logo

ҳуқуқ

ПОЯГУЗОРИ ҲУҚУҚУ ОЗОДИҲОИ ИНСОН

Шуҳратҷон СОДИҚОВ,
судяи суди шаҳри Ваҳдат

Конститутсия дар баробари муқаррар намудани сохти идоракунӣ, шакли давлатдорӣ ва низоми сиёсӣ, инчунин ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро чун омили муҳими муносибатҳои ҷамъиятӣ кафолат медиҳад.

Ба таърихи гузаштаи давлатдории тоҷикон назар карда, мо пайдоиши аввалин Конститутсияро дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дар ин асос муқаррар кардани кафолати ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро дар ибтидои асри ХХ мебинем. Баъдтар бо тағйирёбии муносибатҳои ҷамъиятӣ, дигаргуншавии вазъи сиёсӣ-иқтисодии давлат аз солҳои 20-ум то аввали солҳои 90-уми қарни гузашта тоҷикон панҷ маротиба Конститутсия қабул кардаанд. Чор Конститутсияи қаблие, ки дар Тоҷикистон амал мекарданд, дар замони шӯравӣ қабул шудаанд. Аз ин рӯ, дар конститутсияҳои пешин масоили ҳуқуқу озодиҳо ва кафолати онҳо низ дар як сатҳи муайян муқаррар гардида буданд. Аз сабаби он, ки ҳамон вақт низоми демократӣ вуҷуд надошт, ҳуқуқу озодиҳое, ки конститутсияҳо муайян менамуданд, аз татбиқи пурраи амали худ дар канор мемонданд.
Дар Конститутсияи нави Тоҷикистон, ки 6 ноябри соли 1994 дар раъйпурсии умумихалқӣ якдилона қабул гардид, дар муайян намудани низоми ҳуқуқу озодиҳо ва кафолату вазифаҳои асосӣ аз талаботу арзишҳои пешинаи моҳиятан сотсиалистӣ худдорӣ шудааст. Масалан, Конститутсияи нав акнун бартарии манфиатҳои ҷамъиятиро нисбат ба манфиатҳои шахсӣ ва моликияти сотсиалистиро вобаста ба дигар шаклҳои моликият бевосита эълон накард. Конситутсияи давраи истиқолол ба масъалаи ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд мавқеъ ва заминаҳои дигарро муайян намудааст. Тибқи талаботи Конститутсия давлат уҳдадор аст, ки ҳуқуқу озодиҳои ҳар як аъзои ҷомеаро эътироф, риоя ва ҳифз намояд.
Мувофиқи талаботи моддаи 14-и Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ба воситаи Конститутсия, қонунҳои конститутсионӣ, қонунҳо, санадҳои ҳуқуқии байналмилалие, ки Тоҷикистон онҳоро эътироф кардааст, ҳифз мегарданд. Ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд бевосита амалӣ мешаванд. Онҳо мақсад, мазмун ва татбиқи қонунҳо, фаъолияти ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва моликияти худидоракунии маҳаллиро муайян мекунанд, тавассути ҳокимияти судӣ таъмин мегардад.
Дар баробари Конститутсия инчунин дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, аз қабили қонунҳои конститутсионӣ, қонунҳо ва санадҳои байналмилалӣ, ки Тоҷикистон эътироф кардааст, дар таъмини ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ва кафолати онҳо нақши муҳим мебозанд. Кафолатҳои конститутсионии ҳуқуку озодиҳои инсон ва шаҳрванд дар моддаҳои 14 ва 84 Конститутсия оварда шудааст. Тибқи талаботи ин моддаҳо ҳокимияти судӣ ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳифз менамояд. Самти муҳими фаъолияти ҳокимияти судӣ дар кишвар, пеш аз ҳама, дар ҳамин меъёрҳои моддаҳои мазкур ифода ёфтааст.
Ҳимоя ва кафолати ҳуқуқу озодиҳо на танҳо вазифаи ҳокимияти судӣ, балки дигар ниҳодҳои давлатӣ низ мебошад. Аз ҷумла, мувофиқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи милитсия», аз 17 майи соли 2004, ба сифати яке аз самтҳои асосии фаъолияти милитсия ҳимояи ҳаёт ва саломатӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд аз кирдорҳои ғайриқонунӣ мебошад.
Бояд зикр кард, ки тағйироту иловаҳое, ки бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ ба Конститутсия ворид шудаанд, фарогири масоили мазкур низ мебошанд. Чунончи, мутобиқи талаботи моддаи 5-и Конститутсия ҳуқуқу озодиҳои инсон арзиши олӣ эътироф шудаанд. Ин тағйиру иловаҳо боз ҳам дар таъмини ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд масъулияти мақомоти давлатиро баландтар бардошт. Дар баробари ҳимояи судии ҳуқуқу озодиҳо, қонунгузории кишвар ҳимояи ғайрисудии ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро низ муқаррар намудааст. Ҳамин тавр, Конститутсия ҳамчун поягузори асосии кафолати ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд меъёрҳоеро муайян намудааст, ки аз арзиши олӣ доштани ҳукуқу озодиҳо шаҳодат медиҳад.
Амалан, то чи андоза, дар кадом сатҳ ин муқаддасоти олӣ ҳифз ва татбиқ мешаванд, аз сатҳи донишу ҷаҳонбинии мутахассисон, маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон ва натиҷаи фаъолияти мақомоти давлатӣ ва шахсони мансабдори онҳо вобаста аст.
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 29.10.2014    №: 210    Мутолиа карданд: 689

12.06.2019


ХУҶАНД. "Зирвеко" ба фаъолият мепардозад

Муаррифии асари Си Ҷинпин «Дар бораи идоракунии давлатӣ»

Баргузории конфронси сайёҳӣ дар Рашт

Масоили низоми бонкӣ матраҳ гардид

Дар Чин аз обхезии тобистона 6,75 миллион нафар зарар дид

Дар Ӯзбекистон рӯйхати идҳои касбиро Рӯзи китобдор афзуд

Дар Ҷопон ба солхӯрдаҳо шаҳодатномаи вижаи ронандагӣ медиҳанд

Сокини Британия дар лотерея Ј123 миллион бурд намуд

Ҷаҳон дар як сатр

11.06.2019


Песков: «Путин ба Тоҷикистон ва Қирғизистон сафар мекунад»

Иштироки роҳбарони 11 кишвар дар ҳамоиши Бишкек

Президенти Қазоқистон аз хусуси роҳҳои ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ ҳарф зад

Ҷаҳон дар як сатр

ФАРХОР. Бонувон ба ҳунаромӯзӣ ҳавасманд мешаванд

"Куллиёт" - и Миробид Саййидои Насафӣ

04.06.2019


Лукашенко: "Эмомалӣ Раҳмонро оммаи мардум интизор аст"

Бунёдкорони роботтехникаи Россия ва Чин дар Владивосток ҷамъ омаданд

Ҷаҳон дар як сатр

Машварати сиёсии вазоратҳои корҳои хориҷии Тоҷикистон ва Белгия

Муаррифии портали хизматрасониҳои электронӣ барои андозсупорандагон

Дар ноҳияи Рашт конфронси минтақавӣ баргузор мегардад

ФУТБОЛ. Ду бозии рафиқона бо мунтахаби Ӯзбекистон

03.06.2019


Дар Тоҷикистон баландтарин афзоиши теъдоди сайёҳон ба қайд гирифта шуд

Гармои тоқатфарсо дар Ҳиндустон

Тасдиқи барнома оид ба бозомӯзии касбии кормандони соҳаи маориф

Иди саиди Фитр 5 июн таҷлил мешавад

Форуми байналмилалии сармоягузории «Кӯлоб – 2019» баргузор мегардад

Ёқубҷон Абдуманнонзода - соҳиби дипломи озмуни «Килки тиллоӣ»

Ҷаҳон дар як сатр

29.05.2019


Путин бо нахустпрезиденти Қазоқистон вохӯрд

Раиси Шӯрои Аврупо Доналд Туск ба Тоҷикистон меояд

Мусофири ҳавопаймо аз фурӯбарии 1,5 кг кокаин ба ҳалокат расид

Ҷаҳон дар як сатр

28.05.2019


Дар Қазоқистон ба бунёди ширкатҳои давлатӣ мораторий ҷорӣ карданд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед