logo

иқтисод

РУСТАНИИ ПУРНАФЪУ СЕРҒИЗО

Соя (лӯбиёи чинӣ) алҳол маъмултарин зироатест, ки ба киштукори он дар аксари давлатҳо даст зада истодаанд. Аз дони соя беш аз 400 намуд хӯроквории серғизо омода кардан мумкин аст. Бештар дони он барои истеҳсоли равған,  маводи ҳасиб, маҳсулоти қаннодӣ истифода бурда мешавад.  Кунҷораи  соя 38 - 40 дарсад сафеда, 5 – 6 дарсад равған дорад. Дар суҳбат Халил Пиров, мудири озмоишгоҳи тухмипарварии Институти зироаткории Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон, номзади илмҳои кишоварзӣ, ба хабарнигори «Ҷумҳурият», бартариҳои ин зироатро чунин тавсиф кард:
- Тоҷикистон дорои имкониятҳои воқеии зиёд намудани истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ, аз ҳисоби истифодаи самараноки заминҳои обӣ ва захираҳои биоиқлимӣ буда, дар он барои дар як сол гирифтани ду ҳосил шароити мусоид мавҷуд аст. Тибқи таҷрибаи бисёрсола, агар ҳарорати ҳаво аз 10 дараҷа баланд гардад, имконият пайдо мешавад, ки зироати сояро кишт намоянд. Аммо кишти соя дар заминҳои ҳосилаш ғундошта ба мақсад мувофиқ аст, яъне бештар бояд кишти такрорӣ гузаронда шавад.
Лӯбиёи чинӣ (соя) барои инсон ва чорво зироати пурманфиат буда, аз ҳисоби дар таркибаш ба миқдори зиёд мавҷуд будани сафеда ягон рустанӣ ба он баробар шуда наметавонад. Арзиши аслии як килограмм орди сафедаи лӯбиёи чинӣ аз дони ҷав 20,  аз хӯроки омехтаи чорво 22  ва сафедаи орди юнучқа 7 маротиба паст мебошад. Як  килограмми он  бо воҳиди хӯрокаи протеин ба 2,3 кило гӯшт ва 12 литр шир баробар аст. 100 грамм орди  лӯбиёи чинӣ аз ҷиҳати қувватнокӣ 450 калория дорад, ҳол он ки гандум – 360, мушунг - 320, ҷав 350, сулӣ 385, гӯшт 250 ва дар 100 грамм тухми мурғ 162 калория мавҷуд аст. Таҷриба нишон медиҳад, ки нони аз орди соя  пухта доимо мулоим меистад.
Барои пурра пухта расидани дони соя дар давраи парвариш 1700 - 3200 дараҷа гармӣ лозим аст. Соя барои ғанӣ гардондани таркиби хок бо бактерияҳои бех ва реша аз ҳаво нитроген (азот) - ро ба шакли пайвастагиҳои органикӣ ғун месозад. Дар замини соякишта нисбат ба замини муқаррарӣ аз як гектар зиёда аз 4 - 5 сентнер пахта, 5 - 6 сентнер гандум, 3,5 - 4 сентнер ҷуворимакка гирифтан мумкин аст.
Азбаски солҳои зиёд хоҷагиҳои кишоварзӣ киштгардонро ҷорӣ накарда, ба заминҳо нуриҳои органикию маъданӣ надоданд ва қобилияти ҳосилхезии хок ба дараҷаи паст расида, хусусиятҳои агрофизикию микробиологии рустаниҳо коҳиш ёфта, боиси паҳн гаштани касалиҳои вилт, пӯсиши реша ва бактериалӣ шудааст, коштани зироати  соя манфиатбахш мебошад.
Таҷрибаҳо собит сохтанд, ки  соя  дар кишти асосӣ аз як гектар 30 - 32 сентнер дон, дар кишти такрорӣ ва баъди гандуму  ҷав 26 - 28 сентнер дон ва 250 - 260 сентнер баргу поя медиҳад. Дар як мавсим аз он  56 - 60 сентнер дон ва 530 -  560 сентнер баргу поя гирифтан мумкин аст. Фоидаи иқтисодии як гектар соя ба 6 гектар ҷав ва 8 гектар ҷуворимакка баробар мебошад.
Олимони Институти зироаткорӣ навъҳои «Орзу», «Ситора» ва «Дорниса» - ро ба вуҷуд овардаанд, ки ҳоло дар истеҳсолот васеъ истифода бурда мешаванд. Таркиби  ин навъҳо 38,5 дарсад сафеда ва 25 дарсад равған дорад. Кишоварзон метавонанд тухми сояро дар вақти 12 - 14 дараҷа гарм шудани хок коранд. Меъёри кишт дар як гектар 400 - 500 ҳазор дона буда, байни қаторҳо барои дон 60 сантиметр ва барои баргу поя 45 сантиметр коштан ба мақсад мувофиқ мебошад.
Мирзои ФИРӮЗ,
“Ҷумҳурият”


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 1.03.2016    №: 42    Мутолиа карданд: 636

19.07.2019


ПАЛАТАИ ҲИСОБ. 88,З миллион сомонӣ зарари молиявӣ ошкор гашт

УМЕД БОБОЗОДА: "Аксари муроҷиатҳо оид ба адолати судиянд"

Кӯдакони аз Ироқ овардашуда ба зиндагии муқаррарӣ бармегарданд

"EXPO 2019 BEIJING". Гӯшаи Тоҷикистонро беш аз як миллион нафар тамошо кард

НИГАРОНӢ. Ҷудошавии 6065 оила дар ним сол

18.07.2019


ХАДАМОТИ ЗИДДИИНҲИСОРӢ. Болоравии нархи барқ ба қарзи он марбут аст

Азим Иброҳим Ким Тэ Сонгро ба ҳузур пазируфт

Ба ташкили корхонаҳои муштарак ҳавасмандӣ зоҳир гардид

Ҳамоиши «Ваҳдат – омили ягонагӣ ва суботи ҷомеа» доир шуд

Ҳамкорӣ бо Қатар густариш меёбад

Саридораи геология. 2810 харитаи геологӣ рақамӣ шуд

121 шахси масъул ба ҷавобгарии маъмурӣ кашида шуд

Роҳи нави сесатҳаи Душанбе ба истифода дода мешавад

Президенти Қазоқистон Шӯрои миллии эътимоди ҷомеаро созмон дод

Дар Ӯзбекистон аввалин IT-технопарк бунёд мегардад

Ҷаҳон дар як сатр

17.07.2019


Музокироти ҳайатҳои расмии Тоҷикистон ва Корея

КУМИТАИ МУҲИТИ ЗИСТ. Нигаронӣ аз набудани партовгоҳҳо дар деҳот

ПРОКУРАТУРАИ ГЕНЕРАЛӢ. 5774 гектар қитъаи замин ба ҳолати аввала баргардонда шуд

ИЗЗАТУЛЛО САТТОРӢ: "Истеҳсоли гӯшти мурғ 9 маротиба зиёд мегардад"

ВАЗОРАТИ АДЛИЯ. Хулосаи ҳуқуқӣ ба 1936 лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ

ТАЭКВОН – ДО. Муниса медали тилло ба даст овард

Суръати рушди ММД Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ баландтарин шуд

Тоҷикистон ба сохтмони лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ — Чин» шурӯъ мекунад

Дар ҷанубу ғарби Чин аз хушксолӣ 7,4 миллион нафар зарар дид

Ҷаҳон дар як сатр

Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» якҷо бо мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон бахшида ба Ҷашни 30 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти унвони «ТОҶИКИСТОН – ХОНАИ УМЕДИ МО» озмун эълон менамояд.

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад

ЭНЕРГЕТИКА. 2,5 миллиард сомонӣ қарзи дебитории "Барқи тоҷик" муаммои ҳалталаб боқӣ мемонад

15.07.2019


Сарвазири Корея ба Тоҷикистон меояд

Баррасии масъалаҳои ҳамгироии САҲА, СҲШ ва ИА дар минтақаи Осиёи Марказӣ

Нахустин шумораи маҷаллаи «Осиё ва Аврупо» аз чоп баромад

ДТТ. Изҳори нигаронӣ аз вазъи бо кор таъмин шудани хатмкардаҳо

ТИБ. 288 номгӯи доруи ғайристандартӣ ошкор шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед