доираи васеътари ҷавонони соҳибистеъдод, ки ба ҳалли масъалаҳои риёзӣ шавқу рағбат доранд, бохабар бошанд. Ояндаи ҷаҳонро бе пешрафти илмҳои дақиқ ва техникӣ, бахусус риёзиёт ва илмҳои компютерӣ, тасаввур кардан аз имкон берун аст.
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.08.2014    №: 169    Мутолиа карданд: 657

19.04.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Жан - Батист Лемуан

Пойтахт ба таҷлили Рӯзи Ғалаба омодагӣ мебинад

Масоили рушди соҳаи маориф матраҳ гардид

Дар Донишгоҳи давлатии Данғара конфронси ҷумҳуриявӣ доир мешавад

Душанбе варзишгарони 15 кишварро ба ҳам меорад

Ҷаҳон дар як сатр

18.04.2019


ҶОМИ АФК. Пирӯзии "Хуҷанд" ва мусовии "Истиқлол"

МУЪМИНОБОД. 221 иншоот дар се сол

РАШТ. Боғистон доман паҳн мекунад

17.04.2019


БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ . Ба қонун иловаҳо ворид шуданд

ДМТ. Як нишасти муҳим

Хонандагони Душанбе пешсафи олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ

Армуғон барои дӯстдорони ҷуғрофия

ҶОМИ ОСИЁ. Паҳлавонони тоҷик соҳиби 5 медал

Ҷаҳон дар як сатр

16.04.2019


Вохӯрии Саидзода Зоҳир Озод бо Аскар Таҷибаев

Баррасии масоили мубрам

Ҳамоиш бахшида ба оғози расмии Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

Калонтарин тайёра дар дунё ба ҳаво хест

Дар Қазоқистон онлайн-қаллобон фаъол мешаванд

Дар СММ аз манфиати лоиҳаи «Камарбандҳо ва роҳҳо» сухан рафт

Аз таркиш дар Афғонистон ҳафт кӯдак ҳалок гашт

Филмҳои ду коргардони тоҷик барои Фестивали кинои мусалмонӣ интихоб шуданд

Ҷаҳон дар як сатр

БОКС. Иштироки варзишгарони тоҷик дар Чемпионати Осиё

12.04.2019


Бо иштироки Сарвазири мамлакат дар шаҳри Кӯлоб як қатор иншоот ба истифода дода шуд

Ҷаласаи Шӯрои ҳамоҳангсозони миллии давлатҳои аъзои СҲШ

Форуми байналмилалии рушди сармояи инсонӣ доир мегардад

ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ – 2019 ОИД БА ФУТЗАЛ. Рақибони Тоҷикистон муайян гаштанд

"Кашшофи падидаҳои наврас"

НОҲИЯИ РӮДАКӢ . Сафи соҳибкорони ватандӯст меафзояд

НУРОБОД . Эҳтиром ба шахсиятҳои таърихӣ

Ҷаҳон дар як сатр

11.04.2019


"Тоҷикон" ба забони ӯзбекӣ нашр шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед