logo

ҳуқуқ

ХУДШИНОСӢ ВА МАЪРИФАТИ ВАТАНДОРӢ

Аслан ҳеҷ як инсон наметавонад худро лаҳзае бе ёди Ватан тасаввур кунад. Ватандорӣ ҳам шоҳроҳи номусу нанг аст ва инсон, ки исми хос аст, ҳар зуҳуроте, ки пайваста дар муҳиташ рух медиҳад, асари ҳастии ӯст. Бешак, таъсири инсон ба муҳиташ бояд бо ҳисси баланди худшиносӣ ҳукмфармо гардад. Ин омилест, ки инсонро барои ояндабин будан вазифадор мекунад.
Бо пешрафти илму техника ва ҷаҳонишавӣ аксаран дар фаҳмиши ҷавонон низ ҳисси ватандӯстӣ мароми дигарро мегирад, аммо ин табодулоти фикрию зеҳнӣ ҳеҷ гоҳ наметавонад барои ҳифзи шарафу муқаддасоти миллӣ дар ҷомеаи солим халал ворид созад. Чун ҷомеаи мо низ дар марҳилаи ҷаҳонишавӣ қарор дорад, пайравии ҷавонон ба ҳар гуна мафкураҳои носолим дар амну суботи мамлакат нигаронкунанда ба назар мерасад.
Кадом омилҳое метавонад барангезандаи ин гуна зуҳурот дар ҷомеа гарданд? Таҷрибаи ками рӯзгор ва надоштани дониши сиёсӣ аввалин заминаҳои ба вуҷуд омадани ҳар гуна ҳизбу ҳаракат ва падидаҳои номатлуб дар ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошад. Аммо, аз ҷониби дигар, шӯру ғурури ҷавонӣ ҳам дар сар задани ин гуна зуҳурот сабаб шуда метавонад, чунки ҷавонӣ худ мисоли оташест, ки агар дар он ҳикмату маърифат ба ҳадди лозима бошад, ин оташ гармибахшу нурафкан мегардад, дар акси ҳол оташ метавонад дар як нафас ҳамаро хокистар кунад ва равшаниро ба зулмот бадал кунад. Ба ин маънӣ Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ фармудаанд:
Оташ арчи сурхрӯй аст аз шарар,
Ту зи феъли ӯ сияҳкорӣ нигар.

Иддаои Ғаззолӣ аз қавли «Ҷавонӣ ҳамшираи девонагист ва пирӣ ҷуфти фарзонагӣ» шаҳодати ин гуфтор аст. Танҳо илму маърифат, ки дар натиҷаи мутолиаи пайваста ба инсон муяссар мешавад, сурати аслии ишқу садоқатро ба Ватану атрофиён бедор мекунад. Шахси соҳибилм метавонад, назокати ҳар арзишеро, ки дар зиндагӣ қоил аст, сазовор бошад ва ҳаёти осудаю хушеро ба сар дошта бошад. Аз ҷониби дигар, шахси соҳибилм худогоҳу ояндабин аст ва оламу атрофро аз рӯйи тасаввуроти худ, яъне дар фазои донишҳои пайдокардааш баҳо медиҳад, на аз рӯйи мушоҳидаву гуфтаҳои дигарон. Ҳатто паёмбари ислом Муҳаммад(с) чунин гуфта, ки «аз наҳв биомӯзед, бад-он қадр, ки сухан рост гӯед ва ҳар чӣ бархонед, рост бархонед», ки хулосаи мантиқии андешаи солими ҳар қавму миллат дар мавриди донишандӯзӣ аст.
Илму маърифат калиди ҳама корҳост ва шахс танҳо дар натиҷаи омӯхтан метавонад ба камолоти ақл бирасад ва дари худшиносиро барои хеш боз намояд. Нуктае ҳаст аз Ғаззолӣ, ки гуфта: «Ва ҳар чиз, ки бисёр гардад, хор гардад, магар хирад, ки ҳарчанд бештар бошад, худованди ӯ азизтар бувад. Хирадманд ҳаргиз ғамгин набошад, зеро ҳаргиз коре накунад, ки аз он ғамгин шавад ва ғаме нахӯрад, ки он набояд хӯрдан» ва ин бори дигар собит менамояд, ки танҳо тавассути донишу маърифат инсон метавонад ба қуллаҳои баланди кору зиндагӣ бирасад, яъне:
Хотами мулки Сулаймон аст илм,
Ҷумла олам сурату ҷон аст илм.

Пас, ба андешаи Мавлонои Рум, агар Ватан моро ба ҷои ҷон бошад, аз ин бармеояд, ки бо ҳарорати ҷонсӯзи орзуву ормонҳо мо бояд ҷойгоҳи ӯро бо маърифат мунаввар созем, то зиндагии мо аз он нуру зиё гирад, яъне бо маърифат рӯшан сохтани хонаи Ватан як ҳушдории дигарест дар худшиносии мо, ки ваҳдати ду мақомро дар як ниҳод устувор месозад. Аз ин нигоҳ, зиндагӣ худ бархоста аз ваҳдат аст, ба маъние, ки дар он Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ ишора намудааст:
Зиндагонӣ оштии зиддҳост,
Марг он, к-андар миёнаш ҷанг хост.

Инсон дар ҳамгироӣ бо кӯчактарин ҷузъиёти ҳаётӣ, ки бо бархӯрди ақл тафаҳҳус мешавад, метавонад аз худшиносӣ дарак диҳад. Воқеан, агар фаъолияти инсон дар зиндагӣ аз як зистан иборат бошад, пас ӯ гиёҳеро аз табиат мемонад ва агар зиндагии инсон дар мантиқи одии ифода эҳсоси ӯ фаҳмида шавад, пас ҷонвареро аз табиат мемонад. Зиндагии инсон ба унвони фаъолияти он ҷузъи рӯҳи одамиро мемонад, ки баҳравар аз ақл аст. Нақши ин ҷузъ ҳам итоат аз ақл аст ва молик будани ақлу тафаккур ва анҷом додани амалҳои худ мувофиқи ақл мебошад:
Гӯштпора(й) одамӣ, бо ақлу ҷон,
Мешикофад кӯҳро бо баҳру кон.
Пушти санаҳои сабтшудаи таърих, агар мо ба суроғи ин маъние, ки Ҷалолуддини Балхӣ зиёда аз ҳафтсад сол қабл гуфта буд, биравем, имрӯз бо назари тааҷҷуб ҳақиқати онро метавонем пайдо кунем. Охир, Худованд танҳо ба инсон қудрату тавони андешаи волоро додаву сарриштаи гиреҳкушои ҳама мушкилотро ба ӯ ато фармудааст.
Акнун дар раванди навовариҳои илмӣ ва фаннию техникӣ мо метавонем, ҳама аносири идеяҳои бузургро дар фаъолияти инсон ба мушоҳида гирем. Бунёди сохтмонҳои азими аср, аз қабили нақбҳо, роҳу пулҳои бузурги байналмилалӣ, ки Тоҷикистонро аз бунбасти коммуникатсионӣ мераҳонанд, метавонад рушду инкишофи минбаъдаи иқтисодию иҷтимоӣ ва сиёсию фарҳангии мамлакатамонро таъмин намояд. Бинед як қатор неругоҳҳои барқи обӣ дар кишвари азизамон низ аз ҳамин ибтикороти бузург ба шумор меравад.
Дастовардҳои бузурге, ки дар ҷодаи илму техника, пеш аз ҳама, рушди маънавии ҷавонон ба чашм мерасад, башорати самараҳои даврони истиқлол буда, ҳар як ҷавони соҳибватанро водор менамояд, беш аз пеш дар устувории таҳкими пояҳои давлатдорӣ нақши худро гузорад, гузашта аз ин, барои пойдории сулҳу суботи мамлакат пайваста кӯшиш намояд.
Албатта, бо ҳар як зуҳуроти нангине, ки дар ҳаёти мо ба вуқӯъ мепайвандад, набояд бо диди таҳқир нигарист, аммо низ набояд ба он чашм пӯшид, чунки муҳофизону соҳибони ин Ватан мову шумоем. Бавижа, аз таваҷҷуҳу ғамхориҳои пайвастаи Ҳукумати ҷумҳурӣ, ки нисбати ҷавонон зоҳир мегардад, ҳаминро метавон гуфт, ки дар роҳи сарнавишти давлати тоҷикон нақши бориз доштани ҷавонон аз сиёсати хирадмандонаву дурандешонаи Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон дарак медиҳад ва ҳисси ифтихору худшиносиро нисбат ба ин Ватану миллат дар ниҳоди мо боз ҳам дучанд менамояд. Дар баробари ин ҳама арзишҳои волои фарҳангӣ, Ватани маҳбуби моро дар тамоми мамолики ҷаҳон мешиносанду эътироф мекунанд ва далели он иштироки Президенти кишвари мо дар конгрессу симпозиумҳои байналмилалӣ мебошад, ки ҳар як пешниҳоде, ки аз ҷониби Сарвари давлати тоҷикон мегардад, ба хубӣ ва ҷонибдории зиёд пазируфта мешавад ва ин роҳест, ки мамлакати моро миёни мамолики ҷаҳон бештару пештар номвар мекунад. Албатта, ҳар касе, ки васфи Тоҷикистони зебоманзару дилраборо мешунавад, ҳатман орзуи диданашро дар дил мапарварад. Солҳои охир шумораи сайёҳон ба кишвари мо афзудааст. Онҳо аз Русия, Олмону Фаронса, Инглистону Амрико, Эрон, Афғонистону Ҳиндустон ва дигар мамолики ҷаҳон танҳо барои ошно шудан бо фарҳангу тамаддун ва дидани зебоиҳои кишвари азизи мо меоянд. Ин ҳама неъмати бебаҳои истиқлол аст ва мо бояд тавонем миллати тоҷикро бештару беҳтар ҳамчун миллати сулҳофарину нусратшиор ва бунёдкору ватандӯст ба ҷаҳониён муаррифӣ намоем.
Аз ин рӯ, дар ҳифзи арзишҳои миллии кишвар набояд беэътиноӣ зоҳир намоем, чунки бузургии ин давлату сарзамин аз бузургии фарзандони фарзонаи ӯст.
Нависандаи фаронсавӣ Виктор Гюго аз даричаи нигоҳи худ ба ин масоил мепардозад: «Дар ҷаҳон халқи кам вуҷуд надорад…Бузургии халқро бо шумораи аҳолиаш намесанҷанд, ба мисле ки шахси бузургро бо қадаш чен намекунанд». Пас бигзор Ватани азизи мо-Тоҷикистонро ҳамон гунае бишносанд, ки шарари меҳри мардумаш мисли гармои офтобаш рӯҳбахш ва дар он худшиносии ҳар як фарди бономусу нанги он ҳувайдо бошад.
Агар мо бо чашми хирад бингарем, сулҳу ваҳдат барои миллати тоҷик бо роҳи осон муяссар нашудааст. Барои ба ин ганҷҳои бебаҳо сазовор шудан мардуми шарафманди Тоҷикистон бо сарварию роҳнамоии Сарвари давлатамон Ҷаноби Олӣ, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои барқарор кардани сохти конститутсионии кишвар ва аз байн бурдани низоъҳои шаҳрвандӣ хизматҳои шоиставу арзанда кардаанд. Ин дар ҳолест, ки дар баъзе мамолики ҷаҳон (аз қабили давлати ҳамсоя - Афғонистон) солҳои тӯлонист, ки байни гурӯҳҳои ҷудоихоҳ ва неруҳои ҳукуматӣ мухолифат вуҷуд дошта, то ҳол роҳи ҳалли онро наёфта истодаанд.
Мутаасифона, имрӯз дар ҷомеаи мо низ баъзе ашхоси сабукандеш дар барангехтани низоъҳои дохилӣ худро ба ҳар гуна ҳизбу ҳаракатҳо зада, барои ноором сохтани вазъи кунунии ҷомеа талош меварзанд ва гӯё он лаҳзаҳои пурдаҳшати ба сари миллати мо омадаро аз ёд бурда бошанд, ки дубора дар ин вартаи ҳалокат худро меафкананд, ки ин мояи ношукриву носипосӣ ба халқу Ватани хеш аст.
Худованд дар Қуръон шукр карданро беҳтар аз ҳама некиҳо фармудааст: «Лаин шакартум лаазиданнакум ва лаин кафартум инна азоби лашадид», яъне «агар бад- ин, ки шуморо бидодам, шукр кунед, неъмату некӣ биафзоям ва агар носипосӣ кунед, неъмататон бигардонам ва азоби ман сахт аст».
Имрӯз аз имконоте, ки Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон барои дониш андӯхтану соҳибилм шудани мо фароҳам овардааст, агар истифода накунем, носипосӣ зоҳир намудан нисбат ба ин неъмати бузург мебошад.

Г. НОЗИМОВА,
номзади илмҳои филология,
ассистенти кафедраи
таърихи адабиёти тоҷики ДМТ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 3.12.2014    №: 235    Мутолиа карданд: 957

19.11.2018


ДЕВАШТИЧ. Авҷи созандагиҳо дар Ҷамоати деҳоти Яхтан

Артиши Сурия охирин истеҳкоми «ДИ» дар ҷануби кишварро зери назорат гирифт

Дар ҳама минтақаҳои Ӯзбекистон «мактаби президентӣ» месозанд

Роҳандозии барномаи махсуси давлатии ипотекӣ барои дӯзандагони Қирғизистон

Киштии зериобии «Сан Хуан» - ро дар уқёнуси Атлантика ёфтанд

Ҷаҳон дар як сатр

Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед