logo

ҳуқуқ

ПОЯГУЗОРИ ҲУҚУҚУ ОЗОДИҲОИ ИНСОН

Шуҳратҷон СОДИҚОВ,
судяи суди шаҳри Ваҳдат

Конститутсия дар баробари муқаррар намудани сохти идоракунӣ, шакли давлатдорӣ ва низоми сиёсӣ, инчунин ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро чун омили муҳими муносибатҳои ҷамъиятӣ кафолат медиҳад.

Ба таърихи гузаштаи давлатдории тоҷикон назар карда, мо пайдоиши аввалин Конститутсияро дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дар ин асос муқаррар кардани кафолати ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро дар ибтидои асри ХХ мебинем. Баъдтар бо тағйирёбии муносибатҳои ҷамъиятӣ, дигаргуншавии вазъи сиёсӣ-иқтисодии давлат аз солҳои 20-ум то аввали солҳои 90-уми қарни гузашта тоҷикон панҷ маротиба Конститутсия қабул кардаанд. Чор Конститутсияи қаблие, ки дар Тоҷикистон амал мекарданд, дар замони шӯравӣ қабул шудаанд. Аз ин рӯ, дар конститутсияҳои пешин масоили ҳуқуқу озодиҳо ва кафолати онҳо низ дар як сатҳи муайян муқаррар гардида буданд. Аз сабаби он, ки ҳамон вақт низоми демократӣ вуҷуд надошт, ҳуқуқу озодиҳое, ки конститутсияҳо муайян менамуданд, аз татбиқи пурраи амали худ дар канор мемонданд.
Дар Конститутсияи нави Тоҷикистон, ки 6 ноябри соли 1994 дар раъйпурсии умумихалқӣ якдилона қабул гардид, дар муайян намудани низоми ҳуқуқу озодиҳо ва кафолату вазифаҳои асосӣ аз талаботу арзишҳои пешинаи моҳиятан сотсиалистӣ худдорӣ шудааст. Масалан, Конститутсияи нав акнун бартарии манфиатҳои ҷамъиятиро нисбат ба манфиатҳои шахсӣ ва моликияти сотсиалистиро вобаста ба дигар шаклҳои моликият бевосита эълон накард. Конситутсияи давраи истиқолол ба масъалаи ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд мавқеъ ва заминаҳои дигарро муайян намудааст. Тибқи талаботи Конститутсия давлат уҳдадор аст, ки ҳуқуқу озодиҳои ҳар як аъзои ҷомеаро эътироф, риоя ва ҳифз намояд.
Мувофиқи талаботи моддаи 14-и Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ба воситаи Конститутсия, қонунҳои конститутсионӣ, қонунҳо, санадҳои ҳуқуқии байналмилалие, ки Тоҷикистон онҳоро эътироф кардааст, ҳифз мегарданд. Ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд бевосита амалӣ мешаванд. Онҳо мақсад, мазмун ва татбиқи қонунҳо, фаъолияти ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва моликияти худидоракунии маҳаллиро муайян мекунанд, тавассути ҳокимияти судӣ таъмин мегардад.
Дар баробари Конститутсия инчунин дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, аз қабили қонунҳои конститутсионӣ, қонунҳо ва санадҳои байналмилалӣ, ки Тоҷикистон эътироф кардааст, дар таъмини ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ва кафолати онҳо нақши муҳим мебозанд. Кафолатҳои конститутсионии ҳуқуку озодиҳои инсон ва шаҳрванд дар моддаҳои 14 ва 84 Конститутсия оварда шудааст. Тибқи талаботи ин моддаҳо ҳокимияти судӣ ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳифз менамояд. Самти муҳими фаъолияти ҳокимияти судӣ дар кишвар, пеш аз ҳама, дар ҳамин меъёрҳои моддаҳои мазкур ифода ёфтааст.
Ҳимоя ва кафолати ҳуқуқу озодиҳо на танҳо вазифаи ҳокимияти судӣ, балки дигар ниҳодҳои давлатӣ низ мебошад. Аз ҷумла, мувофиқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи милитсия», аз 17 майи соли 2004, ба сифати яке аз самтҳои асосии фаъолияти милитсия ҳимояи ҳаёт ва саломатӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд аз кирдорҳои ғайриқонунӣ мебошад.
Бояд зикр кард, ки тағйироту иловаҳое, ки бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ ба Конститутсия ворид шудаанд, фарогири масоили мазкур низ мебошанд. Чунончи, мутобиқи талаботи моддаи 5-и Конститутсия ҳуқуқу озодиҳои инсон арзиши олӣ эътироф шудаанд. Ин тағйиру иловаҳо боз ҳам дар таъмини ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд масъулияти мақомоти давлатиро баландтар бардошт. Дар баробари ҳимояи судии ҳуқуқу озодиҳо, қонунгузории кишвар ҳимояи ғайрисудии ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро низ муқаррар намудааст. Ҳамин тавр, Конститутсия ҳамчун поягузори асосии кафолати ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд меъёрҳоеро муайян намудааст, ки аз арзиши олӣ доштани ҳукуқу озодиҳо шаҳодат медиҳад.
Амалан, то чи андоза, дар кадом сатҳ ин муқаддасоти олӣ ҳифз ва татбиқ мешаванд, аз сатҳи донишу ҷаҳонбинии мутахассисон, маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон ва натиҷаи фаъолияти мақомоти давлатӣ ва шахсони мансабдори онҳо вобаста аст.
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 29.10.2014    №: 210    Мутолиа карданд: 616

20.11.2018


СУҒД. Оғози сохтмони раёсати маориф

ЛЕВАКАНТ. Конфронси илмӣ - назариявӣ ба ифтихори Иҷлосияи XVI

"Парасту" дар Тоҷикобод

Сарони кишварҳои Осиёи Марказӣ барои машварат дар Тошканд ҷамъ меоянд

Финляндия ҷонибдори ҳузури Россия дар Шӯрои Аврупо

Вазорати маорифи Афғонистон 30 ҳазор занро ба кор мегирад

Баррасии рушди инклюзивии иқтисоди қитъа дар Гвинея Папуаи Нав

Ҷаҳон дар як сатр

АНВАР ЮНУСОВ СОҲИБИ КАМАРБАНДИ WBF

"СОРО КОМПАНИЯ" ҒОЛИБИ ЛИГАИ КАСБИИ ФУТЗАЛИ ТОҶИКИСТОН

19.11.2018


ДЕВАШТИЧ. Авҷи созандагиҳо дар Ҷамоати деҳоти Яхтан

Артиши Сурия охирин истеҳкоми «ДИ» дар ҷануби кишварро зери назорат гирифт

Дар ҳама минтақаҳои Ӯзбекистон «мактаби президентӣ» месозанд

Роҳандозии барномаи махсуси давлатии ипотекӣ барои дӯзандагони Қирғизистон

Киштии зериобии «Сан Хуан» - ро дар уқёнуси Атлантика ёфтанд

Ҷаҳон дар як сатр

Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед