logo

фарҳанг

КАТИБАИ БОБУР МИРЗО

Сангнабиштаҳо як ҷузъи фарҳанг ва ёдгориҳои таърихии халқи моро ташкил медиҳанд. Кормандони илмии Институти таърихи академияи илмҳо дар тӯли фаъолияти нусхаҳои зиёди сангнабиштаҳоро ҷамъ овардаанд, ки таърихи бозёфташон низ хеле аҷиб аст. Ин ҷо сухан аз якеи онҳо хоҳад рафт.
Захируддин Муҳаммад Бобур (1483 – 1530) дар таърих ҳамчун арбоби давлатӣ, лашкаркаш, воқеанигор ва шоир маъруф аст.
Чуноне ки аз таърих маълум аст, бо мақсади барқарор намудани тахту тоҷи сулолаи темуриён Бобур пойтахти ин давлат – шаҳри Самарқандро якчанд маротиба ишғол карда бошад ҳам, истодагарӣ карда натавониста, онро тарк намуд.
Бобур дар асари худаш «Бобурнома» воқеаи соли 907 ҳиҷриро чунин тасвир намудааст. Мутобиқи маълумоти ин китоб ҳангоми дар Истаравшан будани Бобур хабари шаҳри Хуҷандро ишғол намудани Шайбонихон мерасад. Ӯ, ки барои мубориза бо Шайбонихон қуввае надошт, маҷбур мешавад дар кӯҳистон паноҳ ёбад. Ӯ аз ағбаи Оббурдон гузашта ба Мастчоҳ меояд. Бо урфу одати мардуми ин ҷой, аз ҷумла бо одати ба рӯйи сангҳо кандани хат ошно шуда, худ низ ба ин кор машғул мешавад. Мувофиқи маълумоти дар «Бобурнома» зикршуда дар назди чашмаи Озухаки деҳаи Оббурдон аз «Бӯстон» - и Саъдӣ ин пораи шеъриро тасвири ҳоли худ шуморида, ба рӯйи санг кандааст:

«Шунидам, ки Ҷамшеди фаррухсиришт,
Ба сарчашмае бар ба санге навишт:
«Ба ин чашма чун мо басе дам заданд,
Бирафтанд, то чашм бар ҳам заданд.
Гирифтем олам ба мардию зӯр,
Валекин набурдем бо худ ба гӯр»
Бобур, 917
Хатти рӯйи санг аз деҳаи Оббурдон ягона матнест, ки то ҳол аз мероси бо дасти худи Бобур навишташуда пайдо гаштааст. Аз рӯйи хабаре, ки доир ба ин хат дар «Бобурнома» зикр шудааст, академик Аҳрор Мухторов соли 1953 ба кофтукови он ба Мастчоҳ рафтааст. Сангро дар ҳамон ҷойе, ки Бобур дар асараш тасвир намуда буд, пайдо менамояд. Хатти рӯйи санг, ки автографи худи Бобур мебошад, диққати на танҳо олимони шӯравӣ, балки муҳаққиқони тамоми дунёро ба худ ҷалб намуд. Маълумот ва мақолаҳо доир ба ин бозёфти оббурдонӣ дар матбуоти зиёда аз 40 мамлакати дунё интишор гардид.
Ин санг соли 1960, дар рӯзҳои конгресси ХХУ шарқшиносони дунё дар намоишгоҳи Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М. В. Ломоносов ва соли 1985 дар Эрмитажи Ленинград (ҳоло Санкт – Петербург) ба намоиш гузошта шуд. Ҳоло бошад, ин санги таърихӣ дар шуъбаи таърихи асрҳои миёнаи Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳфуз аст.

Таҳияи М. ТАБАРӢ, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 5.12.2015    №: 243    Мутолиа карданд: 1090

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед