logo

иқтисод

РУСТАНИИ ПУРНАФЪУ СЕРҒИЗО

Соя (лӯбиёи чинӣ) алҳол маъмултарин зироатест, ки ба киштукори он дар аксари давлатҳо даст зада истодаанд. Аз дони соя беш аз 400 намуд хӯроквории серғизо омода кардан мумкин аст. Бештар дони он барои истеҳсоли равған,  маводи ҳасиб, маҳсулоти қаннодӣ истифода бурда мешавад.  Кунҷораи  соя 38 - 40 дарсад сафеда, 5 – 6 дарсад равған дорад. Дар суҳбат Халил Пиров, мудири озмоишгоҳи тухмипарварии Институти зироаткории Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон, номзади илмҳои кишоварзӣ, ба хабарнигори «Ҷумҳурият», бартариҳои ин зироатро чунин тавсиф кард:
- Тоҷикистон дорои имкониятҳои воқеии зиёд намудани истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ, аз ҳисоби истифодаи самараноки заминҳои обӣ ва захираҳои биоиқлимӣ буда, дар он барои дар як сол гирифтани ду ҳосил шароити мусоид мавҷуд аст. Тибқи таҷрибаи бисёрсола, агар ҳарорати ҳаво аз 10 дараҷа баланд гардад, имконият пайдо мешавад, ки зироати сояро кишт намоянд. Аммо кишти соя дар заминҳои ҳосилаш ғундошта ба мақсад мувофиқ аст, яъне бештар бояд кишти такрорӣ гузаронда шавад.
Лӯбиёи чинӣ (соя) барои инсон ва чорво зироати пурманфиат буда, аз ҳисоби дар таркибаш ба миқдори зиёд мавҷуд будани сафеда ягон рустанӣ ба он баробар шуда наметавонад. Арзиши аслии як килограмм орди сафедаи лӯбиёи чинӣ аз дони ҷав 20,  аз хӯроки омехтаи чорво 22  ва сафедаи орди юнучқа 7 маротиба паст мебошад. Як  килограмми он  бо воҳиди хӯрокаи протеин ба 2,3 кило гӯшт ва 12 литр шир баробар аст. 100 грамм орди  лӯбиёи чинӣ аз ҷиҳати қувватнокӣ 450 калория дорад, ҳол он ки гандум – 360, мушунг - 320, ҷав 350, сулӣ 385, гӯшт 250 ва дар 100 грамм тухми мурғ 162 калория мавҷуд аст. Таҷриба нишон медиҳад, ки нони аз орди соя  пухта доимо мулоим меистад.
Барои пурра пухта расидани дони соя дар давраи парвариш 1700 - 3200 дараҷа гармӣ лозим аст. Соя барои ғанӣ гардондани таркиби хок бо бактерияҳои бех ва реша аз ҳаво нитроген (азот) - ро ба шакли пайвастагиҳои органикӣ ғун месозад. Дар замини соякишта нисбат ба замини муқаррарӣ аз як гектар зиёда аз 4 - 5 сентнер пахта, 5 - 6 сентнер гандум, 3,5 - 4 сентнер ҷуворимакка гирифтан мумкин аст.
Азбаски солҳои зиёд хоҷагиҳои кишоварзӣ киштгардонро ҷорӣ накарда, ба заминҳо нуриҳои органикию маъданӣ надоданд ва қобилияти ҳосилхезии хок ба дараҷаи паст расида, хусусиятҳои агрофизикию микробиологии рустаниҳо коҳиш ёфта, боиси паҳн гаштани касалиҳои вилт, пӯсиши реша ва бактериалӣ шудааст, коштани зироати  соя манфиатбахш мебошад.
Таҷрибаҳо собит сохтанд, ки  соя  дар кишти асосӣ аз як гектар 30 - 32 сентнер дон, дар кишти такрорӣ ва баъди гандуму  ҷав 26 - 28 сентнер дон ва 250 - 260 сентнер баргу поя медиҳад. Дар як мавсим аз он  56 - 60 сентнер дон ва 530 -  560 сентнер баргу поя гирифтан мумкин аст. Фоидаи иқтисодии як гектар соя ба 6 гектар ҷав ва 8 гектар ҷуворимакка баробар мебошад.
Олимони Институти зироаткорӣ навъҳои «Орзу», «Ситора» ва «Дорниса» - ро ба вуҷуд овардаанд, ки ҳоло дар истеҳсолот васеъ истифода бурда мешаванд. Таркиби  ин навъҳо 38,5 дарсад сафеда ва 25 дарсад равған дорад. Кишоварзон метавонанд тухми сояро дар вақти 12 - 14 дараҷа гарм шудани хок коранд. Меъёри кишт дар як гектар 400 - 500 ҳазор дона буда, байни қаторҳо барои дон 60 сантиметр ва барои баргу поя 45 сантиметр коштан ба мақсад мувофиқ мебошад.
Мирзои ФИРӮЗ,
“Ҷумҳурият”


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 1.03.2016    №: 42    Мутолиа карданд: 566

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед