logo

ҳуқуқ

СУДИ ОЛИИ ИҚТИСОДӢ: ҲУҚУҚ ВА ВАЗИФАҲО

Пойдории давлат, оромию осоиштагии ҷомеа, ҳаёти хушу хуррами мардум, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, ҳимояи манфиатҳои давлат, ташкилоту идораҳо ва таъмини волоияти қонун ба адолати судӣ эҳтиёҷ дорад.

Ба ҳар як шохаи ҳокимият дар доираи ваколатҳои пешбининамудаи Конститутсия ва дигар қонунҳои амалкунанда вазифаҳо оид ба ҳимояи ҳуқуқ ва озодиҳои инсон вогузор гардидааст. Дар сурати риоя нашудани ин ҳуқуқҳо аз ҷониби дигар мақомот, шаҳрвандон метавонанд бо истифода аз ҳифзи судӣ шохаҳои дигари ҳокимиятро уҳдадор намоянд, то ин ё он амалеро, ки ҳуқуқ ва озодиҳои онҳоро маҳдуд ва ё поймол намудааст, бартараф созанд. Ҳимояи ҳуқуқу озодиҳои инсон на танҳо вазифаи  ҳокимияти  судӣ,  балки  самти  асосии  фаъолияти дигар шохаҳои ҳокимияти давлатӣ низ мебошад. Дар ин бора қонунҳои алоҳидаи соҳавӣ низ амал мекунанд, ки дар онҳо масъалаи ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон махсус таъкид гардидааст.
Амалӣ намудани адолати судӣ бо баррасии аризаҳои шаҳрвандон дар мурофиаҳои судии конститутсионӣ, гражданӣ, иқтисодӣ, оилавӣ, ҷиноятӣ ва маъмурӣ ба миён меояд. Мурофиа ба тарзи мубоҳиса ва дар асоси баробарии тарафҳо сурат гирифта, ба ғайр аз ҳолатҳои пешбининамудаи қонунгузорӣ дар судҳо ба тарзи ошкоро гузаронда мешавад. Маҳз барои риоя намудани принсипҳои мазкур соли 2008 кодексҳои мурофиавии гражданӣ, ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ, мурофиавии иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул ва мавриди амал қарор гирифтанд. Бори аввал дар сатҳи қонунгузорӣ эътироф шуд, ки суд мақоми таъқиби ҷиноятӣ нест.
Дар баррасии парвандаҳои гражданӣ ва оилавӣ ҳалномаҳои судӣ танҳо дар доираи даъвои пешниҳодшуда қабул гардида, ҳуқуқи суд, ки метавонист аз доираи даъвои пешниҳодшуда барояд, бардошта шудааст. Яъне, бо ин принсипҳои дар доираи талаботи пешниҳодшудаи даъво баррасӣ намудани ариза, мубоҳиса ва баробарии тарафҳо ҳифз карда шуд. Тибқи талаботи Кодекси мурофиавии ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон бошад, ба ҳабс гирифтан, маҷбурӣ дар муассисаи тиббӣ ё тарбиявӣ нигоҳ доштани шахс, кофтукови манзил, гӯш ва сабт кардани гуфтугӯи телефонӣ ва дигар мукотибот танҳо дар асоси қарори судя ба иҷро расонда мешавад. Кодекси ҳуқуқвайронкунии маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон баррасии тамоми ҳуқуқвайронкуниҳоеро, ки барои онҳо ҷазо дар намуди маҳрум намудан аз ҳуқуқҳо пешбинӣ шудааст, ба судҳо вогузор намудааст.
Сохтори дигаре, ки низоми судии Ҷумҳурии Тоҷикистонро устувору неруманд мегардонад ва дар таъмини волоияти қонун фаъолона ширкат мекунад, Суди Олии иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Ин ниҳод фаъолияташро дар асоси талаботи Сарқонун, Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон», Кодекси мурофиавии иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ амалӣ намуда, оид ба ҳалли баҳсҳои иқтисодӣ ва парвандаҳои дигаре, ки аз тарафи судҳои иқтисодӣ мавриди баррасӣ қарор мегирад, мақоми олии судӣ ба ҳисоб меравад. Суди мазкур дар шаклҳои мурофиавие, ки қонун пешбинӣ кардааст, ба фаъолияти судҳои иқтисодии вилоятҳо ва шаҳри Душанбе назорати судӣ мебарад ва оид ба масъалаҳои таҷрибаи судӣ тавзеҳоти дастурӣ медиҳад.
Барои амалӣ намудани фаъолият Суди Олии иқтисодӣ ҳамчун марҳалаи якум парвандаҳоеро, ки ба судҳои иқтисодӣ мансубанд, баррасӣ менамояд. Инчунин, дар марҳалаҳои кассатсионӣ ва назоратӣ парвандаҳоеро мавриди баррасӣ қарор медиҳад, ки дар ин суд ва судҳои поёнӣ дар марҳалаи якум баррасӣ шудаанд. Аз рӯи ҳолатҳои нав ошкоршуда санадҳои судии қабулкардаи худро, ки эътибори қонунӣ пайдо кардаанд, аз нав баррасӣ менамояд.
Суди Олии иқтисодӣ ҳуқуқ дорад дар бораи конститутсионӣ будани қонуни татбиқшаванда ва ё татбиқшуда оид ба парвандаи мушаххас ба Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон муроҷиат намояд ва таҷрибаи аз тарафи судҳои иқтисодӣ татбиқ намудани қонунҳо, дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқиро, ки муносибатҳоро дар соҳаи соҳибкорӣ ва дигар намудҳои фаъолияти соҳибкорӣ танзим менамоянд, омӯхта ҷамъбаст кунад. Ҳамзамон, оид ба масъалаҳои таҷрибаи судӣ тавзеҳоти дастурӣ медиҳад, ҷиҳати такмили қонунҳо ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, ки муносибатҳоро дар соҳаи соҳибкорӣ ва дигар намудҳои фаъолияти иқтисодӣ ба танзим медароранд, таклифҳо таҳия ва пешниҳод менамояд.
 Аз тарафи Суди Олии иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷиҳати таҳкими ҳокимияти судӣ, баланд бардоштани нақш ва мавқеи он дар ҷомеа, роҳ надодан ба амалҳои коррупсионӣ, таъмини ҳамаҷонибаи қонуният ҳангоми баррасии парвандаҳо, ҳидоят намудани аҳолӣ ба риояи қонун ва тартиботи ҳуқуқӣ тадбирҳои зарурӣ андешида мешаванд.

Парвиз МИРЗОЗОДА,
судяи Суди Олии иқтисодии
Ҷумҳурии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 9.10.2015    №: 202    Мутолиа карданд: 477

22.02.2019


Ҷаласаи Комиссияи сетарафаи танзими муносибатҳои иҷтимоию меҳнатӣ

Забони тоҷикӣ таърихи зиёда аз чорҳазорсолаи хату алифбо дорад

ББТ барои фаъолияти оператори низоми пардохтии “Осон” иҷозатнома гирифт

МАВСИМИ НАВИ ЛИГАИ ОЛӢ МОҲИ АПРЕЛ ОҒОЗ МЕГАРДАД

Путин самтҳои асосии сиёсати хориҷии Россияро тавзеҳ дод

Хадамоти вижаи 7 кишвари ИДМ машқи "Арарат-Антитеррор" мегузаронанд

Чин дар кайҳон неругоҳи барқи офтобӣ месозад

21.02.2019


ХУҶАНД. Оғози сохтмони бинои нави «Тоҷикстандарт»

ФУТБОЛ. Тақвими бозиҳои тими мунтахаби олимпии кишвар муайян гардид

Табибон аз Тотористон бо ҳампешаҳои тоҷики худ мубодилаи таҷриба мекунанд

Роҳандозии лоиҳаҳои инноватсионӣ дар Қазоқистон

Дар Ҳиндустон 13 иштирокдори тӯй зери чархи мошини боркаш монд

Сӯхтор сабабгори марги ҳафт кӯдак дар Канада

Ҷаҳон дар як сатр

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед