logo

ҳуқуқ

ПОЯГУЗОРИ ҲУҚУҚУ ОЗОДИҲОИ ИНСОН

Шуҳратҷон СОДИҚОВ,
судяи суди шаҳри Ваҳдат

Конститутсия дар баробари муқаррар намудани сохти идоракунӣ, шакли давлатдорӣ ва низоми сиёсӣ, инчунин ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро чун омили муҳими муносибатҳои ҷамъиятӣ кафолат медиҳад.

Ба таърихи гузаштаи давлатдории тоҷикон назар карда, мо пайдоиши аввалин Конститутсияро дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дар ин асос муқаррар кардани кафолати ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро дар ибтидои асри ХХ мебинем. Баъдтар бо тағйирёбии муносибатҳои ҷамъиятӣ, дигаргуншавии вазъи сиёсӣ-иқтисодии давлат аз солҳои 20-ум то аввали солҳои 90-уми қарни гузашта тоҷикон панҷ маротиба Конститутсия қабул кардаанд. Чор Конститутсияи қаблие, ки дар Тоҷикистон амал мекарданд, дар замони шӯравӣ қабул шудаанд. Аз ин рӯ, дар конститутсияҳои пешин масоили ҳуқуқу озодиҳо ва кафолати онҳо низ дар як сатҳи муайян муқаррар гардида буданд. Аз сабаби он, ки ҳамон вақт низоми демократӣ вуҷуд надошт, ҳуқуқу озодиҳое, ки конститутсияҳо муайян менамуданд, аз татбиқи пурраи амали худ дар канор мемонданд.
Дар Конститутсияи нави Тоҷикистон, ки 6 ноябри соли 1994 дар раъйпурсии умумихалқӣ якдилона қабул гардид, дар муайян намудани низоми ҳуқуқу озодиҳо ва кафолату вазифаҳои асосӣ аз талаботу арзишҳои пешинаи моҳиятан сотсиалистӣ худдорӣ шудааст. Масалан, Конститутсияи нав акнун бартарии манфиатҳои ҷамъиятиро нисбат ба манфиатҳои шахсӣ ва моликияти сотсиалистиро вобаста ба дигар шаклҳои моликият бевосита эълон накард. Конситутсияи давраи истиқолол ба масъалаи ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд мавқеъ ва заминаҳои дигарро муайян намудааст. Тибқи талаботи Конститутсия давлат уҳдадор аст, ки ҳуқуқу озодиҳои ҳар як аъзои ҷомеаро эътироф, риоя ва ҳифз намояд.
Мувофиқи талаботи моддаи 14-и Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ба воситаи Конститутсия, қонунҳои конститутсионӣ, қонунҳо, санадҳои ҳуқуқии байналмилалие, ки Тоҷикистон онҳоро эътироф кардааст, ҳифз мегарданд. Ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд бевосита амалӣ мешаванд. Онҳо мақсад, мазмун ва татбиқи қонунҳо, фаъолияти ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва моликияти худидоракунии маҳаллиро муайян мекунанд, тавассути ҳокимияти судӣ таъмин мегардад.
Дар баробари Конститутсия инчунин дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, аз қабили қонунҳои конститутсионӣ, қонунҳо ва санадҳои байналмилалӣ, ки Тоҷикистон эътироф кардааст, дар таъмини ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ва кафолати онҳо нақши муҳим мебозанд. Кафолатҳои конститутсионии ҳуқуку озодиҳои инсон ва шаҳрванд дар моддаҳои 14 ва 84 Конститутсия оварда шудааст. Тибқи талаботи ин моддаҳо ҳокимияти судӣ ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳифз менамояд. Самти муҳими фаъолияти ҳокимияти судӣ дар кишвар, пеш аз ҳама, дар ҳамин меъёрҳои моддаҳои мазкур ифода ёфтааст.
Ҳимоя ва кафолати ҳуқуқу озодиҳо на танҳо вазифаи ҳокимияти судӣ, балки дигар ниҳодҳои давлатӣ низ мебошад. Аз ҷумла, мувофиқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи милитсия», аз 17 майи соли 2004, ба сифати яке аз самтҳои асосии фаъолияти милитсия ҳимояи ҳаёт ва саломатӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд аз кирдорҳои ғайриқонунӣ мебошад.
Бояд зикр кард, ки тағйироту иловаҳое, ки бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ ба Конститутсия ворид шудаанд, фарогири масоили мазкур низ мебошанд. Чунончи, мутобиқи талаботи моддаи 5-и Конститутсия ҳуқуқу озодиҳои инсон арзиши олӣ эътироф шудаанд. Ин тағйиру иловаҳо боз ҳам дар таъмини ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд масъулияти мақомоти давлатиро баландтар бардошт. Дар баробари ҳимояи судии ҳуқуқу озодиҳо, қонунгузории кишвар ҳимояи ғайрисудии ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро низ муқаррар намудааст. Ҳамин тавр, Конститутсия ҳамчун поягузори асосии кафолати ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд меъёрҳоеро муайян намудааст, ки аз арзиши олӣ доштани ҳукуқу озодиҳо шаҳодат медиҳад.
Амалан, то чи андоза, дар кадом сатҳ ин муқаддасоти олӣ ҳифз ва татбиқ мешаванд, аз сатҳи донишу ҷаҳонбинии мутахассисон, маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон ва натиҷаи фаъолияти мақомоти давлатӣ ва шахсони мансабдори онҳо вобаста аст.
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 29.10.2014    №: 210    Мутолиа карданд: 588

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед