logo

ҳуқуқ

РИОЯИ САРҚОНУН ВАЗИФАИ ҲАР ТОҶИКИСТОНИСТ

Саидумар МАҶИДОВ,
 ҳуқуқшиноси дастгоҳи
раиси ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе     

Ба шарофати ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон зарурати қабули Конститутсияи нав пеш омад. Бори аввал бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ сокинони мамлакат ба ҷонибдории ин ҳуҷҷати сарнавиштсоз раъй доданд ва яке аз дастовардҳои бузурги даврони истиқлолият, қабули ҳамин санади олии ҳуқуқӣ аст.

Қабули Конститутсия имкон фароҳам овард, ки Тоҷикистони соҳибистиқлол дар қатори дигар кишварҳои мутамаддини дунё қадамҳои устувори худро дар роҳи эъмори давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона гузорад. Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ифтихор ва сарфарозии ҳар як шаҳрванди кишварамон мебошад. Ин санади муқаддас Истиқлолияти давлатии Тоҷикистонро ба расмият даровард, орзую ормони сокинони мамлакатро дар бунёди ҷомеаи демократию ҳуқуқбунёд амалӣ сохт.
Дар моддаи 5-и Сарқонун инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯ арзиши олӣ эълон гардидаанд. Аз ин ҷиҳат, Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҳамаи қонунҳои асосии замони шӯравӣ тафовути куллӣ дошта, ҳамзамон ба муқаррароти санадҳои байналмилалии соҳаи ҳуқуқи инсон мувофиқ мебошад.
Баҳри амалӣ шудани меъёрҳои Конститутсия дар ҷумҳурӣ силсилаи қонунҳо, кодексҳо ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқие ба тасвиб расиданд, ки ҳаёти ҷомеаи имрӯзаи моро ба танзим дароварданд. Ба шарофати Сарқонун тоҷикистониён соҳиби рамзҳои давлатӣ - Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ гардиданд. Воқеан, Конститутсия дар ташаккули низоми ҳуқуқӣ ва қонунгузории кишвар, таҳким ва рушди давлатдорӣ заминаи воқеӣ гузошт ва меъёрҳои он эътибори олии ҳуқуқӣ доранд.
Бо назардошти дигаргуниҳои куллӣ дар ҳаёти иҷтимоию иқтисодӣ, фарҳангию сиёсии ҷомеа, инкишоф ва тағйир ёфтани муносибатҳои нави ҷамъиятӣ, зарурати такмили сохтори мақомоти ҳокимияти давлатӣ ба Конститутсия ду маротиба- 26 сентябри соли 1999 ва 22 июни соли 2003 бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ тағйиру иловаҳо ворид шуданд, ки ба устувории меъёрҳои он ва пешрафти ҷомеа мусоидат намуданд. Дар асоси ду ислоҳоти конститутсионӣ, аз ҷумла аввалин маротиба дар таърихи сиёсии кишвар парламенти касбии доимоамалкунанда таъсис ёфт, раъйпурсии умумихалқӣ ва интихобот ҳамчун шакли олии ифодаи бевоситаи ҳокимияти халқ эътироф гардиданд, тарғиби бадбинии иҷтимоӣ, нажодӣ, миллӣ, динӣ ва забонӣ манъ шуд, ба низоми судӣ Суди иқтисодии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои иқтисодии вилоятҳо ва шаҳри Душанбе дохил гаштанд.
Сарқонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон барои бунёди ҷомеаи шаҳрвандӣ заминаи ҳуқуқӣ гузошта, дар асоси он гузариши ҷомеа аз низоми сиёсии якҳизбӣ ба низоми сиёсии нави бисёрҳизбӣ таъмин гардид. Дар асоси ин меъёри конститутсионӣ дар ҷумҳурӣ таъсис ва фаъолияти озоди ҳизбҳои сиёсӣ оғоз ёфт. Аз ҷумла, дар ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе 3 ҳизби сиёсӣ - Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, Ҳизби коммунисти Тоҷикистон ва Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон амал мекунанд.
Хусусияти дигари меъёри Конститутсия дар он аст, ки Тоҷикистон сиёсати сулҳҷӯёнаро дар амал татбиқ намуда, соҳибихтиёрӣ ва истиқлолияти дигар давлатҳои ҷаҳонро эҳтиром менамояд ва муносибатҳои хориҷиро дар асоси меъёрҳои байналмилалӣ муайян мекунад. Натиҷаи ҳамин сиёсати сулҳҷӯёна аст, ки имрӯз Тоҷикистон дар самтҳои гуногун бо бисёр кишварҳои хориҷӣ ҳамкориҳои мутақобилан судманд ба роҳ мондааст. Айни ҳол дар ноҳияи Фирдавсӣ 63 корхонаю ташкилоти муштарак фаъолият намуда истодааст, ки ин шаҳодати гуфтаҳои боло мебошад. Меъёрҳои моддаи 9-и Конститутсия муқаррар менамоянд, ки «Ҳокимияти давлатӣ дар асоси таҷзияи он ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ амалӣ мегардад». Дар ин маврид вобаста ба салоҳияти конститутсионии худ, ҳар як рукни ҳокимияти давлатӣ, яъне ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ ба сифати мақомоти давлатии мустақил, новобаста аз якдигар доираи муайяни фаъолияти худро дошта, дар сатҳи ҷумҳуриявӣ ва маҳаллӣ амал менамоянд. Чунин тақсимоти ҳокимият барои таҳкими давлати ҳуқуқбунёд мусоидат намуда, дар дасти як мақоми давлатӣ ҷой доштани тамоми ҳокимият истисно мегардад. Дар баробари ин, таҷзияи шохаҳои ҳокимият ба он худсариҳои гуногуне, ки ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро поймол мекунад, роҳ намедиҳад. Аз ин рӯ, маҳз боби шашуми Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳокимияти маҳаллӣ бахшида шуда, ҳокимияти иҷроия низ ҳамчун яке аз шохаҳои мустақили ҳокимияти давлатӣ дар қатори ҳокимияти қонунгузор ва судӣ дар доираи салоҳияти худ мустақилона амал мекунад.
Тавре аз талаботи моддаи 12 Конститутсия бармеояд, давлат фаъолияти озоди иқтисодӣ, соҳибкорӣ, баробарҳуқуқӣ ва ҳифзи ҳуқуқии ҳамаи шаклҳои моликият, аз ҷумла моликияти хусусиро кафолат медиҳад. Пӯшида нест, ки бо қабули Сарқонун дар Тоҷикистон моликияти хусусӣ рушд ёфта, давлат ба ин шакли моликият таваҷҷуҳи хос дорад, ки ин аз меъёрҳои конститутсионӣ бармеояд.
Самараи Конститутсияи даврони истиқлолият аст, ки дар ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе зиёда аз 1388 корхонаю ташкилоти хусусӣ (ҷамъиятӣ), аз ҷумла 5 бозори калонтарини ҷумҳурӣ фаъолият менамоянд. Дар ҳамаи ин ободкориҳо саҳми мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе таҳти роҳбарии Маҳмадсаид Убайдуллоев, раиси шаҳр, назаррас аст. Бояд гуфт, ки таъмини фаъолияти озоди иқтисодии корхонаю ташкилотҳои хусусӣ дар маркази таваҷҷуҳи роҳбарияти ноҳияи Фирдавсӣ қарор дорад.
То қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон (соли 1994) зинаҳои поёнии ҳокимияти маҳаллӣ дар шаҳраку деҳаҳо низ мавҷуд буданд. Ҳоло дар шаҳраку деҳа мақоми нав - ҷамоат ҳамчун мақоми худидоракунии шаҳраку деҳот амал мекунад.
Мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ бо мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот робитаи зич дошта, барои амалӣ гардидани нақшаҳои онҳо мусоидат намуда, ҳамзамон ёрии молӣ мерасонанд. Тибқи талаботи моддаи 6 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот» мақомоти ҳокимияти давлатӣ метавонанд татбиқи ваколатҳои алоҳидаи худро дар асоси шартнома ва бо маблағгузории ин ваколатҳо ба мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот вогузоранд.
Мувофиқи моддаи 76-и Конститутсия ҳокимияти маҳаллӣ аз мақомоти намояндагӣ ва иҷроия иборат буда, онҳо вазифадоранд, ки иҷрои Конститутсия, қонунҳо, қарорҳои якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон, қарорҳои Маҷлиси миллӣ, қарорҳои Маҷлиси намояндагон, санадҳои Президент ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистонро таъмин намоянд. Дар ин робита, мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии ноҳияи Фирдавсӣ ҷараёни иҷрои Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон №253, аз 29 апрели соли 2009, дар бораи «Барномаи таълим ва тарбияи ҳуқуқии шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2009 - 2019»-ро таҳти назорати доимӣ қарор додааст. Мақомот дар раванди татбиқи барнома ҳамчун ҳамоҳангсоз нақшаи чорабиниҳо тартиб дода, баҳри баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон, ташаккули ҳисси масъулиятшиносӣ, ватандустӣ ва худшиносию худогоҳии онҳо, ҳамчунин риоя ва эҳтироми Конститутсия бо сокинони маҳаллаҳо, ҷавонону донишҷӯён ва онҳое, ки дар хизмати давлатӣ қарор доранд, семинар - машваратҳо гузаронда истодааст.
Аз нуқтаи назари мо, дар тӯли 20 соли амали Конститутсия он дастовардҳое, ки насиби халқу давлати мо гардидаанд, натиҷаи сиёсати хирадмандонаи роҳбарияти олии кишвар ва азму талоши сокинони мамлакат мебошад. Бесабаб нест, ки имрӯз кишвари моро дар ҷаҳони муосир ҳамчун давлати соҳибихтиёру ҳуқуқбунёд ва демокративу иҷтимоӣ эътироф мекунанд ва мавқеи онро ҳангоми ҳаллу фасли масъалаҳои байналмилалӣ ва минтақаӣ ба инобат мегиранд. Гузашта аз ин, дастовардҳои мо дар солҳои соҳибистиқлолӣ аз бисёр ҷиҳат ба қабули Конститутсия алоқаманд мебошанд. Тоҷикистон давоми бист сол, ки аз қабули ин ҳуҷҷати сарнавиштсоз мегузарад, дар ҳамаи самтҳо ба натиҷаҳои хеле назаррас ноил шуд. Обрӯи мамлакат бо талошҳои пайгиронаи Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон дар ҷаҳон хеле боло рафт. Тоҷикистон бо бунёдкориҳои хеш ба сӯи фардо қадамҳои устувор мегузорад.
Имрӯз ба дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ нигариста, шукрона мекунем, ки халқи шарафманди тоҷик барои шукуфоии Ватани маҳбуб ва шинохти ҳарчи бештари он аз сӯи ҷомеаи ҷаҳон пайваста талош дорад. Хулоса, риояи меъёрҳои Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон вазифаи ҳамаи мақомоти давлатӣ, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва ҳар тоҷику тоҷикистонӣ мебошад.
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 18.09.2014    №: 182    Мутолиа карданд: 566

19.11.2018


ДЕВАШТИЧ. Авҷи созандагиҳо дар Ҷамоати деҳоти Яхтан

Артиши Сурия охирин истеҳкоми «ДИ» дар ҷануби кишварро зери назорат гирифт

Дар ҳама минтақаҳои Ӯзбекистон «мактаби президентӣ» месозанд

Роҳандозии барномаи махсуси давлатии ипотекӣ барои дӯзандагони Қирғизистон

Киштии зериобии «Сан Хуан» - ро дар уқёнуси Атлантика ёфтанд

Ҷаҳон дар як сатр

Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед