logo

фарҳанг

АГАР САРБАНД ЛЕВАКАНД ШАВАД…

Мо, ходимони илмии осорхонаи таъриху кишваршиносии вилояти Хатлон бо фаъолону ҷамоатчиёнамон дар масъалаи омӯзиши таърихи вилоят, алалхусус шаҳри Қӯрғонтеппа таҳти роҳбарии доктори илмҳои таърих, бостоншиноси пуртаҷриба В. С. Соловёв корҳои зиёди илмию таҳқиқотиро анҷом додем. Азбаски дар осорҳои таърихӣ бо ҳар шакл гуфта мешуд, ки шаҳри Леваканд дар соҳили чапи дарёи Вахшоб воқеъ будааст, тахмин кардем, ки (танҳо тахмин) шояд Леваканди қадима ин шаҳри Қӯрғонтеппаи имрӯза бошад. Ин тахмин дар ҷамъомадҳои шаҳрию вилоятӣ иброз гардид ва расонаӣ шуд. Ана, баъди ҳамин мардуми Қӯрғонтеппаю навоҳии атроф ва ҳатто роҳбарону ходимони идораҳои вилоятӣ бо вожаи Леваканд каму беш ошноӣ пайдо карданд ва онро ба забон мегирифтагӣ шуданд. То ин вақт, ин вожа фақат дар китобҳои таърихӣ буд.

Аммо баъдтар ду чиз сабаб шуду байни мо ходимони осорхона фарзияи дигар ба миён омад: шаҳри Леваканди қадим шояд мавзеи туркманнишини Лебаби ноҳияи Ҷилликӯл бошад. Сабаби якум, ҳамон маълумоти дар сарчашмаҳои таърихӣ омада буд, ки Леваканд дар соҳили чапи Вахшоб аст ва дуюм худи ойконими «Лебаб».
Ойконими «Лебаб» шакли тағйирёфтаи мафҳуми тоҷикии «Лаби об» аст. (Бо талаффузи туркманҳо «леби аб» ва боз ҳам кӯтоҳтаршудаи «лебаб»). Ана, аз ҳамин мантиқ андеша ронда, мо ба ин фарзия омада будем. Зеро маълумоти дар соҳили (дар лаби) чапи Вахшоб ҷойгир будани Леваканд худ аз худ маънои ҳамон ойконими Лебаб (лаби об, лабоб) - ро ифода мекард. Қисми дуюми ойконими Леваканд, яъне «канд» маънии шаҳрро дорад. Агар ба шарҳи болотар омадаи «лебаб» такя кунем, пас, имкон дорад, ки қисми якуми вожаи Леваканд - «лева», шакли дигаргаштаи мафҳумҳои «лебаб» (леби аб), «лабоб» (лаби об), «лавоб» (лави об) бошанд. Дар ин маврид андешаи он, ки ойконими Леваканд шакли вайроншудаи Лабобканд (шаҳри лаби об) ё Лавобканд (шаҳри лави об) ҳастанд, эҳтимолияти дурустӣ доранд. Яъне, Леваканд шаҳри лаби об гуфтанӣ гап аст. Ин фарзияҳои моро мушовирамон В. С. Соловёв ҳам ҷонибдорӣ карда буданд.
Баъдтар боз фарзияҳои дигар пайдо шуданд. Ин дафъа ба доираи фарзияамон маҳаллаи Қавунтеппаи Ҷамоати деҳоти ба номи Куйбишеви ноҳияи Бохтар (ҳоло ҳудуди совхози Файзалӣ Саидов), ки 4 - 6 км шимолу ғарбтари шаҳри Қӯрғонтеппа ва деҳаи «Қизилюлдуз» - и Ҷамоати деҳоти  «Авангард» - и ҳамин ноҳия, ки дар масофаи 4 км шимолу шарқтари Қӯрғонтеппа воқеанд, фарогир шуданд. Зеро дар мавзеи аввалӣ теппаи калони қадимӣ ва дар дуюми хумҳои хеле зиёд ва калон - калон пайдо шуданд. Илова бар ин, рӯзноманигор Қиёмиддин Сатторӣ баъди 4-5 сол, дар асоси нигоштаҳои академик В. В. Бартолд фарзияи нисбатан асоснок пешниҳод кард, ки шаҳри Леваканди қадим дар наздикии деҳаи Сангтӯдаи ноҳияи Данғара воқеъ аст.
Хулоса, то кунун касе аниқ муайян накардааст, ки шаҳри Леваканди қадим дар кадом мавзеи соҳили чапи дарёи Вахш аст. Танҳо аниқ аст, ки он шомили Хутал (Хуталон), яъне вилояти Хатлони имрӯза будааст. Чизи дигарро ҳам мушаххас гуфтан мумкин: Леваканди қадим дар соҳили чапи дарёи имрӯзаи Вахш, дар ҳудуди аз НБО - и «Сангтӯда - 1» то маҳали туркманнишини Лебаби ноҳияи Ҷилликӯл воқеъ будааст.
Агар мақсад зинда гардондани ойконими Леваканд бошад, бисёр саҳеҳ ва хеле манфиатбахш мешавад, ҳатто ба таърих мувофиқат мекунад, агар онро ба ҷойи номи шаҳри Сарбанд гузорем. Пеш аз ҳама, барои он ки бостоншиноси машҳур В. В. Бартолд ҷойи Левакандро наздикиҳои деҳаи Сангтӯда гуфта будаанд. Сангтӯда бошад, ҳамшафати шаҳри Сарбанд аст ва роҳи асосиаш аз ҳудуди ин шаҳр мегузарад. Яъне, дар ҳолати иваз кардани Сарбанд бо Леваканд саҳви таърихӣ рух намедиҳад. Дуюм, Сарбанд ҳамчун номи шаҳр маънии жарф надорад. Ин мафҳум аз он баромадааст, ки ибтидои солҳои 30-юми асри гузашта, дар лаби дарёи Вахш сарбанди канали калони Вахшро месохтанд ва ҷойи шаҳри Сарбанди имрӯза чун мавзеи зисти сохтмончиён хизмат мекард. Аз он замон то миёнаи солҳои 50-уми асри гузашта ин шаҳрро «Галавной» (ба маънии «главное сооружение» – иншооти асосӣ, сарбанд) ном мебурданд. Аз 30 декабри соли 1956 номаш Калининобод шуд. Номи Сарбандро бошад, ибтидои солҳои 90 - уми асри XX гирифт. Агар ба ин шаҳр номи Леваканд дода шавад, воқеан иқдоми хуб мебуд. Зеро ҳам номи шаҳри қадимӣ зинда мешаваду ҳам як шаҳри ҷавон номи зебою таърихӣ мегирад. Аз ҳама асосиаш, ба шаҳри Сарбанд гузошта шудани номи Леваканд аз ҷиҳати маънии таърихию луғавӣ бисёр мувофиқ мешавад. Охир, агар Леваканд «шаҳри лаби об» бошад, пас мавзеи ҷойгиршавии Сарбанд худ лаби об аст.

Ҳасан Юсуфи ФАЙЗБАХШ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 12.01.2016    №: 7    Мутолиа карданд: 511

24.06.2019


Президенти Филиппин моҳи октябр ба Россия меояд

Трамп бо Эрон омодаи гуфтушунид буданашро тасдиқ намуд

Дар Ҳиндустон афтидани хайма боиси марги 14 нафар шуд

СУҒД. Оғози мусобиқаи байналмилалӣ

"ФИЛОСОФИЯ ОТДЫХА" имкониятҳои сайёҳии Тоҷикистонро таҳлил намуд

Ҷаҳон дар як сатр

21.06.2019


Мулоқоти Хайринисо Юсуфӣ бо Валериу Кивер

Ҳамоиш бахшида ба таъмини устувории макроиқтисодӣ

Муаррифии натиҷаҳои фаъолият дар самти безараргардонии башардӯстонаи минаҳо

20.06.2019


Гумерова: «Омӯзгорони рус дар Тоҷикистон мондан мехоҳанд»

СММ: «Ҳиндустон дар нуфуси аҳолӣ баъди 8 сол аз Чин мегузарад»

Пекин тавсеаи ёрии иқтисодӣ ва башарӣ ба Сурияро зарур мешуморад

Дар Ҷопон ҷазои ҷисмонии кӯдаконро манъ карданд

Ҷаҳон дар як сатр

19.06.2019


Дар Кӯлоб Фестивали ҷумҳуриявии дӯстии ҷавонон баргузор шуд

Баррасии вазъ ва дурнамои ҳамкориҳо

Боздид аз Муассисаи давлатии «Боғи миллии Ваҳдат”

ПАНҶАКЕНТ. Омодагиҳо ба ҷашни фархунда

Писарбачаи тоҷик дар Хабаровск дӯсташро аз чоҳи оби ҷӯш наҷот дод

Тоҷикистону Беларус: «Муҳокимаи тақвияти ҳамкориҳои низомӣ»

Си Ҷинпин азми сафари Ҷумҳурии Халқии Демократии Корея дорад

Ҷаҳон дар як сатр

12.06.2019


ХУҶАНД. "Зирвеко" ба фаъолият мепардозад

Муаррифии асари Си Ҷинпин «Дар бораи идоракунии давлатӣ»

Баргузории конфронси сайёҳӣ дар Рашт

Масоили низоми бонкӣ матраҳ гардид

Дар Чин аз обхезии тобистона 6,75 миллион нафар зарар дид

Дар Ӯзбекистон рӯйхати идҳои касбиро Рӯзи китобдор афзуд

Дар Ҷопон ба солхӯрдаҳо шаҳодатномаи вижаи ронандагӣ медиҳанд

Сокини Британия дар лотерея Ј123 миллион бурд намуд

Ҷаҳон дар як сатр

11.06.2019


Песков: «Путин ба Тоҷикистон ва Қирғизистон сафар мекунад»

Иштироки роҳбарони 11 кишвар дар ҳамоиши Бишкек

Президенти Қазоқистон аз хусуси роҳҳои ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ ҳарф зад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед