logo

ҳуқуқ

АЗ ҚОЗИХОНА ТО СУДҲОИ БОАДОЛАТ

Таърихи ташкили   мақомоти  судии кишвари мо, соли 1924,  бо таъсиси Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон  рост меояд. Вақте мо ба таҳаввулоти сиёсии он замон менигарем, мебинем, ки қадамҳои нахустини шаклгирии  ин мақомот, бо ширкати тоҷикон, ҳанӯз  моҳи сентябри соли 1920, бо зуҳури Ҷумҳурии Халқии  Бухоро ба вуқӯъ пайвастааст.
Инқилоби болшевикӣ ҳукумати амириро аз байн бурд. Дар баробари таъсиси шохаҳои ҳукумати нав лозим омад, ки ба ҷойи идораи қозиёти  асримиёнагӣ (мутобиқи аҳкоми шариат амал мекард), Шӯрои қозиёни халқиро таъсис диҳанд.  Бори аввал, 5 январи соли 1924, бо забони тоҷикӣ муқаррарот дар бораи сохтори судҳои Ҷумҳурии Халқии Бухоро ба тасвиб расид, ки он бо ибтикори Кумитаи иҷроияи муштараки Умуми Бухоро роҳандозӣ гардид ва барои демократӣ сохтани фаъолияти судҳо заминаи воқеӣ гузошт. Дар солҳои аввали барқарорсозии Ҳокимияти Шӯравӣ дар ҳудуди Тоҷикистон ва ҷумҳуриҳои ҳамсоя фаъолияти судҳои замони куҳна-қозихонаҳо ва қозиҳо қатъ нагардида буд. Қозиҳо намехостанд, ки Ҳукумати Шӯравӣ қозихонаҳоро аз байн барад. Барои боқӣ мондани қозихона қозиҳо ҳарчанд ба Комиссариати адлия тобеъ ва ҳисоботдиҳанда буданд, ҳамкориашонро бо неруҳои аксулинқилобӣ пурра қатъ намегардонданд.
Албатта, Тоҷикистон дар солҳои аввали барпо намудани сохти нав наметавонист яку якбора дари қозихонаҳоро ба рӯйи мардум бубандад. Вазъи буҳронӣ тақозо намуд,  ки Кумитаи инқилобии ҶМШС Тоҷикистон бо қарори махсус аз 17 июли соли 1925 «Дастурамал дар бораи судҳои шариатии РАСС Тоҷистон»-ро мавриди амал қарор диҳад.  Дар он гуфта мешуд,  ки чунин судҳои шариатӣ танҳо бо тақозои бештари мардум метавонанд дар минтақаҳои сераҳолӣ таъсис ёбанд.  Ин қозихонаҳо, усулан,    манфиати мардуми одию камбағалро ҳимоят намекарданд. Аз ин ҷост, ки аксари ҳукми онҳо бепояю   рӯякӣ ва асоси ҳуқуқӣ надошт, зеро мурофиаи судиро қозиҳо танҳо бо чанд нафар мулозимонашон доир карда, аз муҳимияти шаҳодати муддаиёну шоҳидон сарфи назар менамуданд.
Бо таҳким ёфтани шохаҳои ҳокимият дар  паҳнои шӯравӣ ислоҳоти судӣ   низ  роҳу равиши нав касб кард.  Дар кишвари мо ҳам заминаҳои ислоҳоти судӣ арзи вуҷуд намуда, ба ин таҳаввулоти сиёсӣ таваҷҷуҳ бештар гардид. Ба ин раванд, албатта, қабули Конститутсияи нави соли 1936 дар Иттиҳоди Шӯравӣ, ки онро Конститутсияи сталинӣ меномиданд, такони ҷиддӣ бахшид. Ҳокимияти марказӣ 16 декабри ҳамон сол Қонуни ислоҳоти судиро  дар Иттиҳоди Шӯравӣ қабул намуд, ки он на танҳо ҷумҳуриҳо, балки округҳо, вилоятҳои мухторро ҳам фаро мегирифт. Баъд аз соли 1954 дар самти ислоҳоти судӣ дар Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон низ таҳаввулоти чашмгир ба амал омад. Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон 5 январи  ҳамон сол Қонуни ислоҳоти судӣ ва Кодекси  тартиботи мурофиавиро ба тасвиб расонд. Дар Тоҷикистон мисли дигар ҷумҳуриҳо ба самти демократисозии судҳо таваҷҷуҳ бештар мегардид. Аз ин ҷост, ки дар асоси Конститутсияи соли 1936 дар кишвари мо бори аввал Президиуми судҳои вилоятӣ таъсис ёфта, маҳз дар асоси ҳамин конститутсия судҳо ва машваратчиёни халқӣ аз роҳи раъйпурсӣ ба муҳлатҳои муайян интихоб мешуданд.
Чуноне ки дар боло ишора кардем, дар замони шӯравӣ дар самти ислоҳоти судӣ мутамарказият нақши фаъол мебозид, аммо ба ин нигоҳ накарда, дар самти адолати судӣ  мустақилияти судҳо то ҷое вуҷуд дошт. Қабули Конститутсияи нави Ҷумҳурии Тоҷикистон (соли 1978) барои таъмини адолати судӣ заминаи боз ҳам воқеӣ гузошт.  Соли 1981 Қонуни ҶШС Тоҷикистон «Дар бораи ислоҳоти судии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул гардид. Дар он гуфта мешуд, ки адолати судиро   танҳо судҳо таъмин карда метавонанд. Аммо, бо вуҷуди ин, мустақилият дар фаъолияти судҳо ҳанӯз таъмин набуд.
Дар замони соҳибистиқлолӣ, бори аввал, Ассосиатсияи судҳо таъсис ёфт, ки то ҳол фаъолияташро идома медиҳад. Дигаргуниҳо вобаста ба талаботи замон дар системаи судӣ батадриҷ ба амал меомаданд. Соли 1994 мутобиқи Қарори Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ Коллегияи Суди ҳарбии Тоҷикистон таъсис ёфт. Ҳоло ба системаи судии кишвар судҳои ҳарбии гарнизонӣ, ки ҳамон сол таъсис дода шуда буданд, шомил мебошанд. Соли 1995, дар шароити  хеле вазнин, бори аввал  дар кишвар ҷиҳати таҳкими системаи судӣ қадами ҷиддӣ- таъсиси Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон гузошта шуд.
Яке аз ҳадафҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз замони соҳиб шудан ба истиқлолияти воқеӣ, ки роҳандозӣ шуд, ин таъмини адолати судӣ маҳсуб меёбад. Дар боби «Суд»-и Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон меъёрҳои ҳуқуқӣ ва танзими фаъолияти судӣ дар мамлакат инъикоси ҳамаҷониба ёфтааст. Дар ин боб бори дигар таъкид шудааст, ки адолати судиро дар кишвар танҳо мақомоти судӣ таъмин карда метавонанд. Ягон мақомоти давлатии дигар ва ашхоси бегона ҳаққи дахолатро ба кори судҳо надошта, онҳо адолати судиро таъмин карда наметавонанд.
Бо гузашти солҳо ва таҳаввулоте, ки ба вуқӯъ мепайванданд,   дар   ҷомеаи пешрафта ва рӯ ба рушд   қонунҳо нав гардида, такмил ёфта, ҳамзамон ислоҳоти судӣ-ҳуқуқӣ гузаронда мешавад.   Дар давоми 90 соли сипаришуда ҳокимияти судии кишвар роҳи пурпечутобро паймуда, пушти сар гузошт. Дар ҳар як марҳалаи таърихӣ судҳо аз манофеи мардум ҳимоят карда, вазифаи ба дӯш доштаашонро сарбаландона, бо ҳисси баланди масъулиятшиносӣ  иҷро менамоянд.

Нигина РАЗЗОҚОВА,
корманди дастгоҳи суди ноҳияи Фирдавсии
шаҳри Душанбе


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 10.10.2014    №: 197    Мутолиа карданд: 577

22.02.2019


Ҷаласаи Комиссияи сетарафаи танзими муносибатҳои иҷтимоию меҳнатӣ

Забони тоҷикӣ таърихи зиёда аз чорҳазорсолаи хату алифбо дорад

ББТ барои фаъолияти оператори низоми пардохтии “Осон” иҷозатнома гирифт

МАВСИМИ НАВИ ЛИГАИ ОЛӢ МОҲИ АПРЕЛ ОҒОЗ МЕГАРДАД

Путин самтҳои асосии сиёсати хориҷии Россияро тавзеҳ дод

Хадамоти вижаи 7 кишвари ИДМ машқи "Арарат-Антитеррор" мегузаронанд

Чин дар кайҳон неругоҳи барқи офтобӣ месозад

21.02.2019


ХУҶАНД. Оғози сохтмони бинои нави «Тоҷикстандарт»

ФУТБОЛ. Тақвими бозиҳои тими мунтахаби олимпии кишвар муайян гардид

Табибон аз Тотористон бо ҳампешаҳои тоҷики худ мубодилаи таҷриба мекунанд

Роҳандозии лоиҳаҳои инноватсионӣ дар Қазоқистон

Дар Ҳиндустон 13 иштирокдори тӯй зери чархи мошини боркаш монд

Сӯхтор сабабгори марги ҳафт кӯдак дар Канада

Ҷаҳон дар як сатр

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед