logo

ҳуқуқ

ИФОДАГАРИ МАНФИАТҲОИ ОЛИИ МИЛЛАТ

Шоира СОТИБОЛДИЕВА,
мутахассиси пешбари бахши нашр ва маркази
иттилооти Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Конститутсия барои аз байн бурдани хатаре, ки ба истиқлолияти давлатӣ таҳдид мекард, шароити зарурии ҳуқуқӣ муҳайё  карда, барои аз нобудӣ наҷот додани давлати тозаистиқлоли тоҷикон ва аз парокандагӣ раҳоӣ бахшидани миллати тоҷик асос гузошт, ҷиҳати расидан ба ваҳдати миллӣ таҳкурсии устувор гардид ва дар он марҳалаи ҳассоси таърихӣ барои гузоштани асосҳои аркони давлатдории тоҷикон нақши тақдирсозу ҳалкунанда бозид.
Эмомалӣ РАҲМОН

Бист сол муқаддам аввалин маротиба дар таърихи давлатдории тоҷикон Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии соҳибистиқлоли Тоҷикистон ба сифати санади олии ҳуқуқӣ бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ, яъне бевосита аз ҷониби худи халқ бо дарки масъулияти баланд дар назди наслҳои гузашта, ҳозира ва ояндаи мамлакат қабул шуд. Ин санади муқаддасу тақдирсоз ва ифодагари манфиатҳои олии миллат роҳи минбаъдаи рушду такомули ҷомеаро муайян намуд.
Конститутсияи мо ҳамчун баёнгари таносуби воқеии ҳамаи неруҳои иҷтимоии ҷомеа ва ҷавобгӯи манфиатҳои ҳамаи онҳо буда,  давлатеро бунёд гузошт, ки ба ҷуз аз хидмат ба мардум ва амалӣ намудани ормонҳои онҳо дигар ҳадаф надорад. Конститутсияе, ки мардуми шарифи Тоҷикистон барои худ ва наслҳои оянда қабул кард, бешубҳа, рӯи хусусиятҳои иҷтимоию иқтисодӣ, сиёсиву фарҳангӣ, милливу анъанавӣ, мазҳабиву таърихии кишвар такя мекунад.
 Таҳия ва қабули Сарқонун бузургтарин воқеаест, ки дар таърихи давлатдориамон рух дод ва навтарин дигаргуниҳоро дар соҳаҳои иқтисодиву иҷтимоӣ ва сиёсиву фарҳангии кишвар ба вуҷуд овард. Қабули он саҳифаи нави таърихи сиёсии Тоҷикистонро ифтитоҳ намуд ва низоми миллии давлатдориро поягузорӣ кард. Ҷавҳари фалсафии Конститутсия аз андешаҳои адлу адолат, озодиву истиқлол ва баробарҳуқуқии тамоми аҳли башар маншаъ мегирад. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон маҷмӯи ормону ниятҳои ниёгон ва дастури кору зиндагии наслҳои имрӯзу фардои миллати мутамаддини тоҷик аст.
Ба назари мо, яке аз дастовардҳои бузурги даврони истиқлолият қабули Сарқонун аст, ки ҳоло дар арафаи 20 - солагии таҷлилаш қарор дорем. Он сарчашмаи асосии ҳуқуқ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, худро чун қонуни асосӣ, қонуни тамоми қонунҳо муаррифӣ намуд. Инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯ ҳамчун арзиши олӣ эътироф шуданд.  Халқ баёнгари соҳибихтиёрӣ ва сарчашмаи ягонаи ҳокимияти давлатӣ эълон гардид.
Дар татбиқи амалии адолат, таъмини ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, ки ҷавҳари низоми демократӣ мебошад, нақши ҳокимияти судӣ хеле бузург аст.  Аз ин рӯ, баробари қабул гардидани Конститутсия ҳокимияти судӣ дар Тоҷикистон ҳамчун рукни мустақили ҳокимияти давлатӣ эътироф гардид ва ислоҳоти судӣ оғоз ёфт. Дар ин замина нахустин бор дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Суди конститутсионӣ, судҳои иқтисодӣ ва ҳарбӣ, Шӯрои адлия таъсис ёфтанд. Бо мақсади таъмини мустақилияти судяҳо муҳлати ваколати онҳо даҳ сол ва синни пешниҳод ба вазифа то 65 - солагӣ муқаррар карда шуд. Баъдан дар доираи ислоҳоти конститутсионӣ қонунҳои амалкунандаи вобаста ба фаъолияти судӣ бекор карда шуда, ба ҷойи онҳо 6 августи соли 2001 «Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон» бо фарогирии масоили ташкилию ҳуқуқӣ, аз ҷумла сохтор ва фаъолияти тамоми судҳои кишвар, ба ҷуз аз Суди конститутсионӣ, қабул гардид.
Маврид ба зикр аст, ки нақши Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар ташаккули низоми судии кишвар, мустаҳкам гардидани сохтор ва ҳалли масоили иҷтимоии он, инчунин тавсеаи муносибатҳои байналмилалии ҳокимияти судӣ ниҳоят бузург аст. Дар ин раванд, бо Фармони Президенти мамлакат, аз 23 июни соли 2007, «Барномаи ислоҳоти судӣ-ҳуқуқӣ  дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2007-2010» қабул гардид. Дар ин барнома, пеш аз ҳама, васеъ намудани ваколатҳои мақомоти судӣ бо роҳи таҳияву қабули қонунҳои нав ва такмили  санадҳои меъ-ёрии ҳуқуқии амалкунанда пешбинӣ шуда буд. Бо қаноатмандӣ метавон гуфт, ки тамоми тадбирҳои дар нақшаи барнома пешбинишуда дар муҳлатҳои муқарраргардида ба иҷро расиданд. Лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, аз ҷумла кодексҳои мурофиавии гражданӣ, мурофиавии ҷиноятӣ, ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ, дар бораи мурофиаи судии иқтисодӣ аз ҷониби Президенти мамлакат ба имзо расида, мавриди амал қарор гирифтанд. Ба ғайр аз санадҳои зикршуда, тибқи барнома қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи судҳои ҳакамӣ» ва «Дар бораи истеҳсолоти иҷро» ба тасвиб расиданд.
Бояд гуфт, ки яке аз рукнҳои асосии ҷомеаи шаҳрвандӣ ин дар дасти халқ будани ҳокимият ва ҳимояи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд мебошад. Таҳия ва қабули Барномаи ислоҳоти судӣ-ҳуқуқӣ ва мувофиқи он васеъ намудани ваколати мақомоти судӣ низ ифодагари ҳамин мақсаду маром аст. Тибқи барномаи мазкур ваколати судҳо хеле васеъ гардид. Аз ҷумла, ба ҳабс гирифтани шахс, кофтукови манзили истиқоматӣ, шунидани гуфтугӯҳои телефонӣ ба салоҳияти судҳо вогузор шуданд.
Бо мақсади таҳкими минбаъдаи ҳокимияти судӣ, баланд бардоштани нақши суд дар ҳифзи ҳамаҷонибаи ҳуқуқу озодиҳои инсон, ҳимояи манфиатҳои қонунии давлат, корхонаву муассиса ва дигар ташкилотҳо, такмили сохторҳои судӣ ва тақвияти фаъолияти онҳо, беҳдошти вазъи моддию ҳуқуқии мақомоти  судӣ ва судяҳо, инчунин такмили қонунҳо бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз 3 январи соли 2011, «Барномаи ислоҳоти судӣ-ҳуқуқӣ  дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2011-2013» қабул ва мавриди амал қарор гирифт. Мувофиқи он, аз ҷумла ба Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон», Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи истеҳсолоти иҷро», кодексҳои мурофиавии ҷиноятӣ, гражданӣ ва иқтисодӣ тағйиру иловаҳо ворид шуданд. Бо ин тағйиру иловаҳо марҳалаи аппелатсионӣ аз судҳои иқтисодӣ хориҷ гардид. Музди меҳнати судяҳо ба андозаи 100 дарсад зиёд карда шуд. Барномаи мазкур барои рушди минбаъдаи ҳокимияти судӣ такони ҷиддӣ бахшид.
Ҳамзамон бо ин, бояд таъкид намуд, ки мустақилияти ҳокимияти судӣ чун рамзи адолат аз обрӯву нуфузи он дар ҷомеа, сатҳи омодагии касбии судяҳо дар мавриди доварии софдилонаи онҳо ба нафъи инсон, ҷомеа ва давлат вобаста аст. Вазифаи асосии ҳокимияти судӣ татбиқ ва таъмини адолати судӣ мебошад. Аз ин рӯ, адолат дар фаъолияти мақомоти судӣ фақат дар сурате амалӣ мегардад, ки онҳо парвандаҳоро воқеъбинонаю беғаразона ва бо риояи қатъии талаботи Конститутсия ва қонунҳо ҳаллу фасл намоянд.
Дар ин росто, Сарвари давлат дар Паёми худ ба Маҷлиси Олӣ, аз 23 апрели соли 2014, зикр намуданд, ки ҳокимияти судӣ минбаъд низ такмил меёбад ва ислоҳоти судӣ- ҳуқуқӣ идома дода шуда, барои эҷоди заминаи ҳуқуқии ин ҳадафҳо қонунҳои зарурӣ таҳия ва қабул карда мешаванд. Ба гуфтаи Президенти мамлакат, «…ҳоло барномаи нави ислоҳоти судиву ҳуқуқӣ барои се соли оянда таҳия шуда истодааст». Ин барнома бояд то охири соли ҷорӣ ба Президент пешниҳод карда шавад.
Хулоса, Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон натанҳо  дар таҳкими низоми судии кишвар нақши калидӣ бозид, балки роҳи рушди ояндаи давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистонро муайян намуда, заминаҳои асосии сохтори давлатӣ ва низоми сиёсиро фароҳам овард, барои бунёди ҷомеаи воқеан шаҳрвандӣ, таҳкими минбаъдаи дастовардҳои истиқлолият, пешрафти устувори иқтисодиву иҷтимоӣ, татбиқи ҳадафҳои стратегӣ,  нақшаву лоиҳаҳои созанда ва дар натиҷаи ин ҳама болоравии нуфузу эътибори кишвари соҳибистиқлоламон дар арсаи байналмилалӣ пойдевори боэътимод гузошт.

 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 11.10.2014    №: 198    Мутолиа карданд: 670

23.04.2019


ДЗЮ – ДО. Медали нуқраи Темур Раҳимов аз Чемпионати Осиё

Тиб. Муваффақияти камназири ҷарроҳони рус

Пирӯзии Зеленский дар интихоботи Украина

Фоҷиа дар Шри-Ланка Теъдоди қурбониён ба 300 нафар расид

Лукашенко Россияро ҳомии истиқлолияти Беларус номид

Ёрии низомию техникии Қазоқистон ба Тоҷикистон

Ҷаҳон дар як сатр

22.04.2019


НИММАРАФОНИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ДУШАНБЕ. Фенти Тилахан дар мақоми аввал

Ваҳдат ҳусни тоза мегирад

ХОРУҒ. Бунёди бинои шабакаи ёрии таъҷилӣ

19.04.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Жан - Батист Лемуан

Пойтахт ба таҷлили Рӯзи Ғалаба омодагӣ мебинад

Масоили рушди соҳаи маориф матраҳ гардид

Дар Донишгоҳи давлатии Данғара конфронси ҷумҳуриявӣ доир мешавад

Душанбе варзишгарони 15 кишварро ба ҳам меорад

Ҷаҳон дар як сатр

18.04.2019


ҶОМИ АФК. Пирӯзии "Хуҷанд" ва мусовии "Истиқлол"

МУЪМИНОБОД. 221 иншоот дар се сол

РАШТ. Боғистон доман паҳн мекунад

17.04.2019


БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ . Ба қонун иловаҳо ворид шуданд

ДМТ. Як нишасти муҳим

Хонандагони Душанбе пешсафи олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ

Армуғон барои дӯстдорони ҷуғрофия

ҶОМИ ОСИЁ. Паҳлавонони тоҷик соҳиби 5 медал

Ҷаҳон дар як сатр

16.04.2019


Вохӯрии Саидзода Зоҳир Озод бо Аскар Таҷибаев

Баррасии масоили мубрам

Ҳамоиш бахшида ба оғози расмии Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

Калонтарин тайёра дар дунё ба ҳаво хест

Дар Қазоқистон онлайн-қаллобон фаъол мешаванд

Дар СММ аз манфиати лоиҳаи «Камарбандҳо ва роҳҳо» сухан рафт

Аз таркиш дар Афғонистон ҳафт кӯдак ҳалок гашт

Филмҳои ду коргардони тоҷик барои Фестивали кинои мусалмонӣ интихоб шуданд

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед