logo

иҷтимоиёт

СОХТМОНИ КАНАЛИ ҲИСОР – АРСАИ НАНГ ДАР АВҶИ ҶАНГ

Аввалҳои соли 1941 баъди тайёрии ҳаматарафа сохтмони канали Ҳисор бо қувваи зиёд ва дар масоҳати калон оғоз шуд. Ин  сохтмон дар ҳақиқат байналмилалӣ буд.

Дар бунёди он намояндагони халқҳои зиёди шӯравӣ фаъолона иштирок доштанд. Дар рафти ин ҳашари умумихалқӣ якчанд шаҳрчаҳои иқоматии коргарон ба вуҷуд омада,   коргоҳҳои бетон, оҳан, арматур ва тахта  бо иқтидори хеле калон бунёд ёфтанд. Зиёда аз 2 ҳазор коргарони хоҷагиҳои навоҳии атрофи Душанбе сарбанди ин шабакаи азими обёриро месохтанд, ки он  маҷрои дарёи Варзобро  ба сӯйи канал равона мекард. Бунёди сарбанд маводи зиёди сохтмониро талаб дошт. Танҳо барои анҷоми корҳои сохтмонӣ сарфи  зиёда аз 1,5 ҳазор тонна семент лозим омад.  Бо  меҳнати фидокоронаи коргарон сарбанд дар муддати кутоҳ - 6 моҳ сохта шуд. Хоҷагидорони  Ӯзбекистон дар қитъаи кори худ ба сохтмони иншооти азиму мураккаб -  нақби зеризаминӣ (дюкер)  шурӯъ намуданд. Он бояд оби канали Ҳисорро аз  дарёи Хонақо мегузаронд. Дар назди дарёи Хонақо ягон системаи обёришавандаро халалдор накарда, ин нақб ба самти заминҳои ноҳияи Деҳнави вилояти Сурхандарёи  Ӯзбекистон сохта шуд.
Дар замистон дар ҳам коргарони   меҳнатдӯсту фидокор ба шароити вазнини фасли сармо нигоҳ накарда,  кӯшиш менамуданд, ки нақшаи ҳаррӯзаашро дучанду сечанд иҷро намоянд. Коркунони қитъаи 3 - юми мавзеи сохтмон  ба мусобиқаи умумииттифоқӣ ҳамроҳ гардида, натиҷаи  меҳнаташонро бамаротиб меафзуданд. Дар фазои ҳамкории  кормандони муҳандисӣ - техникӣ ва хоҷагидорон он замон  ҳамаи душвориҳои сохтмон ба осонӣ паси сар мегардид.
Дар натиҷаи меҳнати шоистаи созандагони канал баҳори ҳамон сол ҳаҷми асосии корҳои пармакунии замин бо қувваи даст иҷро гардид. Аммо тақдир барояшон рӯзҳои сиёҳро пеш овард. Ҳуҷуми аҳдшиканонаи Германияи фашистӣ моҳи июни соли 1941 суръати сохтмони каналро муваққатан боздошт. Ҷанги Бузурги Ватанӣ сар шуда, ҳамаи  қувваю тавоноӣ барои таъмини эҳтиёҷоти фронт равона  гардид. Таркиби шумораи коргарон  фавран тағйир ёфт. Акнун дар иншоот  занону наврасон ва калонсолони барҷомонда кор мекарданд. Онҳо сарфи назар аз  вазнинию қаҳтии шадиди рӯзҳои ҷанг мақсад гузоштанд, ки  сохтмони каналро тезтар ба анҷом расонанд. Аз ин рӯ, кор дар канал тирамоҳи соли 1941 боз авҷ гирифт. Пешқадамон нақшаи ҳаррӯзаи  худро 7 маротиб барзиёд иҷро мекарданд.  Аз ҷумла, Қумрӣ Назарова, вакили Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, нақшаи рӯзонаашро  4 карат зиёд  иҷро мекард. Барои ёриву дастгирии меҳнаткашони водии Ҳисор аз хоҷагиҳои навоҳии атроф - Норак, Файзобод ва Варзоб  коргарон омада, бо  онҳо паҳлу ба паҳлу аз сидқи дил меҳнат менамуданд. Ба ҳамин минвол сохтмон  зиёда аз як соли дигар идома ёфт.
Ниҳоят бо азму иродаи қавӣ ва меҳнати содиқонаи тоҷикону ӯзбекҳо ба рӯзҳои сахти давраи ҷанг нигоҳ накарда, моҳи сентябри соли 1942 сохтмон  анҷом ёфт. 12 сентябр мавриди истифода қарор гирифтани канали Ҳисор иди ҳақиқии меҳнаткашони ду ҷумҳурӣ гардида буд. Комиссариати халқии заминдории Иттиҳоди Шӯравӣ барқияи шодбош фиристода, дар он ба меҳнати қаҳрамононаи хоҷагидорон, мутасаддиён ва кормандони муҳандисӣ - техникии ҷумҳуриҳои  бародар - Тоҷикистон ва Ӯзбекистон арзи сипос намуд. Он рӯз  шоиру нависандагони машҳури халқи тоҷик С. Айнӣ, М. Турсунзода, С. Улуғзода, Ҷ. Икромӣ, Р. Ҷалил, Ҳ. Карим   меҳнати самимона ва дӯстии сохтмончиёнро ситоиш намуда, ин муваффақияти беназирро дар айёми ҷанги ҷаҳонӣ нишонаи диловарӣ донистанд.
Воқеан, ин кори басо заҳматталаб дар айёми Ҷанги Бузурги  Ватанӣ баёнгари меҳнатдӯстии халқҳои тоҷику ӯзбек ва  василаи мустаҳкам гардидани рафоқату ягонагии онҳо,  хотираи нек аз ободкорӣ ва  барои солҳо сарзабзу шодоб сохтани водии Ҳисори шодмон муваффақияти бузург ба шумор меравад. То имрӯз ин шабакаи азим намунаи  ҳашарҳои умумихалқӣ дар сохтмонҳои ирригатсионии аҳди шӯравист. Он аз дарёи Варзоб  то рӯди Қаратоғ ба масофаи 50 километр тӯл кашидааст, ки  калонтарин системаи обёрӣ дар  водии Ҳисор мебошад. Тибқи   лоиҳа тавоноии ғунҷоиши об дар ин канал  90 мукааб метр бар сонияро ташкил медиҳад. Бари канал аз рӯи сатҳи об 32 ва чуқуриаш  ба ҳисоби миёна 2 метр аст. Он 12 ҳазор гектар заминҳои ноҳияи Рӯдакӣ,  Ҳисор, Турсунзода ва беш аз 25 ҳазор гектар замини ноҳияи Деҳнави вилояти Сурхондарёи Ҷумҳурии Ӯзбекистонро солҳо шодоб намудааст.  Канал  дорои 30 иншооти гидротехникӣ мебошад, ки   калонтарини онҳо дарғоти дарёи Варзоб ва нақби зеризаминии (дюкери) дарёи Хонақо ба ҳисоб мераванд. 
Қобили зикр аст, ки сохтмони канали Ҳисор (солҳои 1938-1942) тариқи ҳашари умумихалқӣ дар таърихи Тоҷикистон бо ҳарфҳои зарин сабт гардида, ёдгоре аз дӯстии мардуми тоҷику ӯзбек ва авҷи меҳнат дар авҷи ҷанг мебошад.  Хушбахтона, ҳоло дар қаламрави кишвар натанҳо як ё ду, балки ҳазорҳо иншооти бузурги барои халқу ватан зарур бунёд ёфта истодаанд.  Махсусан ба истиқболи 3000 - солагии Ҳисори шодмон чунин созандагиҳо авҷ гирифтааст. Умедворем, ки ин иншоот ҳусни таърихии ин водиро чун Канали Калони Ҳисор дилработар месозанд.


Давлаталӣ  АЛИМОВ,
номзади илмҳои таърих, устоди Донишгоҳи давлатии Қӯрғонтеппа ба номи
Носири Хусрав


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 12.02.2015    №: 31    Мутолиа карданд: 732

21.08.2019


Путин 4 сентябр бо Сарвазири Ҳиндустон музокирот мегузаронад

Амири Қатар даъвати Путинро ба ФИБП пазируфт

Даҳ ҳазор нафар бинобар сӯхтор дар пойтахти Бангладеш бе сарпаноҳ монд

Токио имкони ба мадор баровардани радифҳои ҳарбиро баррасӣ дорад

Ҷаҳон дар як сатр

ШИНОВАРӢ. Варзишгарони тоҷик ба Чемпионати ҷаҳон рафтанд

19.08.2019


Баррасии асосноккунии техникиву иқтисодии роҳи Қалъаи Хумб – Ванҷ

Баргузории ҳамоиши "Ҷавонони эҷодкор – парчамбардорони миллат ва пайравони Пешвои миллат"

15.08.2019


Муносибатҳои Ҳиндустон ва ҶМЧ бояд суботи ҷаҳонро таъмин созанд

Дар Япония бар асари гармии ҳаво наздики 13 ҳазор кас бистарӣ шуд

Мулоқоти сарони Россия, Эрон ва Туркия моҳи сентябр доир мешавад

Ҷаҳон дар як сатр

05.08.2019


Ҷаҳон дар як сатр

01.08.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Кан Ҷе - квон

Масоили муҳоҷират матраҳ гардид

Фестивали яхмос ва обҳои ташнагишикан дар Душанбе

АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО. Аз таъсиси маркази тарҷума то ҷашни Саразм

64 дарсади зарари молиявӣ барқарор шуд

ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА. Корҳои ободонӣ вусъат мегиранд

ҲИСОР. Саноатикунонӣ дар мадди аввал

ФАЙЗОБОД. Афзоиши истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Саноат рӯ ба беҳбудӣ дорад

ДДТТ. Нуфузи байналмилалӣ меафзояд

Ҷаҳон дар як сатр

30.07.2019


Фестивали тобистонаи Душанбе доир мешавад

Мулоқоти Шодихон Ҷамшед бо Хуанг Деҳаи

Соҳибкорони ватанию хориҷӣ дар Бадахшон ҷамъ меоянд

БЕҲСОЗИИ ТАЪМИНОТ БО ОБ. Барои он зиёда аз 27 миллион ҷудо гардид

ШАҲРИНАВ. 160 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

Трамп то интихоботи соли 2020 артишашро аз Афғонистон бароварданист

Душанбе 80 шаҳрванди Афғонистонро, ки дар Тоҷикистон ҳукм гирифтааст, ба Кобул истирдод намуд

Ҷаҳон дар як сатр

29.07.2019


ҲИФЗИ ИҶТИМОӢ. Як нишасти муҳим

ДУШАНБЕ. Рушди саноат дар мадди аввал


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед