logo

ҳуқуқ

САРҚОНУН - АСОСИ ПОЙДОРИИ ҶОМЕА ВА ДАВЛАТ

Хушнуд ШАРИФОВ,
мутахассиси пешбари
шуъбаи ҷамъбасти амалияи судӣ ва
арзу шикоятҳои Суди Олии иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон   

Таҳия ва қабули Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон - ин санади муҳими сиёсиву ҳуқуқӣ ба давраи басо душвори таърихи навини тоҷикон рост омад. Роҳбарияти тозаинтихоби давлат ба хубӣ дарк мекард, ки яке аз вазифаҳои асосии марҳалаи аввали Истиқлолияти давлатӣ ба маҷрои конститутсионӣ ворид намудани кишвар, фаъолияти мақомоти марказӣ ва маҳаллии ҳокимияти давлатӣ ба шумор меравад. Зеро Конститутсияи соли 1978 дигар имкони ифодаи таҳаввулот ва дигаргуниҳои сиёсиву иҷтимоӣ ва ҳуқуқии дар Тоҷикистон баамаломадаро надошт. Бахусус, он тағйиру иловаҳои беасоси аввали солҳои 90-ум, ки дар ҷаласаҳои Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон зери фишори майдонҳо ва гурӯҳҳои алоҳида ба Конститутсия ворид шуд, ба манфиати давлат ва ҷомеа набуд, вазъи ҷорӣ ва воқеияти кишварро ифода карда натавонист.

Президенти мамлакат Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронӣ ба муносибати 15-умин солгарди қабули Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ба таъкид гуфтанд, ки: «Танҳо дар соли 1992 ба Конститутсияи Тоҷикистон аз ҷониби Шӯрои Олӣ даҳ маротиба тағйиру иловаҳо ворид карда шуда, 2 Президент ва 5 Ҳукумат иваз гардиданд, ки дар маҷмӯъ вазъи ҷомеаро на ором, балки бениҳоят мураккаб сохт».
Роҳбарияти давлат ва Ҳукумат дарк менамуданд, ки аслҳои (принсипҳои) асосии давлат ва давлатсозии тоҷикон дар аввалин санадҳои сиёсиву ҳуқуқӣ, аз қабили Эъломияи истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон (24 августи соли 1990), Изҳорот дар бораи Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қарори Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Эълон шудани Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (9 сентябри соли 1991) бояд ҳукми конститутсионӣ гирифта, дар Сарқонун инъикоси худро ёбанд. Зеро дар санадҳои зикршуда бори нахуст арзишҳои муҳими давлатдорӣ, аз ҷумла масъулияти таърихӣ барои тақдири халқи Тоҷикистон ва давлати миллии он, эҳтироми тамоми халқу миллатҳо, таъмини зиндагии шоиста барои ҳар инсон, инчунин як қатор арзишҳои умумиэътирофшудаи давлатдории демократӣ, назири бунёди давлати демократии соҳибихтиёр ва ҳуқуқбунёд, арзиши олӣ будани инсон, ҳуқуқу озодиҳои он, сарчашмаи ягонаи ҳокимияти давлатӣ будани халқ, бисёрҳизбӣ, мустақилияти давлат дар муносибатҳои байналмилалӣ ва эътирофи шаклҳои гуногуни моликият эълон гардида буданд.
Дар миёни арзишҳои умумиэътирофшудаи зикргардида, асли таҷзияи ҳокимияти давлатӣ дар низоми давлатдории демократӣ ва ҳуқуқбунёд мавқеи хоса дошта бошад ҳам, аммо он бори аввал дар банди 3-и Эъломияи Истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбинӣ гардид, ки тибқи он «ҳокимияти давлатӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон тавассути ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ ба амал бароварда мешавад». Ин назария дар таърихи давлатдории тоҷикон, алалхусус дар давраи дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ буданамон низ барои мо бегона буд.
Бо қабули Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон арзишҳои зикршуда дар боби «Асосҳои сохтори конститутсионӣ» ҷойи намоёни худро ёфтанд. Гузашта аз ин, бо қабули Конститутсия ба ҳамагуна нофаҳмию иғвоҳо дар хусуси ба минтақаҳои алоҳида тақсим шудан ва ҳамчун давлат аз байн рафтани Тоҷикистон, қобилияти бунёди давлати миллии худро надоштани тоҷикон хотима гузошта шуд.
Дар ҳамон вазъияти душвор бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ қабул гаштани Конститутсия ба дили шаҳрвандони мамлакат шуълаи умед ва бовариро ба ояндаи давлату миллат бедор намуд. Тавре ки Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон дар ҷаласаи тантанавии бахшида ба 15-солагии Сарқонун зикр намуданд: «Халқи Тоҷикистон бо вуҷуди вазъи душвори сиёсиву иқтисодӣ ва нобасомониву мушкилоти солҳои аввали истиқлолият, бо масъулияти шаҳрвандӣ, дарки қарзи ватандорӣ ва такя ба арзишу муқаддасоти таърихиву фарҳангии худ нахустин Конститутсияи давлати соҳибистиқлоли худро қабул карда, орзую ормонҳои чандинасраи ниёгони хешро амалӣ намуд».
Конститутсия фаъолияти тамоми шохаҳои ҳокимият ва дастгоҳи давлатиро ба маҷрои конститутсионӣ ворид кард. Роҳбарияти олии мамлакат имконият ва захираҳои мавҷударо барои гирифтани пеши роҳи ҷанги шаҳрвандӣ, таъмини тамомияти арзӣ ва якпорчагии Ватан, баргардондани гурезаҳо, ҳимояи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд равона намуд. Ҳукумат баъд аз қабули Конститутсия ба фаъ-олияти созандагию бунёдкорӣ даст зад, ки минбаъд дастовардҳои назаррас ва тағйироти куллӣ дар ҳаёти ҷомеа онро ҳамроҳ буд.
Мо - ҷавонон бояд зиракии сиёсиро аз даст надиҳем. Ба доми фиреби «ҳомиёни давлату миллат ва Конститутсия», ки сару садо бардошта, дастовардҳои дар муддати кӯтоҳ бадастомада, нақши Конститутсия дар таъмини суботи сиёсию иҷтимоии мамлакат ва фаъолияти созандагию бунёдкоронаи давлату миллатро нодида мегиранд, наафтем. Фаромӯш насозем, ки халқи тоҷик бори аввал дар таърихи давлатдориаш Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон - сарнавишти таърихии худро бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ қабул кардааст. Аз ин рӯ, эҳтироми иродаи халқ вазифаи ҳар як фарди ҷомеа мебошад. Ба илова, мо бояд бо такя ба арзишҳои умумибашарию миллӣ, дарки моҳият ва мазмуни созандаю бунёдкоронааш Сарқонунро як ҷузъи таркибии ғояи миллӣ эътироф намоем. Аз хотир набарорем, ки устувории Конститутсия ин пойдории ҷомеа ва давлат буда, устувории ҷомеа ва давлат аз пойдории Конститутсия башорат медиҳад.

 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 23.10.2014    №: 206    Мутолиа карданд: 778

24.06.2019


Президенти Филиппин моҳи октябр ба Россия меояд

Трамп бо Эрон омодаи гуфтушунид буданашро тасдиқ намуд

Дар Ҳиндустон афтидани хайма боиси марги 14 нафар шуд

СУҒД. Оғози мусобиқаи байналмилалӣ

"ФИЛОСОФИЯ ОТДЫХА" имкониятҳои сайёҳии Тоҷикистонро таҳлил намуд

Ҷаҳон дар як сатр

21.06.2019


Мулоқоти Хайринисо Юсуфӣ бо Валериу Кивер

Ҳамоиш бахшида ба таъмини устувории макроиқтисодӣ

Муаррифии натиҷаҳои фаъолият дар самти безараргардонии башардӯстонаи минаҳо

20.06.2019


Гумерова: «Омӯзгорони рус дар Тоҷикистон мондан мехоҳанд»

СММ: «Ҳиндустон дар нуфуси аҳолӣ баъди 8 сол аз Чин мегузарад»

Пекин тавсеаи ёрии иқтисодӣ ва башарӣ ба Сурияро зарур мешуморад

Дар Ҷопон ҷазои ҷисмонии кӯдаконро манъ карданд

Ҷаҳон дар як сатр

19.06.2019


Дар Кӯлоб Фестивали ҷумҳуриявии дӯстии ҷавонон баргузор шуд

Баррасии вазъ ва дурнамои ҳамкориҳо

Боздид аз Муассисаи давлатии «Боғи миллии Ваҳдат”

ПАНҶАКЕНТ. Омодагиҳо ба ҷашни фархунда

Писарбачаи тоҷик дар Хабаровск дӯсташро аз чоҳи оби ҷӯш наҷот дод

Тоҷикистону Беларус: «Муҳокимаи тақвияти ҳамкориҳои низомӣ»

Си Ҷинпин азми сафари Ҷумҳурии Халқии Демократии Корея дорад

Ҷаҳон дар як сатр

12.06.2019


ХУҶАНД. "Зирвеко" ба фаъолият мепардозад

Муаррифии асари Си Ҷинпин «Дар бораи идоракунии давлатӣ»

Баргузории конфронси сайёҳӣ дар Рашт

Масоили низоми бонкӣ матраҳ гардид

Дар Чин аз обхезии тобистона 6,75 миллион нафар зарар дид

Дар Ӯзбекистон рӯйхати идҳои касбиро Рӯзи китобдор афзуд

Дар Ҷопон ба солхӯрдаҳо шаҳодатномаи вижаи ронандагӣ медиҳанд

Сокини Британия дар лотерея Ј123 миллион бурд намуд

Ҷаҳон дар як сатр

11.06.2019


Песков: «Путин ба Тоҷикистон ва Қирғизистон сафар мекунад»

Иштироки роҳбарони 11 кишвар дар ҳамоиши Бишкек

Президенти Қазоқистон аз хусуси роҳҳои ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ ҳарф зад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед