logo

фарҳанг

КАТИБАИ БОБУР МИРЗО

Сангнабиштаҳо як ҷузъи фарҳанг ва ёдгориҳои таърихии халқи моро ташкил медиҳанд. Кормандони илмии Институти таърихи академияи илмҳо дар тӯли фаъолияти нусхаҳои зиёди сангнабиштаҳоро ҷамъ овардаанд, ки таърихи бозёфташон низ хеле аҷиб аст. Ин ҷо сухан аз якеи онҳо хоҳад рафт.
Захируддин Муҳаммад Бобур (1483 – 1530) дар таърих ҳамчун арбоби давлатӣ, лашкаркаш, воқеанигор ва шоир маъруф аст.
Чуноне ки аз таърих маълум аст, бо мақсади барқарор намудани тахту тоҷи сулолаи темуриён Бобур пойтахти ин давлат – шаҳри Самарқандро якчанд маротиба ишғол карда бошад ҳам, истодагарӣ карда натавониста, онро тарк намуд.
Бобур дар асари худаш «Бобурнома» воқеаи соли 907 ҳиҷриро чунин тасвир намудааст. Мутобиқи маълумоти ин китоб ҳангоми дар Истаравшан будани Бобур хабари шаҳри Хуҷандро ишғол намудани Шайбонихон мерасад. Ӯ, ки барои мубориза бо Шайбонихон қуввае надошт, маҷбур мешавад дар кӯҳистон паноҳ ёбад. Ӯ аз ағбаи Оббурдон гузашта ба Мастчоҳ меояд. Бо урфу одати мардуми ин ҷой, аз ҷумла бо одати ба рӯйи сангҳо кандани хат ошно шуда, худ низ ба ин кор машғул мешавад. Мувофиқи маълумоти дар «Бобурнома» зикршуда дар назди чашмаи Озухаки деҳаи Оббурдон аз «Бӯстон» - и Саъдӣ ин пораи шеъриро тасвири ҳоли худ шуморида, ба рӯйи санг кандааст:

«Шунидам, ки Ҷамшеди фаррухсиришт,
Ба сарчашмае бар ба санге навишт:
«Ба ин чашма чун мо басе дам заданд,
Бирафтанд, то чашм бар ҳам заданд.
Гирифтем олам ба мардию зӯр,
Валекин набурдем бо худ ба гӯр»
Бобур, 917
Хатти рӯйи санг аз деҳаи Оббурдон ягона матнест, ки то ҳол аз мероси бо дасти худи Бобур навишташуда пайдо гаштааст. Аз рӯйи хабаре, ки доир ба ин хат дар «Бобурнома» зикр шудааст, академик Аҳрор Мухторов соли 1953 ба кофтукови он ба Мастчоҳ рафтааст. Сангро дар ҳамон ҷойе, ки Бобур дар асараш тасвир намуда буд, пайдо менамояд. Хатти рӯйи санг, ки автографи худи Бобур мебошад, диққати на танҳо олимони шӯравӣ, балки муҳаққиқони тамоми дунёро ба худ ҷалб намуд. Маълумот ва мақолаҳо доир ба ин бозёфти оббурдонӣ дар матбуоти зиёда аз 40 мамлакати дунё интишор гардид.
Ин санг соли 1960, дар рӯзҳои конгресси ХХУ шарқшиносони дунё дар намоишгоҳи Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М. В. Ломоносов ва соли 1985 дар Эрмитажи Ленинград (ҳоло Санкт – Петербург) ба намоиш гузошта шуд. Ҳоло бошад, ин санги таърихӣ дар шуъбаи таърихи асрҳои миёнаи Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳфуз аст.

Таҳияи М. ТАБАРӢ, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 5.12.2015    №: 243    Мутолиа карданд: 1165

19.11.2018


Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед