logo

сиёсат

ДАР ЛИБОСИ ДӮСТ, АММО КОРИ ДУШМАН МЕКУНАНД

Дар партави мақолаи С. Ятимов «Шуури ҷамъиятӣ ва амнияти ҷамъиятӣ» (Шуури муқаррарӣ)

Дар раванди ташаккули фард омилҳои иҷтимоӣ ва махсусан, шуури ҷамъиятӣ нақши муассир дошта, чӣ гуна ташаккул ёфтани шахсият ба омилҳои иҷтимоӣ сахт марбут аст. Ҳанӯз донишманди англис Ҷон Лок (1632 - 1777) муътақид буд, ки ҳангоми тавлид зеҳни инсон ва зеҳни кӯдак мисли лавҳаи тозаи соф (tabula rasa) аст ва дар он ҳеҷ гуна идеяҳои фитрӣ - модарзодӣ нест. Яъне бо такя кардан ба ин ақида, метавон ба натиҷае расид, ки минбаъд чӣ гуна ва дар кадом шакли бовару эътиқод ва донишу маънавиёт сурат гирифтани сарнавишти як инсон сад дарсад аз омилҳои иҷтимоӣ, махсусан аз муҳити иҷтимоӣ ё шуури ҷамъиятӣ вобаста аст.
Ҳамин мавзӯъро бо назардошти вазъи геополитикӣ ва бархӯрди манфиатҳо дар ҷаҳони муосир донишманди тоҷик, доктори илмҳои сиёсатшиносӣ Саймумин Ятимов дар мақолае таҳти унвони «Шуури ҷамъиятӣ ва амнияти ҷамъиятӣ» (Шуури муқаррарӣ) мавриди таҳлил қарор додааст.
Дар муқаддима муаллиф муҳимияти масъалаи тадқиқро вобаста аз равандҳои геополитикии ҷаҳони муосир ва таъсири он ба кишварҳои гуногун, аз ҷумла Тоҷикистон, омилҳои хориҷию дохилӣ дар раванди ташаккули воқеиёти муосири минтақавию ҷаҳонӣ асоснок менамояд. Таъкид мешавад, ки бунёди олами муосир таърихан ба рақобати носолим асос ёфта, он ҳамчун падидаи одию маъмулӣ дар сатҳи муносибатҳои байналмилалист ва аз ин рӯ, ҳар гуна паёмадро дар ин рақобат метавон интизор шуд. Масъалаи бархӯрди манфиатҳо ва дар самти расидан ба ҳадафҳои геополитикии худ бозингарони минтақавию ҷаҳонӣ аз василаҳои гуногун истифода менамоянд, ки дар шароити феълӣ роиҷтарини он таъсир расондан ба шуури муқаррарии қишрҳои муайяни аҳолӣ маҳсуб мегардад. Муаллиф дуруст қайд менамояд, ки барои «муваффақона роҳандозӣ» кардани нақшаҳои муайян рақибони геополитикӣ, тарафҳо, структураҳо, дараҷаҳо, гуногунии типологӣ, соҳа, шакл, вазъият, раванди шаклгирии шуури муқаррариро ба инобат мегиранд. Дар самтгирии он бевосита ва бавосита таъсир мерасонанд.
Мусаллам аст, ки вазъи кунунии геополитикии ҷаҳон ва ҳодисаҳое, ки дар Ховари Миёна ба вуҷуд омаданд, таъсири худро ба аксари кишварҳои ҷаҳон расонда, идомаи мантиқии ин бозиҳо дар марзҳои Осиёи Марказӣ ва Афғонистон идома доранд. Воқеан, аҳамияти пажӯҳиши мазкур дар замони муосир бо назардошти вазъи имрӯзаи ҷаҳонӣ ва ҳимояи манфиатҳои миллӣ ниҳоят зарур мебошад. Ҳадафу муҳимияти масъаларо муаллиф чунин менигорад: «Масъалаи асосии амнияти миллӣ, шуури худшиносии миллӣ, пойдевори он шуури муқаррарӣ аст. Дар мусобиқа ва рақобати байни миллатҳо он муассиртарин омил мебошад».
Бахши дуюми мақола, ки унвонии он «Воқеият ва инъикоси он дар шуури муқаррарӣ» ном дорад, муаллиф дарк ва инъикоси воқеиёт дар шуури муқаррарӣ ва махсусан, аз тарафи кӣ ва чӣ гуна таҳмил, инчунин санъати нақшофарии геополитикҳоро муҳим ва муассир арзёбӣ менамояд.
Муаллиф воқеънигорона ҳодисаҳои моҳи сентябри соли ҷорӣ дар Тоҷикистон бавуқӯъпайвастаро аз ҳамин дидгоҳ таҳлил намуда, онро давоми мантиқии бозиҳои геополитикие медонад, ки ба хотири густариши манофеъи хеш бозингарон ба василаи шахсиятҳои беҳувияти инструменталӣ, ки дар зеҳни омма онҳоро ниҳоят муҳим таҷассум намудаанд (аз қабили назарзодаҳо ва кабириҳо) ба вуқӯъ пайваст. Воқеияти шахсиятҳои инструменталӣ он аст, ки дар онҳо озодӣ ва иродаи фардӣ вуҷуд надорад, зеро онҳо на ба амалу пайкори хеш, балки тавассути василаҳои таъсиррасонии сармоягузоронашон ба «шахсияти матраҳ» табдил меёбанд. Аз ин рӯ, барои ин тоифа муҳим иродаи сармоягузоронашон аст, на чизи дигар.
Бахши дигари мақола «Структураи ҷаҳонбинии муқаррарӣ» ном дорад. Дар ин қисмат таркиби ҷаҳонбинии муқаррарӣ мавриди пажӯҳиш қарор мегирад. С. Ятимов дар ин бахш масъалагузорӣ менамояд, ки шакли классикии шуури муқаррарӣ дар раванди ҷаҳони муосир ниёз ба таҷдиди назар ва бозшинохти илмӣ дорад. Муаллиф дуруст қайд мекунад, ки ба таркиби унсурҳои шуури рӯзмарра ҷузъиёти хориҷӣ беш аз пеш метавонад дахолат намояд. Воқеият ин аст, ки ҷомеаи имрӯзаи ҷаҳонӣ ҷомеаи иттилоотӣ буда, дар он чӣ гуна ва бо кадом мақсад ва аз тарафи кӣ, ба манфиати кӣ шарҳу тавзеҳ ёфтани хабар ва инъикоси он равона карда шудааст. Имрӯз яке аз воситаҳои асосии таъсиррасонӣ, ки тавассути радио ва телевизион, алоқаҳои моҳворавию электронӣ метавонанд, ахбори тахрибкориро нисбат ба шуури рӯзмарра равона кунанд ва тавассути он психологияи ҷамъиятиро ба изтироб ва танишҳои гуногун оварда расонанд. Чунин таҷрибаи талхи сиёсиро дар инқилобҳои «Баҳори араб» метавон мушоҳида намуд. Муаллиф бо таассуф қайд мекунад, ки «дар ҷомеаи мо ҳанӯз шуури назариявӣ – систематикунонидашуда дар оғози шаклгирист ва ҷавҳари онро бояд илм, маърифат, тарғиби илмҳои дақиқ ва гуманитарӣ – дар асоси он рушди рақобатпазирии миллӣ ташкил кунад, ҳатто дар байни зиёиён ва мансабдорон мисли парастиши афкори теологӣ, догматикӣ, ғайриилмӣ боло мегирад. Чунин хосияти ақибнишинӣ ва бетарафии чомеа, махсусан ҷавононро дар ҳолати ногувор мемонад. Дастовардҳои ҳазорсолаи ақлсолорӣ, баҳспазирӣ ва ҳувияти миллиро зери суол мебарад. Шуури рӯзмарраро фарогири ғояҳои бегонагон мегардонад. Амалкарди анъанавӣ – позитивии онро заиф месозад. Давлати миллиро рӯз ба рӯз осебпазир мегардонад. Ин аз хатарноктарин равандҳои ҷомеаи имрӯз мебошад».
Қисмати чоруми мақола «Муҳтавои шуури муқаррарӣ» ном дошта, муаллиф муътақид аст, ки ин муҳтаво чизи хаотикӣ, номуназзам ва бидуни шакл нест, гарчанде муқаррарӣ, одӣ, тоилмӣ ва оммавӣ ҳам бошад, муташаккил аст. Дар зуҳурот устувории он аён мегардад. Ҳамин муташаккилии шуури муқаррарӣ аст, ки он метавонад асос ва пойдевори суботи давлати миллӣ ва умуман, ҷомеаи башарӣ бошад ё баръакс. Воқеият ин аст, ки бозигарони минтақавию ҷаҳонӣ дар шуури муқаррарӣ, рӯзмарра ва одӣ такя мекунанд ва бо роҳи мағзшӯӣ манфиатҳои хешро амалӣ менамоянд. Онҳо роҳи гуногунро истифода менамоянд, то зеҳнияти беарзиш кардани арзишҳои мавҷударо тавассути сиёсикунонии дин, эътиқод ва боварҳои афрод ба миён оранд. Тавре донишманд қайд мекунад, новобаста аз мансаб, боигарӣ ҷоҳу ҷалол манфиати миллӣ, ин гурӯҳи мағзшӯишуда дар вобастагии кулл ба маводи мухаддири навъи сиёсӣ – дин мемонанд. Дар либоси дӯст ҳам кори душман мекунанд.
Қисмати дигари мақола «Шуури муқаррарӣ ва муносибатҳо» унвон гирифта, дар ин бахш муаллиф таъкид менамояд, ки дар муносибат ба шуури муқаррарӣ зарур аст онро ҳамчун пойдевори давлати миллӣ шинохт. Сифати матои он сифати давлати миллӣ аст. Бо назардошти ин муҳимият, шуури фард аз оғози ташаккул то нафаси охирин бояд дар партави манфиатҳои миллӣ рушд намояд. Дар хулоса, муаллиф вазифаи шуури рӯзмарраи солимро муқаррар менамояд, ки он интихобан ба эҳтиёткоронаю мақсаднок ва тибқи масъулияти ватанхоҳӣ амал кардан аст. Ин ҷараён бояд дар атрофи рӯҳияи беҳтару хубтар кардани зиндагӣ, дар доираи ҳимояи манфиатҳои миллӣ тибқи имконоти фардию гурӯҳӣ ва худи ҷомеа сурат бигирад. С. Ятимов ин воқеиятро тасдиқ менамояд, ки кӯшиши бегонагон барои хунсо кардани ҳамин ҷузъиёти муҳим дар сохтор ва муҳтавои шуури муқаррарӣ равона шудааст.
Ҳамин тавр, мақолаи мазкур аҳамияти илмию амалӣ дошта, барои боз ҳам боло бурдани муқовимати ҷомеа дар баробари хатарҳои минтақавию ҷаҳонӣ ва бозиҳои бузурги геополитикӣ ниҳоят зарурӣ ва саривақтист.

Исомиддин ШАРИФЗОДА,
номзади илмҳои фалсафа


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 9.01.2016    №: 6    Мутолиа карданд: 871

22.07.2019


МЕЪМОРӢ ВА СОХТМОН. Қонуншиканиҳо ҳанӯз зиёданд

ТАҲСИЛОТИ САЛОҲИЯТНОК ТАТБИҚ МЕГАРДАД

ЗАМИН. Камбуди оби полизӣ мушкили ҳалталаб боқӣ мемонад

Гилерми: «Тоҷикон соҳиби кишвари афсонавианд»

Швейтсария дар Тоҷикистон бонк мекушояд

Ҷаҳон дар як сатр

19.07.2019


ПАЛАТАИ ҲИСОБ. 88,З миллион сомонӣ зарари молиявӣ ошкор гашт

УМЕД БОБОЗОДА: "Аксари муроҷиатҳо оид ба адолати судиянд"

Кӯдакони аз Ироқ овардашуда ба зиндагии муқаррарӣ бармегарданд

"EXPO 2019 BEIJING". Гӯшаи Тоҷикистонро беш аз як миллион нафар тамошо кард

НИГАРОНӢ. Ҷудошавии 6065 оила дар ним сол

18.07.2019


ХАДАМОТИ ЗИДДИИНҲИСОРӢ. Болоравии нархи барқ ба қарзи он марбут аст

Азим Иброҳим Ким Тэ Сонгро ба ҳузур пазируфт

Ба ташкили корхонаҳои муштарак ҳавасмандӣ зоҳир гардид

Ҳамоиши «Ваҳдат – омили ягонагӣ ва суботи ҷомеа» доир шуд

Ҳамкорӣ бо Қатар густариш меёбад

Саридораи геология. 2810 харитаи геологӣ рақамӣ шуд

121 шахси масъул ба ҷавобгарии маъмурӣ кашида шуд

Роҳи нави сесатҳаи Душанбе ба истифода дода мешавад

Президенти Қазоқистон Шӯрои миллии эътимоди ҷомеаро созмон дод

Дар Ӯзбекистон аввалин IT-технопарк бунёд мегардад

Ҷаҳон дар як сатр

17.07.2019


Музокироти ҳайатҳои расмии Тоҷикистон ва Корея

КУМИТАИ МУҲИТИ ЗИСТ. Нигаронӣ аз набудани партовгоҳҳо дар деҳот

ПРОКУРАТУРАИ ГЕНЕРАЛӢ. 5774 гектар қитъаи замин ба ҳолати аввала баргардонда шуд

ИЗЗАТУЛЛО САТТОРӢ: "Истеҳсоли гӯшти мурғ 9 маротиба зиёд мегардад"

ВАЗОРАТИ АДЛИЯ. Хулосаи ҳуқуқӣ ба 1936 лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ

ТАЭКВОН – ДО. Муниса медали тилло ба даст овард

Суръати рушди ММД Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ баландтарин шуд

Тоҷикистон ба сохтмони лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ — Чин» шурӯъ мекунад

Дар ҷанубу ғарби Чин аз хушксолӣ 7,4 миллион нафар зарар дид

Ҷаҳон дар як сатр

Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» якҷо бо мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон бахшида ба Ҷашни 30 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти унвони «ТОҶИКИСТОН – ХОНАИ УМЕДИ МО» озмун эълон менамояд.

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед