logo

ҳуқуқ

ОСУДАГИИ ХАЛҚ АЗ РИОЯИ ҚОНУН АСТ

Муҳаммад АРБОБЗОДА,
прокурори ВМКБ, мушовири адлияи дараҷаи 1

Асоси танзими муносибатҳои ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷомеаро меъёрҳои ҳуқуқӣ ташкил медиҳанд. Ҳар давлат вазифадор аст, ки ҳифзи қонуният, тартиботи ҳуқуқӣ, ҳуқуқи инсон ва аз ҷониби ҳар шаҳрванд риоя шудани ин меъёрҳоро дар ҷомеа тавассути сохторҳои  худ таъмин намояд. Яке аз чунин фишангҳо, ки волоияти қонунро таъмин менамояд, мақомоти прокуратура мебошад. Бо  вуҷуди  он  ки ин мақомот дар давлатдории тоҷикон таърихи  басо  куҳан дорад, вале бисёре аз олимони соҳа таъсиси расмии онро ба солҳои аввали ташкили Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон рабт  медиҳанд. Бинобар   гувоҳии санадҳои таърихӣ, 14 декабри соли 1924 Кумитаи инқилобии Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон «Дар бораи таъсиси Комиссариати халқии адлия ва Прокуратураи давлатии ҶМШС  Тоҷикистон»  қарор қабул кард ва  22  декабри соли 1924 прокуратураи ҶМШС  Тоҷикистон дар назди Комиссариати халқии адлия   чун мақомоти мустақил ба кор шурӯъ намуд. Вале дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ҳанӯз сохторҳои он ташкил нашуда буданд. Танҳо дар асоси Фармони Комиссариати Халқии адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 22 ноябри соли 1926 прокуратураи ВМКБ ташкил шуда, аввалин прокурори вилоят О.Рязантсев  аз 17 январи соли 1927 ба иҷрои вазифаи хизматӣ шурӯъ намудааст.
Прокуратураи вилоятӣ аз 2 нафар корманд – прокурор ва котиб иборат буда, бинобар мавҷуд набудани мутахассисони риштаи ҳуқуқ аз ҳисоби аҳолии маҳаллӣ ба вазифаҳои прокурору муфаттишон  асосан намояндагони халқи рус ва дигар миллатҳо таъйин мегардиданд. Онҳо  дар шароити ниҳоят мураккаб фаъолият намуда, зуд – зуд иваз мешуданд ва ин ҳолат ба самаранокии кори  прокуратура таъсири манфӣ мегузошт.
29 майи соли  1933 ба  вазифаи прокурори вилоят  сокини шаҳри Хоруғ, яке аз барпокунандагони ҳокимияти Шӯравӣ дар Помир Қирғизбек Қонунов таъйин гардида, дар ин вазифа то моҳи октябри соли 1938 фаъолият намуд. Дар авҷи солҳои таъқибкунӣ роҳбари ин мақоми баландпояи прокуратураи вилоятӣ   бо иттиҳоми  хиёнат ба ватан ба ҳабс гирифта шуда, баъди 8 моҳ аз ҳабс озод  ва  ба вазифаи ёрдамчии Прокурори Ҷумҳурии Тоҷикистон  таъйин гардид. Аз соли 1944 то моҳи майи соли  1959 вазифаи прокурори вилоятро кадри маҳаллӣ Муқаиршо Донаёров иҷро намудааст.       
Солҳои аввали ташкилёбӣ  мақомоти прокуратураи ҷумҳурӣ ба камбудии шадиди кормандони ҳуқуқ рӯбарӯ гардида, ба мақсади бартараф намудани ин мушкилот  дар  назди  Комиссариати халқии адлия курси 2 - моҳа кушода шуд, ки  дертар дар заминаи он  мактаби 2 - солаи ҳуқуқшиносӣ таъсис ёфт.
Солҳои аввал дар ҳудуди вилоят прокуратураҳои шаҳрӣ ва ноҳиявӣ вуҷуд надоштанд. Танҳо аз соли 1935 дар дастгоҳи прокуратураи вилоят вазифаи ҷонишини прокурор, сармуфаттиш ва котиба ҷорӣ карда шуда, прокуратураҳои  ноҳияҳои  Шуғнон, Мурғоб, Вахон, Бартанг, Рӯшон, Ишкошим ва Ванҷ таъсис ёфтанд, ки воҳиди кории онҳо аз прокурор ва муфаттиш иборат буд.
Баҳри баланд бардоштани малакаи корӣ ва дониши ҳуқуқии кормандони прокуратура аз соли 1935 курсҳои кӯтоҳмуддат ва кружокҳои (даврҳои)  ҳуқуқшиносӣ   кушода шуда, ҳамзамон  барои омӯзондани забони тоҷикӣ ба кормандони прокуратура  аз  дигар миллатҳо  ва ба  кормандони маҳаллӣ омӯзиши алифбои лотинӣ ба таври маҷбурӣ ба роҳ монда шуда, моҳе чор маротиба  чунин машғулиятҳо   гузаронида мешуданд. Аз  моҳи  майи соли 1945   дар  прокуратураи  ВМКБ  комиссияи аттестатсионӣ ба фаъолият шурӯъ намуд ва кормандоне, ки баҳри баланд бардоштани савияи дониши худ кӯшиш накарданд, ба ҷавобгарии интизомӣ кашида шуда,  маҷбуран барои таҳсил   ба мактаби ғоибонаи ҳуқуқшиносӣ  ба шаҳри Душанбе фиристода шудаанд.
То соли 1950  прокуратураҳои шаҳри Хоруғ ва ноҳияҳои вилоят  бинои маъмурӣ надошта, дар биноҳои кумитаҳои иҷроияи шаҳру ноҳияҳо кор  мекарданд.  Дар давоми солҳои 1950 – 1970 биноҳои маъмурии прокуратураҳо дар ноҳияҳои Ванҷ, Мурғоб, Ишкошим ва Шуғнон сохта ба истифода  дода шудаанд. Биноҳои прокуратураҳои ноҳияҳои Дарвоз ва Рӯшон  танҳо  дар  замони   истиқлолияти миллӣ -соли 2004 - ум  сохта  ба истифода дода шуданд.
Аз соли 1959 то давраи соҳибистиқлолии давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон сарварии прокуратураи вилоятро  Кенҷабой Урунов (1959 – 1962),  Г.Г. Количев (1962 – 1964), Қаюм Азизов (1964 – 1969), Ғафур Шаропов (1969 – 1973), Н. Зарипов (1973 – 1976), Имомқул Наврузқулов  (1976 – 1986), А.Ф.Иванов (1986 – 1990) ва аз моҳи августи соли 1990 то моҳи августи соли 1992  С.Ҷумаев   иҷро намуданд.      
Саҳми  И. Наврузқулов дар  таҳкими қонуният, тартиботи ҳуқуқӣ ва мубориза бар зидди ҷинояткорӣ дар вилоят басо калон аст. Меҳнати садоқатмандонаи  ӯ бо медалу ифтихорномаҳо  қадр шуда, аз байни кормандони мақомоти прокуратураи  ВМКБ   нахустин касест, ки бо унвони «Ҳуқуқшиноси шоистаи ҶШС Тоҷикистон» мушарраф гардидааст.
Дар даврони Иттиҳоди Шӯравӣ дар вазифаҳои гуногун  Н. Азизуллоев, С. Хоҷаев, Ғ. Абдуллоев, В. Ақдодов,  М. Саидбеков, М. Шофақиров, А. Ақжол-беков, М. Муқаиршоев пурмаҳсул фаъ-олият намуда, барои меҳнати софдилона В. Ақдодов, М. Саидбеков., М. Шофақиров ва М. Муқаиршоев бо унвони «Ҳуқуқшиноси шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон»  сарфароз  гардиданд.
9 сентябри соли 1991 Тоҷикистон мустақилият ва соҳибихтиёрии худро эълон намуд. Новобаста аз душвориҳои иқтисодӣ, сиёсӣ  ва иҷтимоӣ Тоҷикистон дар роҳи таъмини истиқлолият қадамҳои устувор гузошта, барои фаъолияти мақомоти прокуратура шароити мусоид фароҳам оварда шуд.
Вале дар натиҷаи кашмакашҳои сиёсии  дохилии  соли 1992 дар кишвар ҷанги шаҳрвандӣ сар зада, риштаи ҳаёти ҳазорҳо нафар канда шуда, даҳҳо ҳазор нафар гуреза шуданд. Ба иқтисоди мамлакат зарари ниҳоят вазнин расонда шуд ва қисми зиёди мутахассисони варзида, аз ҷумла ҳуқуқшиносон кишварро тарк карданд.
Дар чунин вазъияти муташанниҷ кормандони прокуратураи ВМКБ  дар ҳамкории зич бо дигар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва мақомоти қудратӣ барои мустаҳкам намудани қонуният, тартиботи ҳуқуқӣ ва мубориза бар зидди ҷинояткорӣ, тафтиши парвандаҳои ҷиноятӣ, ҳимояи ҳуқуқ ва озодиҳои шаҳрвандон тадбирҳои зарурӣ андешидаанд.
Баъди иҷлосияи 16 - уми  Шӯрои  Олии  Ҷумҳурии  Тоҷикистон ва зимоми давлатдориро ба даст овардани фарзанди фарзонаи миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон вазъияти сиёсӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодӣ нисбатан муътадил гардид. Солҳои аввали соҳибистиқлолӣ  ҳанӯз дар дасти аҳолии вилоят, махсусан сокинони шаҳри Хоруғ, ноҳияҳои Ванҷ, Рӯшон, Шуғнон миқдори зиёди яроқи оташфишон ва лавозимоти ҷангӣ мавҷуд буда, бо истифода аз онҳо ҷиноятҳои махсусан вазнин, аз қабили куштор, ғоратгарӣ, роҳзанӣ, ба гаравгон гирифтани шаҳрвандон содир мешуданд.
Бо назардошти вазъияти баамаломада ва бо мақсади решакан кардани сабабу шароитҳои содиршавии ҷиноятҳо назорати прокурорӣ ҷиҳати иҷрои Фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти № 2 аз 2 январи соли 1994 «Дар бораи худихтиёран супоридан ва мусодира намудани яроқи оташфишон, лавозимоти ҷангӣ ва техникаи ҳарбӣ аз аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва таҳти № 464 аз 12 апрели соли 1996 «Дар бораи тадбирҳои таъхирнопазири мубориза зидди гардиши ғайриқонунии маводи нашъадор» ва дигар қонунгузориҳо пурзӯр шуд.           
Дар натиҷа аз гурӯҳҳои силоҳбадаст миқдори зиёди яроқи оташфишон, лавозимоти ҷангӣ мусодира гардида, аз гардиши ғайриқонунӣ садҳо килограмм  маводи нашъадор гирифта шуда, ҷинояткорон ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида шудаанд.
Аз ҷониби кормандони прокуратураи вилоят тамоми имкониятҳо баҳри ба эътидол овардани вазъияти сиёсию иҷтимоӣ истифода шуда, дар ҳамкорӣ бо мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва дигар ниҳодҳои давлатӣ муяссар гардид, ки сатҳи ҷиноятсодиркунӣ дар вилоят, аз ҷумла ҷиноятҳои вазнин кам шуда, зиёда аз 30 ҳазор гуреза ба ҷои зисти пештара баргардонда шудаанд.
Тадриҷан мустаҳкам гардидани қонуният ва тартиботи ҳуқуқӣ, муборизаи беамон бо ҷинояткорӣ, асосан ҷинояткории муташаккилона, зоҳир намудани принсипнокӣ дар иҷрои вазифаҳои хизматӣ ба гурӯҳҳои ҷинояткор табъи дил набуд. Бо ин асос дар давоми ин солҳо аз ҷониби онҳо чандин маротиба кормандони мақомотҳои ҳифзи ҳуқуқ, аз ҷумла прокуратура мавриди ҳамла қарор дода шуда, куштор ва суиқасди ҷисман нобуд кардани онҳо амалӣ карда шудааст.
Вале ҳамаи ин кӯшишҳои ҷинояткорона иродаи кормандони прокуратураро шикаста натавониста, онҳо вазифаҳои хизматии худро софдилона иҷро мекунанд.
Дар даврони соҳибистиқлолӣ ба баланд бардоштани савияи дониш ва малакаи касбии кормандони прокуратура  диққати ҷиддӣ дода шуда, пас аз ба вазифаи Прокурори генералӣ таъйин гардидани мушовири ҳақиқии давлатии адлия Шерхон Салимзода кормандон танҳо дар асоси озмун ба кор қабул гардида, дар ҷараёни кор  бозомӯзии онҳо ташкил шудааст. Аз ҷумла, дар давоми солҳои охир  тамоми мутахассисони ҷавон, ки дар прокуратураҳои шаҳру ноҳияҳои вилоят фаъолият намуданд, ба бозомузӣ фаро гирифта шудаанд.
Баҳри фароҳам овардани шароити корӣ тадбирҳои зарурӣ андешида шуда, соли 2004 бинои маъмурии прокуратураи ноҳияи Рӯшон соли  2009 прокуратураи ноҳияи Дарвоз, соли 2010 бинои маъмурии прокуратураи ВМКБ, соли 2012 прокуратураи ноҳияи Ванҷ ва соли 2013 бинои маъмурии прокуратураи ноҳияи Шуғнон сохта, ба истифода дода шуд ва бо тамоми асбобу анҷом ва таҳҷизоти техникӣ таъмин гардиданд. Собиқ бинои маъмурии прокуратураи ВМКБ ба прокуратураи шаҳри Хоруғ дода шуда, биноҳои маъмурии прокуратураҳои ноҳияҳои Роштқалъа, Мурғоб ва Ишкошим аз таъмири асосӣ бароварда шудаанд.
Баъди бетартибиҳои оммавии 21 майи соли 2014, ки бинои прокуратураи ВМКБ ва таҷҳизоти он ба коми оташ рафт, бо дастгирии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар муддати кӯтоҳ бо маблағгузории зиёда аз 940 ҳазор сомонӣ таъмиру тармим ва бо таҳҷизоти зарурӣ таъмин гардида, мавриди истифода қарор дода шуд.  
Дар ин  муддат   барои  истифодабарӣ  ба дастгоҳи прокуратураи ВМКБ, прокуратураҳои шаҳри Хоруғ, ноҳияҳои Мурғоб, Ишкошим, Роштқалъа, Ванҷ, Рӯшон, Шуғнон автомошинҳои хизматӣ ҷудо гардида, инчунин дастгоҳи прокуратураи ВМКБ, прокуратураҳои шаҳри Хоруғ, ноҳияҳои Шуғнон ва Рӯшон пурра бо техникаи криминалистӣ таъмин шуданд.
Аз ҷониби роҳбарияти давлат ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон меҳнати софдилонаи кормандони прокуратураи вилоят қадрдонӣ шуда, дар солҳои соҳибистиқлолӣ  3 нафар корманди собиқадор – М. Саидбеков, М. Шофақиров ва М .Муқаиршоев бо унвони фахрии «Ҳуқуқшиноси шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардонида шудаанд. Инчунин собиқ прокурори ноҳияи Ванҷ  Н. Мамадатоев бо ордени «Шараф», И. Наврузқулов, Б. Баҳриев, В. Пайшанбиев ва М. Арбобзода   бо  медали  «Хизмати шоиста»  ва муовини прокурори ВМКБ Н. Дилшодзода  бо медали «Ҷасорат» сарфароз гардонида шудаанд.
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 13.12.14    №: 245    Мутолиа карданд: 745

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед