logo

сиёсат

Ричард Ҳоугленд: «ДАР ТОҶИКИСТОН ОЗОДИИ СУХАН БО ТАМОМИ ПАҲЛУҲОЯШ ВУҶУД ДОРАД»

Дар ҷаҳони муосир, ки бархӯрди манфиатҳо рӯз ба рӯз шадидтар мешавад, рисолати воситаҳои ахбори омма аз лиҳози самт ва аҳдоф мазмуну моҳияти навро касб намудааст. Ҳамагон бояд дарк намоем, ки айни замон идеология ба силоҳи асосии мубориза табдил ёфта, аксар вақт аз ҷониби гурӯҳҳои алоҳида ва кишварҳои манфиатдор ҷиҳати амалӣ намудани ҳадафҳои муғризона низ истифода мешавад.

Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон барои фаъолияти муназзами воситаҳои ахбори омма тамоми шароитро фароҳам сохтааст, ки дар ин замина теъдоди расонаҳои хабарӣ тамоюли афзудан дорад. Айни ҳол, дар кишвар 551 рӯзномаву маҷалла, 52 нашриёт ва 275 матбаа фаъолият дорад, ки аксарияти онҳо аниқтараш 244 рӯзнома, 181 маҷалла, 42 нашриёт ва 253 чопхона ҷамъиятиву хусусӣ мебошанд. Мусаллам аст, ки матбуот дар ҳама давру замон ҳамчун воситаи асосӣ ва инъикосгари масъалаҳои сиёсӣ, иҷтимоию иқтисодӣ ва фарҳангӣ дар рушди кишвар ва ҷомеа нақши назаррас дорад.
Тавре дар оғози матлаб зикр намудем, дар шароити кунунӣ бо мақсадҳои ғаразнок истифода гардидани воситаҳои ахбори омма дар миқёси олам тавсеа ёфта истодааст ва ин омил барои амнияти иттилоотии дилхоҳ кишвар зуҳуроти хатарзо маҳсуб меёбад. Бинобар ин, такмили қонунгузорӣ, вобаста ба тақози замон муҳиму саривақтӣ буда, ба ҳеҷ ваҷҳ набояд боиси нигаронӣ бошад. Зеро қонун догма нест ва такмилу бознигарии он дар таҷрибаи қонунгузории ҷаҳонӣ падидаи маъмулист. Бо дарназардошти ин нукта, аз ҷониби субъекти дахлдори ҳуқуқӣ ташаббуси қонунгузорӣ ба наздикӣ лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Оид ба ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи матбуоти даврӣ ва дигар васоити ахбори омма» таҳия ва қабул гардид. Мутаассифона, иддае дар ҳафтаномаи «Нигоҳ» иқдоми мазкурро таҳриф намуда, онро муғризона бозтоб намуданд. Аз ҷумла дар матлабе, ки таҳти унвони «Зарба ба чашму гӯши халқ» бо имзои «Нигоҳ» нашр шудааст, зикр мешавад, ки «Бидуни ҳеҷ тардид ин амал ба ҷуз қадами бузурги ҳукумат барои маҳдуд кардани фаъолияти хабарнигориву журналистӣ ва расонаҳои мустақил дигар тафсире нахоҳад дошт, ки ба обрӯи ҳукумат латма ворид хоҳад кард ва ҳам оғози марҳилаи наве дар журналистика ва адабиёти тоҷик хоҳад шуд».
Саволе пайдо мешавад, ки чаро такмили қонунгузорӣ, ки он бо мақсади таҳкими ин раванд ва таъмини волоияти қонун бояд амалӣ шавад, боиси нигаронӣ шудааст? Ҳол он ки ворид намудани тағйиру иловаҳои дахлдор дар таҷрибаи қонунгузории кишвари мо падидаи нав нест. Барои мисол, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи матбуот ва дигар воситаҳои ахбори омма» ҳанӯз 14 марти соли 1992 қабул шуда буд. Худи ҳамон сол ва дар солҳои 1996, 1999, 2002 ба он тағйиру иловаҳо ворид гардида такмил ёфт. Зикр бояд кард, ки баробари рушду такомули матбуот, бахусус матбуоти мустақил, зарурати аз нав таҳия ва қабули қонуни нави матбуот ба миён омад. Бо дарки ин зарурат ва бо назардошти афкори ҷомеаи журналистӣ Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи матбуоти даврӣ ва дигар воситаҳои ахбори омма» бо ҷалби ҷомеаи шаҳрвандӣ дар таҳрири нав таҳия гардида, моҳи марти соли 2013 қабул шуд. Нуктаи муҳим ин аст, ки он аз ҷониби созмонҳои байналмилалӣ ва худи ҷомеаи шаҳрвандии Тоҷикистон мусбат арзёбӣ гардидааст.
Дар шароити ҳассоси кунунӣ ба дӯши аҳли қалам масъулияти ташаккули афкори ҷомеа гузошта шудааст ва онҳо дар баробари ҳуқуқҳо бояд уҳдадориву масъулияти худро низ фаромӯш насозанд. Даст рӯйи сина монда, мардона эътироф  бояд кард, ки озодии сухане, ки дар Тоҷикистон айни ҳол вуҷуд дорад, дар бисёр кишварҳои минтақа дида  намешавад  ва он ба бандҳои дахлдори тавсияҳои аъзои Шӯрои СММ оид ба ҳуқуқи инсон мувофиқат мекунад. Ҳанӯз фаромӯш нашудааст, ки  соли  2013  Созмони «Журналистони бидуни марз» тадқиқоти  худро дар робита ба вазъи  озодии баён дар солҳои 2012 – 2013 нашр кард, ки ҷойгоҳи Тоҷикистон дар он аз кишварҳои  минтақа ва ҳатто Федератсияи Русия болост. Дар арзёбии ин созмон, соли 2014 мавқеи Тоҷикистон боз ҳам беҳтар гардид, ки ин шаҳодати дар Тоҷикистон то рафт тавсеа ёфтани озодии сухан мебошад. Вале кормандони «Нигоҳ» ин омилҳоро нодида гирифта, ба он назаранд, ки: «Аз номи Ҳукумати кишвар ба Маҷлиси намояндагон равона кардани тарҳи ин лоиҳа маънии онро дорад, ки Ҳукумати Тоҷикистон аз муҳити расонаии кишвар, хоса бахши ҷамъиятиву сиёсии он, ки аз 10 - 12 расонаи мустақилу хориҷӣ иборат аст, шинохти дуруст надорад».
Дар ҳоле ки аз ҷониби Ҳукумати ҷумҳурӣ дастгириву ғамхориҳои зиёд, аз ҷумла бо пешниҳоди бевоситаи Президенти мамлакат хориҷ намудани моддаҳои ба таҳқир рабтдошта аз Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон, тасвиби Фармони Президенти мамлакат «Дар бораи вокуниши шахсони мансабдор ба маводҳои танқидӣ ва таҳлилии воситаҳои ахбори омма», ташкили нишастҳои матбуотӣ ва ғайра зоҳир шуда истодаанд, нодида гирифтани онҳо қадрношиносие беш нест. Дар мақола бо киноя зикр шудааст, ки: «Дар шароити феълӣ, ки бо сабабҳои маълум аҳзоби мухолиф ба ҳошия рафтаанду ташаббус дар ҷомеаи шаҳрвандӣ ба чашм намерасад, танҳо рӯсурхии Ҳукумати Тоҷикистон - озодии нисбии матбуот аст. Озодие, ки натиҷаи фаъолияти ҳамон чанд расонаи мустақили миллӣ ва 50 - 60 журналист аст».
Дар робита ба ин, бо такрор бояд гуфт, ки Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар доираи қонунҳои амалкунандаи кишвар ва байналмилалӣ барои фаъолияти мақсадноки нашрияҳои мустақил ягон монеа эҷод накардааст. Баҳсҳои ҷудогонае, ки бинобар норозигии тарафайн, яъне нашрия ва объекти танқидшаванда ба миён меоянд ва тариқи судҳо ҳаллу фасл мешаванд, ба Ҳукумат рабте надошта, таҷрибаи амалии тамоми давлатҳои демократӣ мебошад. Пайдост, ки муаллиф ё муаллифон матлаби мазкурро сари эҳсосот иншо намудаву аксари маврид андешаҳоеро иброз намуданд, ки асоси воқеӣ, мантиқӣ ва қонунӣ надоранд.
Фаромӯш набояд кард, ки вазифаи муҳиму аввалиндараҷаи намояндагони воситаҳои ахбори омма, ин расидан ба қадри озодии сухан, бидуни суистифода аз ошкорбаёнию озодандешист. Дар ин маврид бояд муқаррароти моддаи 6 - уми Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи матбуоти даврӣ ва дигар воситаҳои ахбори омма», ки роҳ надодан ба суистифода аз озодии сухан ва ҷавобгарии воситаҳои ахбори омма барои объективӣ будан ва саҳеҳии ахбори аз ҷониби онҳо паҳншавандаро пешбинӣ намудааст, риоя карда шавад. Дар ҷомеаи демократӣ ҳадафи асосӣ аз таъсису ташкили воситаҳои ахбори омма, тавассути воқеъбинона инъикос намудани фикру мулоҳизаҳои гуногун, мусоидат кардан ба баланд бардоштани сатҳи огоҳии аҳли ҷомеа, таҳкими сулҳу субот, пойдорию устувории амният, ваҳдати миллӣ мебошад, на «кашф»-и журналистикаи муқовимат ва пинҳонкор…
Дар ин росто, ба маврид медонам аз мусоҳибаи собиқ сафири фавқулода ва мухтори ИМА дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Ричард Ҳоугленд, ки аз нафарони саршиноси Амрико маҳсуб ёфта, дар вазифаҳои калидӣ фаъолият намудааст, ёдовар шавам. Номбурда дар посухи суоли журналист бобати он ки оё дар Тоҷикистон озодии сухан вуҷуд дорад, иброз дошта буд, ки «Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон озодии сухан бо тамоми паҳлуҳояш вуҷуд дорад ва ин омилро далелҳои зиёд тасдиқ менамоянд». Муътақидам, ки беҳтар аз ин суханони собиқ сафир, барои нафароне, ки дар кишвари мо «аз ҳама кас ва ҳама чиз норозӣ» буда, демократияи Амрикоро орзу мекунанд, чизи дигаре наметавонад анҷомбахши матлаби мазкур бошад.
Расул ШЕРАЛИЕВ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 5.02.2016    №: 25    Мутолиа карданд: 557

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед