logo

ҳуқуқ

ҚОНУН ДОГМА НЕСТ

Тоҷикистон яке аз аввалин мамлакатҳои пасошӯравӣ мебошад, ки дар даврони соҳибихтиёрӣ  қонунгузории  ҷиноятии худро тағйир дод. Зеро ба Кодекси ҷиноятии соли 1961, ки зиёда аз се даҳсола амал намуд,  беш аз 500 тағйирот ворид гашт ва он наметавонист ба таври дахлдор  ҳифзи муносибатҳои нави ҷамъиятии бамиёномадаро таъмин намояд.

Қонунгузории ҷиноятиро сипари ҳимояи давлату давлатдорӣ ва осудагии шаҳрвандон, ҳимояи ҳуқуқу озодиҳои онҳо меноманд. Воқеан, қонунгузории ҷиноятӣ яке аз сарчашмаҳои калидии меъёрҳои ҳуқуқи ҷиноятӣ буда, ба ҷуз он ягон соҳаи ҳуқуқ кирдорҳои ҷиноятиро ба танзим дароварда наметавонад. Вазифаҳои қонунгузории ҷиноятӣ аз ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, амнияти ҷамъиятӣ ва саломатии аҳолӣ, муҳити зист, тартиботи  ҷиноятӣ ва ахлоқ, моликият, ҳимояи сохти конститутсионӣ ва амнияти кишвар аз таҷовузи ҷиноятӣ, таъмини сулҳ ва амнияти башарият, тарбияи шаҳрвандон дар рӯҳияи риояи Конститутсия ва қонунҳои ҷумҳурӣ, инчунин, пешгирии ҷиноятҳо иборат аст. Яъне, он аз Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон маншаъ гирифта, ҳадафи асосиаш ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд мебошад.
Бо назардошти он ки меҳвари асосии ҳуқуқи ҷиноятиро дар масъалаи ҷиноят ва ҷазо таъмини адолат ташкил медиҳад, дар моддаи 8 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон принсипи адолат чунин ифода ёфтааст: «Ҷазо ва чораҳои дигари дорои хусусияти ҳуқуқии ҷиноятӣ, ки нисбат ба шахси ҷиноятсодирнамуда татбиқ мешаванд, бояд одилона бошанд, яъне, ба хусусияту дараҷаи хавфнокии ҷамъиятии ҷиноят, ҳолатҳои содир намудани он ва шахсияти гунаҳкор мувофиқ бошанд».
Бино ба ақидаи ҳуқуқшиноси фаронсавӣ Монтескё Шарл-Луи де Секонда, қонунҳо бояд ба хусусиятҳои ҷисмонии мамлакат, иқлим, сифати хок, тарзи ҳаёти халқҳои маскуни он, дини аҳолӣ, хулқу атвор ва расму таомули миллатҳо ва омилҳои дигар мувофиқат кунанд. Аз ин хулоса баровардан лозим, ки қонун догма нест ва ҳама гуна санад, аз ҷумла, қонунгузории ҷиноятӣ низ, вобаста ба тараққиёти давлат, ҷомеа, шароити иҷтимоию сиёсӣ ва муносибатҳои ҷамъиятӣ эҳтиёҷ ба такмил дорад. Қонунгузории ҷиноятӣ танҳо бо роҳи ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон  такмил дода мешавад.
Масъалаҳои муҳиме, ки баъди қабули Кодекси ҷиноятӣ боиси такмили қонунгузории ҷиноятӣ дар кишвар гардиданд, ба  гуманизатсия ё худ инсонгароӣ мутобиқ гардондани меъёрҳои Кодекси ҷиноятӣ, ҳимояи ҳуқуқу озодиҳои инсон,  пурзӯр намудани ҷавобгарии ҷиноятӣ вобаста ба ҷиноятҳои ба муқобили амнияти ҷамъиятӣ ва саломатии аҳолӣ равонашуда рабт доштанд.
Бо мақсади амнияти кишвар ва  ҷилавгирӣ аз иштироки ҷавонон дар задухӯрдҳои кишварҳои хориҷӣ ба моддаи 4011 «Ҷалб ва иштироки ғайриқонунии шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон ва шахсони бешаҳрванд дар воҳиди мусаллаҳ, задухӯрди мусаллаҳона ё амалиёти ҷангӣ дар қаламрави дигар давлатҳо» чунин эзоҳ ворид гардид: «Шахсе, ки ихтиёрӣ аз иштироки ғайриқонунӣ дар воҳиди мусаллаҳ, задухӯрди мусаллаҳона ё амалиёти ҷангӣ дар ҳудуди дигар давлатҳо то қатъ гардидани фаъолияти воҳиди мусаллаҳ, анҷом ёфтани задухӯрди мусаллаҳона ё амалиёти ҷангӣ даст мекашад, агар дар кирдори ӯ аломатҳои таркиби ҷинояти дигар мавҷуд набошанд, аз ҷавобгарии ҷиноятӣ озод карда мешавад».
Барои ба талаботи замони муосир мутобиқ гардондани танзими муносибатҳои муҳими ҷамъиятӣ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми худ ба Маҷлиси Олӣ, аз 26 апрели соли 2013, зарурати дар таҳрири нав таҳия намудани Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муайян намудани мавқеи кишварамонро дар масъалаи ҳукми қатл пешниҳод намуд. Бо амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷиҳати таҳияи Кодекси ҷиноятӣ гурӯҳи корӣ таъсис ёфт. Он таҷрибаи хуби қонунгузории ҷаҳонӣ ва ватаниро мавриди омӯзиш қарор дода, баҳри такмили қонунгузории ҷиноятӣ  фаъолият дорад.
Инчунин, аз моҳи июни соли 2004 ба татбиқи ҷазои қатл дар ҷумҳурӣ моратория эълон шуд. Баҳс дар мавриди ҷазои қатл ё якумра маҳрум сохтан аз озодӣ зиёд аст. Ҳарчанд нисбат ба он нафароне, ки ҷинояткорон наздиконашонро аз ҳаёт маҳрум сохтаанд, дар  ҳолати татбиқ накардани ҷазои қатл  принсипи  адолат вайрон шавад ҳам,  боз савол ба миён меояд, ки оё мо ҳуқуқи гирифтани ҷони нафареро, ки ҷинояткор мебошад, дорем? Аз ин рӯ, ба хотири роҳ надодан ба хатоҳои судӣ ҳангоми баровардани ҳукми қатл, бо мақсади риояи принсипҳои башардӯстона ва вобаста ба пешравии ҷамъият зарур аст, ки аз моддаи 47 Кодекси ҷиноятӣ ин намуди ҷазо хориҷ  шавад. Ба сифати ҷазои алтернативии ин намуди ҷазо бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1 марти соли 2005, ҷазо дар намуди якумра маҳрум сохтан аз озодӣ амал менамояд.
Бинобар ин, пешниҳод дорам, муҳлати маҳрум сохтан аз озодӣ, андозаи ҷарима вобаста ба категорияҳои ҷиноят таҷдиди назар шуда, ҳадди ниҳоии ҷазо дар намуди маҳрум сохтан аз озодӣ ва андозаи ҷаримаҳо кам карда шаванд. Чунки таҷриба нишон медиҳад, ки муҳлати зиёди маҳрум сохтан аз озодӣ ё ин ки ҷаримаҳои калон ба ноил шудан ба мақсади ҷазо, яъне, ислоҳи маҳкумшуда, оварда намерасонад. Ғайр аз ин, вазъи иқтисодии кунунӣ супурдани ҷаримаҳои бениҳоят калонро имконнопазир мегардонад.

Барно САИДВАЛИЗОДА,
номзади илми ҳуқуқ, дотсент


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 5.08.2015    №: 157    Мутолиа карданд: 1024

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед