logo

фарҳанг

ДЕР ОЕМУ ДУРУСТ?!

Фалак яке аз муҳимтарин унсурҳои мусиқии суннатии тоҷик буда, решаҳои таърихии хеле қадима дорад.
Бо дарки муҳимияти масъала ва ба мақсади ҳифзи ин мероси бадеию фарҳангии халқ ва рушду такомули ҳунари фалаксароӣ Эмомалӣ Раҳмон, Президенти мамлакат, 8 августи соли 2007, таҳти рақами 299 фармон ба тасвиб расонд, ки дар асоси он 10 октябр «Рӯзи Фалак» эълон гардид. Воқеан, пас аз ин фармони таърихӣ ҳамасола ин рӯз махсус қайд мегардад. Инчунин чандин симпозиуми байналмилалии Фалак доир гардид. Пажӯҳиши ин жанри мусиқии суннатии тоҷик бо эҳсоси масъулият ба таври чашмрас оғоз ёфт. Силсилаи мақолаҳо ва китобҳои муҳаққиқону мутахассисон ба табъ расиданд. Китобҳои «Фалак»-и Қурбони Қурбониён, «Фалак ва масъалаҳои таърихӣ – назариявии мусиқии тоҷик» (мураттиб Фароғат Азизӣ), «Мақом  ва Фалак»-и Фароғат Азизӣ (бо забони русӣ), «Рози дил»-и Умари Темур, «Санъати мусиқии Кӯлоб»-и Раҳмони Раҳим, «Фалак»-и Давлатманд Холов, «Санъати мусиқии Помир»-и  Низом Нурҷонов ва Баҳринисо Қобилова (бо забони русӣ) ва «Гулзори Фалак» аз ҷумлаи онҳост. Агарчи баъзе аз андешаҳои муҳими муҳаққиқону мутахассисон ба ҳақиқати илмӣ мутобиқат намекунанд, ҷойи таассуф нест, чун пажӯҳишҳои ҷиддии баъдӣ ин мушкилотро хоҳ-нохоҳ рафъ месозад. Албатта, бовар ҳаст, ки дар оянда барои таҳқиқи дурусту пурсамар заминаҳо ба вуҷуд меоянд ва пажӯҳишгароне ба арсаи майдон хоҳанд омад, ки донандаи ҳам назария ва ҳам амалияи мусиқиянд. Ба ин хотир, зарур буд ва ҳолиё ин зарурат бештар эҳсос мешавад, ки Фалакро ба пуррагӣ ва дақиқӣ ба адвор, яъне нота медароварданд. Дуруст аст, ки дар ин росто баъзе аз корҳо ба фарҷом расиданд, аммо он ҳанӯз нопурра буда, ҷавобгӯи талабот нестанду як низоми муайян надоранд. Фаъолият дар ин росто бояд тибқи барномаи махсуси дурусту тасдиқгардида ва илман асоснок сурат бигирад. Зарур аст, ки аз таҷрибаи ғании мақомнависони вақт, оҳангсозону донандагону мутрибону хонандагон, сегонаи давр Бобоқул Файзуллоев, Фазлиддин Шаҳобов ва Шоҳназар Соҳибов, ки асари панҷгонаи «Шашмақом», иборат аз 252 сурудро таълиф кардаанду ба ёдгор мондаанд, истифода бурд.
Барои анҷоми ин кори таърихӣ бо ин нобиғагони шашмақом шартнома бастанд ва ҳаққи кору заҳматашонро пардохт намуданд, шароитҳои корияшонро ба вуҷуд оварданд. Пас аз он бо эҳсоси масъулияти зиёд дар муҳлати муқарраргардида шашмақомро  ба адвор дароварданд. Ҳамин тавр, шашмақом чун мероси бадеию фарҳангии халқ ҳам ҳифз шуд ва ҳам рушду такомул ёфт. Мутаассифона, ин ҳамаро дар мавриди фалак гуфтан ҳанӯз барвақт аст ва ҳам корҳои бафарҷомрасида дар хусуси ба адвор даровардани ин жанри мусиқии суннатӣ дар ҳашт сол ба талабот ҷавоб дода наметавонад. Албатта, ба андешаи ин ҷониб, агар яке аз сабабҳо қабул нагардидани барномаи махсус дар ин самт ва ба вуҷуд наовардани имконоту шароит бошад, сабаби дигар вуҷуд надоштани фаъолияти бонизом ҳаст.
Раҳмони Раҳим, муҳаққиқ, омӯзгори Коллеҷи санъати ба номи Кароматулло Қурбонови шаҳри Кӯлоб, зимни суҳбат изҳор дошт: «Чанд соли охир бисёре аз оҳангҳо ва сурудҳои мардумӣ бар асари ноогоҳӣ ва беҳунарӣ ба маънии манфияш тағйир ёфта истодаанд. Агар кор бад-ин сурат идома биёбад, пас аз чанд сол асолати онҳо аз миён меравад. Бо эҳсоси масъулияти касбӣ, шаҳрвандӣ зарур шумурдам, ки ба шаҳру ноҳияҳои гуногуни вилояти Хатлон сафар намоям ва баъзе оҳангу сурудҳои мардуми ин маҳалро сабт бинамоям. Зарур аст, ки ҳарчи зудтар Фалакро аз миёни мардум ҷамъоварӣ намоему ба риштаи адвор бидарорем».
Қурбони Қурбониён, муҳаққиқу донандаи варзидаи Фалак, омӯзгори Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов, гуфт, ки «Зимни таҳқиқи Фалак андешаҳои ғалату носолим роҳ ёфта истодаанд, ки ба нафъи илму соҳа нест. Бархе аз мутахассисону мутрибону овозхонони варзида низ дар ин маврид ба хатоиҳои ҷиддӣ роҳ медиҳанд. Фалакро аз фалакӣ, яъне оҳангу сурудҳое, ки ба фалак иртибот мегиранд, фарқ карда наметавонанд. Асари бади он ба ҷомеа мерасад ва завқҳоро дуруст парвариш дода наметавонанд. Ин аз он сар мезанад, ки аз сохтори фалак ва талаботи ин жанр огоҳии дурусту комил надоранд. Фаъолияти гурӯҳҳои ҳунарие, ки ба хотири рушду такомули ҳунари фалаксароӣ таъсис дода шудаанд, ба талабот ҷавобгӯ нест».
Хулоса, Фалак бояд ҳатман зудтар пурра ҷамъоварӣ ва ба риштаи адвор дароварда шавад. Ба ин хотир, албатта, қабули барномаи махсус ногузир аст. Барои иҷрои барнома бошад, маблағи муайян ва  ҷалби бузургтарин мутахассисону муҳаққиқону донандагону мутрибону овозхонон дар ин жанри мусиқии сунатӣ зарур аст. Албатта, ҷойи масаррат ё худ шодмонист, ки ин ганҷинаи бас арзишманду нодирро дигарон соҳибӣ накардаанд ва он то ба ҳол як соҳиб дошту дорад, яъне тоҷикон. Аммо кӣ кафолати пурра дода метавонад, ки дар даврони тунди ҷаҳонишавӣ онро аз худ намекунанд? Пас бояд дер накунем. Оре, дер оему дуруст!  Дермонӣ ба манфиати мо ва мусиқии суннатии мо нест.

Абдулқодири РАҲИМ,
«Ҷумҳурият»
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 25.11.15    №: 234    Мутолиа карданд: 499

19.11.2018


ДЕВАШТИЧ. Авҷи созандагиҳо дар Ҷамоати деҳоти Яхтан

Артиши Сурия охирин истеҳкоми «ДИ» дар ҷануби кишварро зери назорат гирифт

Дар ҳама минтақаҳои Ӯзбекистон «мактаби президентӣ» месозанд

Роҳандозии барномаи махсуси давлатии ипотекӣ барои дӯзандагони Қирғизистон

Киштии зериобии «Сан Хуан» - ро дар уқёнуси Атлантика ёфтанд

Ҷаҳон дар як сатр

Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед