logo

фарҳанг

КАТИБАИ БОБУР МИРЗО

Сангнабиштаҳо як ҷузъи фарҳанг ва ёдгориҳои таърихии халқи моро ташкил медиҳанд. Кормандони илмии Институти таърихи академияи илмҳо дар тӯли фаъолияти нусхаҳои зиёди сангнабиштаҳоро ҷамъ овардаанд, ки таърихи бозёфташон низ хеле аҷиб аст. Ин ҷо сухан аз якеи онҳо хоҳад рафт.
Захируддин Муҳаммад Бобур (1483 – 1530) дар таърих ҳамчун арбоби давлатӣ, лашкаркаш, воқеанигор ва шоир маъруф аст.
Чуноне ки аз таърих маълум аст, бо мақсади барқарор намудани тахту тоҷи сулолаи темуриён Бобур пойтахти ин давлат – шаҳри Самарқандро якчанд маротиба ишғол карда бошад ҳам, истодагарӣ карда натавониста, онро тарк намуд.
Бобур дар асари худаш «Бобурнома» воқеаи соли 907 ҳиҷриро чунин тасвир намудааст. Мутобиқи маълумоти ин китоб ҳангоми дар Истаравшан будани Бобур хабари шаҳри Хуҷандро ишғол намудани Шайбонихон мерасад. Ӯ, ки барои мубориза бо Шайбонихон қуввае надошт, маҷбур мешавад дар кӯҳистон паноҳ ёбад. Ӯ аз ағбаи Оббурдон гузашта ба Мастчоҳ меояд. Бо урфу одати мардуми ин ҷой, аз ҷумла бо одати ба рӯйи сангҳо кандани хат ошно шуда, худ низ ба ин кор машғул мешавад. Мувофиқи маълумоти дар «Бобурнома» зикршуда дар назди чашмаи Озухаки деҳаи Оббурдон аз «Бӯстон» - и Саъдӣ ин пораи шеъриро тасвири ҳоли худ шуморида, ба рӯйи санг кандааст:

«Шунидам, ки Ҷамшеди фаррухсиришт,
Ба сарчашмае бар ба санге навишт:
«Ба ин чашма чун мо басе дам заданд,
Бирафтанд, то чашм бар ҳам заданд.
Гирифтем олам ба мардию зӯр,
Валекин набурдем бо худ ба гӯр»
Бобур, 917
Хатти рӯйи санг аз деҳаи Оббурдон ягона матнест, ки то ҳол аз мероси бо дасти худи Бобур навишташуда пайдо гаштааст. Аз рӯйи хабаре, ки доир ба ин хат дар «Бобурнома» зикр шудааст, академик Аҳрор Мухторов соли 1953 ба кофтукови он ба Мастчоҳ рафтааст. Сангро дар ҳамон ҷойе, ки Бобур дар асараш тасвир намуда буд, пайдо менамояд. Хатти рӯйи санг, ки автографи худи Бобур мебошад, диққати на танҳо олимони шӯравӣ, балки муҳаққиқони тамоми дунёро ба худ ҷалб намуд. Маълумот ва мақолаҳо доир ба ин бозёфти оббурдонӣ дар матбуоти зиёда аз 40 мамлакати дунё интишор гардид.
Ин санг соли 1960, дар рӯзҳои конгресси ХХУ шарқшиносони дунё дар намоишгоҳи Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М. В. Ломоносов ва соли 1985 дар Эрмитажи Ленинград (ҳоло Санкт – Петербург) ба намоиш гузошта шуд. Ҳоло бошад, ин санги таърихӣ дар шуъбаи таърихи асрҳои миёнаи Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳфуз аст.

Таҳияи М. ТАБАРӢ, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 5.12.2015    №: 243    Мутолиа карданд: 1242

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид

ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН. Гардиши савдо ду баробар афзуд

Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ ба афзоиши баландтарини ММД муваффақ гашт

Дар Тошканд конфронси байналмилалӣ оид ба Осиёи Марказӣ баргузор мегардад

Қасри сафед: "Музокироти тиҷоратӣ дар Пекин ба пешравӣ мусоидат кард"

Трамп мехоҳад ҷангиёни «Давлати исломӣ» - ро ба Аврупо барои суд кардан баргардонад

Кумитаи амнияти иттилоотии Қазоқистон беш аз 90 сомонаи хавфнокро ошкор сохт

Ҷаҳон дар як сатр

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд

КОРРУПСИЯ. 2047 ҷиноят ошкор гардид

САНОАТ. Беш аз 10 миллиард сомонӣ маҳсулот содирот шуд

САРМОЯИ МУСТАҚИМ. Воридот дар ҳоли афзоиш аст

ОБ. Таъминоти аҳолӣ рӯ ба беҳбудӣ дорад

АВҶИ ОБОДКОРИҲО ДАР ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА

12.02.2019


АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО АЗ КАШФИЁТИ НАВ ТО САНОАТИ ДОРУСОЗӢ

КӮЛОБ. Содироти 825 тонна маҳсулоти кишоварзӣ

ДАНҒАРА. Саноатикунонӣ вусъат мегирад

ФУРУДГОҲҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ. Сатҳи хизматрасонӣ рӯ ба беҳбудӣ дорад

ДДК. Авлавият ба сатҳи касбият ва таълим

САДА. Тантанаи ҷашни миллӣ дар ноҳияи Шамсиддини Шоҳин

11.02.2019


ВАЗОРАТИ ФАРҲАНГ. 2018 - соли муваффақиятҳо буд

КУМИТАИ РУШДИ САЙЁҲӢ. Беш аз 1 миллион сайёҳ ба Тоҷикистон омад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед