logo

ҳуқуқ

КОНСТИТУТСИЯ - ЗАМИНАИ РУШДИ СИЁСАТИ ҲУҚУҚӢ

Маҳмад РАҲИМЗОДА,
директори Маркази миллии қонунгузории
назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон,
доктори илмҳои ҳуқуқ, профессор

Дар замони муосир бо сабаби сиёсишавии ҳаёти ҷамъиятӣ ҷанбаи сиёсии ҳуқуқ аҳамияти махсус пайдо менамояд. Сиёсати ҳуқуқӣ барои таъмини ҳуқуқии соҳаҳои афзалиятноки давлатдории муосир, аз ҷумла рушди демократия, барпо намудани давлати ҳуқуқбунёд, ҷомеаи шаҳрвандӣ, такмили қонунгузорӣ ва амалияи татбиқи он, мубориза бар зидди ҷинояткорӣ, терроризм, экстремизм, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир, таҳияи чораҳои зиддикоррупсионӣ, пурзӯр намудани ҳифзи ҳуқуқи инсон ва кафолати он, бартараф намудани нигилизми ҳуқуқӣ равона карда  мешавад.
Сиёсати ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун воситаи муҳими азнавсозии ҷомеа дар доираи фазои конститутсионӣ амалӣ мегардад. Вай ҳамчун қисми таркибии сиёсати умумидавлатӣ дар замони истиқлолият роҳ ва мазмуни худро куллан тағйир дода, ба воқеияти мавҷудаи замони муосир рӯ овард, мақсад ва вазифаҳояш дигаргун гардиданд. Конститутсия барои ислоҳоти иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсӣ фазои ҳуқуқии заруриро муҳайё намуд ва дар ҳамин замина нақши воситаҳои ҳуқуқиро (меъёрҳои ҳуқуқ, шартнома, ҷавобгарӣ, муҷозот) дар амалӣ намудани сиёсатҳои зикршуда баланд бардошт. Рушди муносибатҳои навини ҷомеа, аз ҷумла воридшавӣ ба ҷомеаи ҷаҳонӣ, зарурияти барпо намудани механизми нави танзими ҳуқуқиро дар кишвар тақозо намуд ва мо тавонистем, ки чунин механизмро барпо намоем.
Бояд гуфт, ки сиёсати ҳуқуқии Тоҷикистон ҳамчун қисми таркибии сиёсати умумидавлатӣ буда, аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Маҷлиси намояндагон, Маҷлиси миллии Маҷлиси Олӣ, Ҳукумати ҷумҳурӣ, Маҷлиси вакилони халқи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вакилон, муассисаҳои илмӣ таҳия мешавад. Дар ташаккули сиёсати мазкур ҳизбҳои сиёсӣ, ташкилотҳои ҷамъиятӣ, ҳаракатҳо, иттиҳодияҳо, олимон, инчунин шаҳрвандон на бевосита, балки ба воситаи ниҳодҳо ва воситаҳои ахбори омма фаъолона иштирок менамоянд. Нақши муҳимро дар ҷараёни сиёсати ҳуқуқӣ мақомоти судӣ, прокурорӣ, тафтишотӣ, ҳуқуқтатбиқнамоӣ, ҳифзи ҳуқуқ ва ҳуқуқиҷрокунанда мебозанд.
Вобаста ба рушди кишвар ва қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, 6 ноябри соли 1994, бо тағйиру иловаҳои минбаъда сиёсати ҳуқуқии Тоҷикистон марҳала ба марҳала инкишоф ёфт. Дар Конститутсия меъёрҳои зиёде ҳастанд, ки дурнамо, стратегияи инкишофи қонунгузорӣ ва дар шакли умум принсипҳои асосии сиёсати ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистонро муқаррар менамоянд. Ҳамзамон асосҳои дар мамлакат ташаккул ёфтани ҷомеаи шаҳрвандӣ (моддаи 8), дар бораи гуногуншаклии моликият, озодии фаъолияти иқтисодӣ, соҳибкорӣ, баробарҳуқуқӣ ва ҳифзи ҳуқуқии ҳамаи шаклҳои моликият, аз ҷумла моликияти хусусӣ дар меъёрҳои Конститутсия мустаҳкам карда шудаанд (моддаи 12). Конститутсия инкишофи ҳаёти ҷамъиятиро дар асоси равияҳои гуногуни сиёсӣ ва мафкуравӣ, инчунин бисёрҳизбӣ ва баробар будани ҳизбҳою иттиҳодияҳои ҷамъиятиро дар назди қонун эътироф намуд (моддаҳои 8, 28). Бояд зикр намоем, ки дар боби 2 Конститутсия доираи васеи ҳуқуқ ва озодиҳои шахсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии инсон ва шаҳрвандон мустаҳкам шудааст, ки ҷавобгӯи меъёрҳои санадҳои байналмилалии эътирофнамудаи Тоҷикистон мебошанд.
Тибқи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон (қисми 2, моддаи 14) ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрванд бевосита амалӣ мешаванд. Онҳо мақсад, мазмун ва татбиқи қонунҳо, фаъолияти ҳокимияти қонунгузор, иҷроия, маҳаллӣ ва мақомоти худидоракунии маҳаллиро муайян мекунанд ва ба воситаи ҳокимиятӣ судӣ таъмин мегарданд. Яке аз қисматҳои муҳими сиёсати ҳуқуқии Тоҷикистон таъмини самараноки фаъолияти низоми ҳокимияти давлатӣ ба ҳисоб меравад. Вай инъикоси худро дар Конститутсия дар шакли таҷзияи ҳокимияти давлатӣ меёбад. Принсипи мазкур дар (моддаи 9) Конститутсия дар шакли зерин ифода меёбад: “Ҳокимияти давлатӣ дар асоси таҷзияи он ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ амалӣ мегардад”. Муқаррароти мазкур дар бобҳои дахлдори Конститутсия, ки ҳолат ва салоҳияти Маҷлиси Олӣ (боби 3), Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (боби 4), Ҳукумат (боби 5), Ҳокимияти маҳаллӣ (бобҳои 6,7), Ҳокимияти судӣ (боби 8) таҷассуми худро ёфта, гувоҳи бо роҳи конститутсионӣ мустаҳкам кардани модули ба худ хоси Ҷумҳурии президентӣ дар Тоҷикистон мебошад.
Қобили зикр аст, ки барқарор намудани давлати ҳуқуқбунёд бе ҳокимияти судии мустақил ва фаъолияти ҳуқуқҳифзнамоии он имконнопазир мебошад. Тибқи Конститутсия (моддаи 84) ҳокимияти судӣ мустақил буда, аз номи давлат ва аз тарафи судҳо амалӣ карда мешавад. Мурофиа бо тарзи мубоҳиса ва дар асоси баробарии тарафҳо сурат мегирад (моддаи 88). Конститутсия салоҳият ва тартиби ташаккули Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ ва Суди Олии иқтисодиро (моддаҳои 84-92) муайян менамояд. Ҷиҳати дигари сиёсати ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон амалӣ намудани масъулияти тарафайни давлат ва шаҳрванд дар назди ҳамдигар мебошад. Тавре ки дар қисми 3, моддаи 5 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон омадааст, давлат на танҳо ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро эътироф мекунад, балки уҳдадор аст, ки онҳоро риоя ва ҳифз намояд. Ҳамзамон давлат ва ҳамаи мақомоти он, шахсони мансабдор, шаҳрвандон ва иттиҳодияҳои онҳо вазифадоранд Конститутсия ва қонунҳои кишварро риоя ва иҷро намоянд (моддаи 10). Агар ба шахс дар натиҷаи амали ғайриқонунии мақомоти давлатӣ, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, ҳизбҳои сиёсӣ ва ё шахсони алоҳида зарари моддӣ ва маънавӣ расонда шавад, ин зарар бояд аз ҳисоби онҳо мувофиқи қонун рӯёнда ё ҷуброн карда шавад (моддаи 32). Давлат ҳифзи судӣ ва ҷуброни зарарро барои ҷабрдида кафолат медиҳад (моддаи 21).
Ҳамзамон бояд зикр намоем, ки ҷаҳонишавии муносибатҳои ҷамъиятӣ ба сиёсати ҳуқуқии ҳамаи давлатҳо, аз ҷумла Тоҷикистон бетаъсир намемонад. Чунин ҳолат аз мо талаб менамояд, ки сиёсати ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо назардошти манфиатҳои миллӣ на танҳо дар дохили кишвар, балки дар муносибатҳои байналмилалӣ низ ба роҳ монда шавад. Асоси онро аз ҷониби Ҷумҳурии Тоҷикистон эътироф намудани санадҳои байналмилалӣ ҳамчун қисми таркибии низоми ҳуқуқи ҷумҳурӣ ва дар ҳолатҳои мутобиқат накардани қонунҳои ҷумҳурӣ ба санадҳои ҳуқуқии байналмилалии эътирофшуда бартарӣ додан ба меъёрҳои санадҳои байналмилалӣ (моддаи 10) ташкил медиҳад. Бинобар ин, мо бояд проблемаҳои асосии инкишофи низоми ҳуқуқии худро бо назардошти талаботи дохилидавлатӣ ва дастовардҳои умумибашарӣ дар соҳаи муносибатҳои ҷамъиятӣ ба роҳ монем. Устуворӣ ва пойдории модели конститутсионии давлатдории мо аз сиёсати самараноки ҳуқуқӣ дар дохил ва хориҷи мамлакат вобастагӣ дорад. Аз ин лиҳоз, дар асоси принсипҳо, меъёрҳо, механизмҳо ва муқаррароти Конститутсия рушд ёфтани давлатдории навини тоҷикон бақои миллат ва кафолати пойдории давлатамон мебошад.
Ҳамин тавр, сиёсати ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар асоси консепсияҳо ва барномаҳои давлатӣ дар соҳаи ҳуқуқ амалӣ шуда истодааст. Аз ҷумла, фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи сиёсати ҳуқуқӣ ва тарбияи ҷавонон” (9 апрели соли 1997), Консепсияи инкишофи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон (19 феврали соли 2011), Консепсияи сиёсати ҳуқуқи ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2 ноябри соли 2013), як қатор барномаҳои давлатӣ оид ба соҳаҳои гуногуни қонунгузорӣ, аз ҷумла ҷиноятӣ, маъмурӣ, молиявӣ, гражданӣ, соҳибкорӣ, оилавӣ, меҳнатӣ, байналмилалӣ, мурофиаи гражданӣ, иқтисодӣ аз тарафи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул шудаанд. Бояд зикр намоем, ки сиёсати ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз масъалаҳои мубрами замони муосир ба ҳисоб рафта, барои рушди давлатдории муосири тоҷикон аҳамияти хоса дорад. Вақти он расидааст, ки Консепсияи сиёсати ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун ҳуҷҷати умумие, ки ҳамаи ҷанбаҳои инкишофи ҳуқуқии ҷамъиятро фаро гирад, таҳия ва қабул гардад. Консепсияи мазкур на танҳо рушди қонунгузории Тоҷикистон, балки дигар сарчашмаҳои ҳуқуқии кишварро, аз ҷумла одатҳо ва шартномаҳо, инчунин масъалаҳои танзими ҳуқуқӣ, амалияи ҳуқуқтатбиқсозӣ ва проблемаҳои инкишофи таҷрибаи ҳуқуқӣ, илмӣ ва тарбияву омӯзиши ҳуқуқиро бояд дарбар гирад. Сиёсати ҳуқуқии Тоҷикистон ҳамчун қисми таркибии сиёсати давлатдорӣ бояд барои рушди минбаъдаи демократия, барпо намудани давлати ҳуқуқбунёд, болоравии сатҳи иқтисодиёт, беҳдошти соҳаи иҷтимоӣ, ҳифзи манфиатҳои миллӣ, ҳуқуқ ва озодиҳои инсон равона шавад.

 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 6.11.2014    №: 216 - 217    Мутолиа карданд: 975

17.07.2019


Музокироти ҳайатҳои расмии Тоҷикистон ва Корея

КУМИТАИ МУҲИТИ ЗИСТ. Нигаронӣ аз набудани партовгоҳҳо дар деҳот

ПРОКУРАТУРАИ ГЕНЕРАЛӢ. 5774 гектар қитъаи замин ба ҳолати аввала баргардонда шуд

ИЗЗАТУЛЛО САТТОРӢ: "Истеҳсоли гӯшти мурғ 9 маротиба зиёд мегардад"

ВАЗОРАТИ АДЛИЯ. Хулосаи ҳуқуқӣ ба 1936 лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ

ТАЭКВОН – ДО. Муниса медали тилло ба даст овард

Суръати рушди ММД Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ баландтарин шуд

Тоҷикистон ба сохтмони лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ — Чин» шурӯъ мекунад

Дар ҷанубу ғарби Чин аз хушксолӣ 7,4 миллион нафар зарар дид

Ҷаҳон дар як сатр

Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» якҷо бо мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон бахшида ба Ҷашни 30 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти унвони «ТОҶИКИСТОН – ХОНАИ УМЕДИ МО» озмун эълон менамояд.

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад

ЭНЕРГЕТИКА. 2,5 миллиард сомонӣ қарзи дебитории "Барқи тоҷик" муаммои ҳалталаб боқӣ мемонад

15.07.2019


Сарвазири Корея ба Тоҷикистон меояд

Баррасии масъалаҳои ҳамгироии САҲА, СҲШ ва ИА дар минтақаи Осиёи Марказӣ

Нахустин шумораи маҷаллаи «Осиё ва Аврупо» аз чоп баромад

ДТТ. Изҳори нигаронӣ аз вазъи бо кор таъмин шудани хатмкардаҳо

ТИБ. 288 номгӯи доруи ғайристандартӣ ошкор шуд

11.07.2019


Шиносоии Қоҳир Расулзода бо сохтмон ва навсозии шоҳроҳи Душанбе – Бохтар

10.07.2019


Нодиртарин "Девон" - и Навоӣ дар Хуҷанд

Бунёди нахустин пойгоҳи ҷаҳонии шабакаи атмосферии Тоҷикистон дар Осиёи Марказӣ

Иттиҳоди Аврупо барои кишварҳои Осиёи Марказӣ 72 миллион евро ҷудо мекунад

Матвиенко: "Дар бозори Россия қариб тамоми об қалбакӣ будааст"

Ҷаҳон дар як сатр

08.07.2019


Баррасии ҷараёни иҷрои Барномаи давлатии тарбияи ватандӯстӣ ва таҳкими ҳувияти миллии ҷавонон

"Душанбе - қалби Тоҷикистон"

Ҳамоиш оид ба таҳияи маҳсулоти сайёҳӣ

Россия нахусткайҳоннаварди арабро бо ғизои махсус таъмин месозад

Зиёни иқтисодии Гурҷистон аз коҳиши сайёҳони рус беш аз $700 миллион хоҳад шуд

Дар Қазоқистон то соли 2021 нияти ифтитоҳи 20 мактаби олӣ ва 180 коллеҷро доранд

СММ: "Қирғизистон нахустин кишварест, ки мушкили бешаҳрвандиро ҳал кард"

Зеленский пурра иҷро кардани созишномаи Минскро ваъда дод

Ҷаҳон дар як сатр

04.07.2019


Ҷаласаи Комиссияи муштараки ҳамкории иқтисодию тиҷоратии Тоҷикистону Покистон


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед