logo

ҳуқуқ

САРҚОНУН - АСОСИ ПОЙДОРИИ ҶОМЕА ВА ДАВЛАТ

Хушнуд ШАРИФОВ,
мутахассиси пешбари
шуъбаи ҷамъбасти амалияи судӣ ва
арзу шикоятҳои Суди Олии иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон   

Таҳия ва қабули Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон - ин санади муҳими сиёсиву ҳуқуқӣ ба давраи басо душвори таърихи навини тоҷикон рост омад. Роҳбарияти тозаинтихоби давлат ба хубӣ дарк мекард, ки яке аз вазифаҳои асосии марҳалаи аввали Истиқлолияти давлатӣ ба маҷрои конститутсионӣ ворид намудани кишвар, фаъолияти мақомоти марказӣ ва маҳаллии ҳокимияти давлатӣ ба шумор меравад. Зеро Конститутсияи соли 1978 дигар имкони ифодаи таҳаввулот ва дигаргуниҳои сиёсиву иҷтимоӣ ва ҳуқуқии дар Тоҷикистон баамаломадаро надошт. Бахусус, он тағйиру иловаҳои беасоси аввали солҳои 90-ум, ки дар ҷаласаҳои Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон зери фишори майдонҳо ва гурӯҳҳои алоҳида ба Конститутсия ворид шуд, ба манфиати давлат ва ҷомеа набуд, вазъи ҷорӣ ва воқеияти кишварро ифода карда натавонист.

Президенти мамлакат Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронӣ ба муносибати 15-умин солгарди қабули Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ба таъкид гуфтанд, ки: «Танҳо дар соли 1992 ба Конститутсияи Тоҷикистон аз ҷониби Шӯрои Олӣ даҳ маротиба тағйиру иловаҳо ворид карда шуда, 2 Президент ва 5 Ҳукумат иваз гардиданд, ки дар маҷмӯъ вазъи ҷомеаро на ором, балки бениҳоят мураккаб сохт».
Роҳбарияти давлат ва Ҳукумат дарк менамуданд, ки аслҳои (принсипҳои) асосии давлат ва давлатсозии тоҷикон дар аввалин санадҳои сиёсиву ҳуқуқӣ, аз қабили Эъломияи истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон (24 августи соли 1990), Изҳорот дар бораи Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қарори Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Эълон шудани Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (9 сентябри соли 1991) бояд ҳукми конститутсионӣ гирифта, дар Сарқонун инъикоси худро ёбанд. Зеро дар санадҳои зикршуда бори нахуст арзишҳои муҳими давлатдорӣ, аз ҷумла масъулияти таърихӣ барои тақдири халқи Тоҷикистон ва давлати миллии он, эҳтироми тамоми халқу миллатҳо, таъмини зиндагии шоиста барои ҳар инсон, инчунин як қатор арзишҳои умумиэътирофшудаи давлатдории демократӣ, назири бунёди давлати демократии соҳибихтиёр ва ҳуқуқбунёд, арзиши олӣ будани инсон, ҳуқуқу озодиҳои он, сарчашмаи ягонаи ҳокимияти давлатӣ будани халқ, бисёрҳизбӣ, мустақилияти давлат дар муносибатҳои байналмилалӣ ва эътирофи шаклҳои гуногуни моликият эълон гардида буданд.
Дар миёни арзишҳои умумиэътирофшудаи зикргардида, асли таҷзияи ҳокимияти давлатӣ дар низоми давлатдории демократӣ ва ҳуқуқбунёд мавқеи хоса дошта бошад ҳам, аммо он бори аввал дар банди 3-и Эъломияи Истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбинӣ гардид, ки тибқи он «ҳокимияти давлатӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон тавассути ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ ба амал бароварда мешавад». Ин назария дар таърихи давлатдории тоҷикон, алалхусус дар давраи дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ буданамон низ барои мо бегона буд.
Бо қабули Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон арзишҳои зикршуда дар боби «Асосҳои сохтори конститутсионӣ» ҷойи намоёни худро ёфтанд. Гузашта аз ин, бо қабули Конститутсия ба ҳамагуна нофаҳмию иғвоҳо дар хусуси ба минтақаҳои алоҳида тақсим шудан ва ҳамчун давлат аз байн рафтани Тоҷикистон, қобилияти бунёди давлати миллии худро надоштани тоҷикон хотима гузошта шуд.
Дар ҳамон вазъияти душвор бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ қабул гаштани Конститутсия ба дили шаҳрвандони мамлакат шуълаи умед ва бовариро ба ояндаи давлату миллат бедор намуд. Тавре ки Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон дар ҷаласаи тантанавии бахшида ба 15-солагии Сарқонун зикр намуданд: «Халқи Тоҷикистон бо вуҷуди вазъи душвори сиёсиву иқтисодӣ ва нобасомониву мушкилоти солҳои аввали истиқлолият, бо масъулияти шаҳрвандӣ, дарки қарзи ватандорӣ ва такя ба арзишу муқаддасоти таърихиву фарҳангии худ нахустин Конститутсияи давлати соҳибистиқлоли худро қабул карда, орзую ормонҳои чандинасраи ниёгони хешро амалӣ намуд».
Конститутсия фаъолияти тамоми шохаҳои ҳокимият ва дастгоҳи давлатиро ба маҷрои конститутсионӣ ворид кард. Роҳбарияти олии мамлакат имконият ва захираҳои мавҷударо барои гирифтани пеши роҳи ҷанги шаҳрвандӣ, таъмини тамомияти арзӣ ва якпорчагии Ватан, баргардондани гурезаҳо, ҳимояи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд равона намуд. Ҳукумат баъд аз қабули Конститутсия ба фаъ-олияти созандагию бунёдкорӣ даст зад, ки минбаъд дастовардҳои назаррас ва тағйироти куллӣ дар ҳаёти ҷомеа онро ҳамроҳ буд.
Мо - ҷавонон бояд зиракии сиёсиро аз даст надиҳем. Ба доми фиреби «ҳомиёни давлату миллат ва Конститутсия», ки сару садо бардошта, дастовардҳои дар муддати кӯтоҳ бадастомада, нақши Конститутсия дар таъмини суботи сиёсию иҷтимоии мамлакат ва фаъолияти созандагию бунёдкоронаи давлату миллатро нодида мегиранд, наафтем. Фаромӯш насозем, ки халқи тоҷик бори аввал дар таърихи давлатдориаш Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон - сарнавишти таърихии худро бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ қабул кардааст. Аз ин рӯ, эҳтироми иродаи халқ вазифаи ҳар як фарди ҷомеа мебошад. Ба илова, мо бояд бо такя ба арзишҳои умумибашарию миллӣ, дарки моҳият ва мазмуни созандаю бунёдкоронааш Сарқонунро як ҷузъи таркибии ғояи миллӣ эътироф намоем. Аз хотир набарорем, ки устувории Конститутсия ин пойдории ҷомеа ва давлат буда, устувории ҷомеа ва давлат аз пойдории Конститутсия башорат медиҳад.

 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 23.10.2014    №: 206    Мутолиа карданд: 700

20.11.2018


СУҒД. Оғози сохтмони раёсати маориф

ЛЕВАКАНТ. Конфронси илмӣ - назариявӣ ба ифтихори Иҷлосияи XVI

"Парасту" дар Тоҷикобод

Сарони кишварҳои Осиёи Марказӣ барои машварат дар Тошканд ҷамъ меоянд

Финляндия ҷонибдори ҳузури Россия дар Шӯрои Аврупо

Вазорати маорифи Афғонистон 30 ҳазор занро ба кор мегирад

Баррасии рушди инклюзивии иқтисоди қитъа дар Гвинея Папуаи Нав

Ҷаҳон дар як сатр

АНВАР ЮНУСОВ СОҲИБИ КАМАРБАНДИ WBF

"СОРО КОМПАНИЯ" ҒОЛИБИ ЛИГАИ КАСБИИ ФУТЗАЛИ ТОҶИКИСТОН

19.11.2018


ДЕВАШТИЧ. Авҷи созандагиҳо дар Ҷамоати деҳоти Яхтан

Артиши Сурия охирин истеҳкоми «ДИ» дар ҷануби кишварро зери назорат гирифт

Дар ҳама минтақаҳои Ӯзбекистон «мактаби президентӣ» месозанд

Роҳандозии барномаи махсуси давлатии ипотекӣ барои дӯзандагони Қирғизистон

Киштии зериобии «Сан Хуан» - ро дар уқёнуси Атлантика ёфтанд

Ҷаҳон дар як сатр

Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед