logo

фарҳанг

БУДАН Ё НАБУДАН!

Ё чӣ тавр матбуоти маҳаллиро ҳамқадами замон гардонем?

Матбуоти даврии маҳаллӣ ҳамчун василаи чопии пахши иттилоот ва табодули афкор дар музофот барои тавсияи фарҳанги бумӣ, ки ҷузъи фарҳанги миллӣ аст, нақши босазо ва таъсиргузор дорад. Ҳамчунин нақши ин матбуот дар тарғиби ғояҳои иҷтимоӣ, ҳукуматӣ ва давлатӣ кам нест. Аз тарафи дигар, сутун ва пояи матбуоти даврии умумиҷумҳурӣ, матбуоти маҳаллии қавӣ ва қудратманд аст. Собиқаи ин пеша нишон медиҳад, ки дар гузашта аксари рӯзноманигорони ҳирфавӣ кори худро аз матбуоти даврии маҳаллӣ шурӯъ кардаанд. Ва ҳамчунин имрӯз дар ин зинаи матбуот рӯзноманигорони собиқадори пуртаҷриба кам нестанд.
Бо вуҷуди ин эҳсос мешавад, ки матбуоти маҳаллӣ бо далоили мухталиф то кунун натавонистааст ба таври бояду шояд таъйиноти худро ба ҷо орад ва талаботи иттилоотиву маънавии аудиторияашро қаноатманд гардонад, ба худ хонанда пайдо кунад, хараҷоти худро пӯшонад… Нашрияҳои маҳаллии мо ҳанӯз натавонистаанд дар фазои иттилоотии музофот нақши ҳалкунандаро ба ихтиёр гиранд, рисолати аслии худ - инъикоси холисонаи ҳодисаю рӯйдодҳо, риояи тавозун, саҳеҳият, воқеанигорӣ, ҳақиқатнигорӣ, озодона иброз намудани фикру ақида, эҳтироми меъёрҳои умумибашарии ахлоқ, риояи одоби касбиро пурра иҷро кунанд. Ба назар чунин мерасад, ки хондан ё нахондани рӯзномаи маҳаллӣ худ дар зиндагии аксари афроди ҷомеаи манотиқ таъсиргузор нест. Масалан, дар як пурсиши сотсиологие, ки соле қабл дар шаҳри Қӯрғонтеппа гузаронида шуд, аз доираи  пурсидашудагон камтаринашон номи нашрияи вилоятӣ ва шаҳриро номбар карданд. Ҳеҷ кас аз нашрияи русии «Новый Хатлон» ва ӯзбекии «Дӯстлик» ёд ҳам накард.  Аз рӯи мушоҳидаҳо теъдоди қариб ҳамаи нашрияҳои маҳаллӣ дар соли 2013 на бештар аз ҳазор нусхаро ташкил медод, ки дар муқоиса ба аҳолии наздики семиллионнафараи вилоят ночиз менамояд.
Воқеист, ки матбуоти даврӣ чун воситаи классикии ахбори омма  дар пайдоиш ва ташаккули воситаҳои ахбори оммаи электронӣ заминагузор аст. Аммо рушди воситаҳои электронии ахбор, аз ҷумла дар шароити муосир Интернет, аз як тараф, доманаи матбуоти давриро нисбатан маҳдуд намуд, аз сӯи дигар, табиат ва таъйиноти онро то андозае дигаргун ҳам кард. Дар шароити сареияти бештар пайдо кардани радиову телевизион, ҳамчунин Интернет (асосан дар шаҳрҳо), матбуоти даврӣ тадриҷан ба минбари афкор табдил меёбад. Василаи иттилоотрасонии матбуот коҳиш ёфта, он ба минбари суҳбат, афкор, мубодила ва музокира бадал мегардад ва дар муқоиса бо дигар ВАО мухотабонаш, асосан, ашхоси маънаван ғанӣ қарор мегиранд. Дар ин ҳолат рисолати матбуот боз ҳам зиёдтар мешавад. Бахусус дар замони муосир, ки фазои сиёсиву иҷтимоии ҷаҳон ба буҳрони шадид гирифтор шуда, ҳизбу ҳаракатҳои гуногуни моҷароҷӯву исёнгар қувват ва таъсирҳои ифротгароиву бегонаситезӣ авҷ мегирад, нақши матбуоти кишварҳо муҳимтару боризтар мегардад. Матбуот имкон дорад, ки дар таҳлилу баррасии  ин гуна қазияҳо майдон ва фазои мувофиқу муносибро фароҳам ва ҷиҳати  ошкор намудани моҳияти аслии ҳаводис табодули афкорро ба вуҷуд орад ва ба ин васила дар болобурди дарку маърифати иҷтимоии шаҳрвандон нақш гузорад. 
 Таҷрибаи мамолики дигар, ҳамчунин таҳқиқотҳои дар ин соҳа анҷомёфта нишон медиҳанд, ки дар пешрафтатарин ҷомеаву кишварҳои имрӯзаи ҷаҳонӣ  матбуоти музофотӣ ба таҳаввул дучор омада, афзалият пайдо кардааст, ки  Тоҷикистон низ истисно набояд бошад. Дар замони ҷаҳонишавӣ матбуоти маҳаллӣ дар тарғиби фарҳанги бумӣ ва ташаккули фазои иттилоотии худӣ метавонад нақши бештар гузорад.
 Дар шароити муосир рушди матбуоти даврӣ, аз ҷумла нашрияҳои маҳаллиро бе истифодаи технологияи фановарӣ (инноватсионӣ) наметавон тасаввур кард. Хуб аст, ки дар солҳои охир нашрияҳои даврӣ ва муассисаҳои табъу нашр ба ин раванд тадриҷан ворид мешаванд ва аз авомили он баҳра мегиранд. Аммо ҷараёни воридшавӣ ба ин фазо яксон набуда, ба тарзи мухталиф сурат мегирад. Баъзе ноҳияҳо бо дарки дурусти моҳияти технология ва навгониҳои инноватсионӣ аз ин раванд самаранок истифода мебаранд, бархе аз навоҳии дигар то ҳол нашрияҳояшонро дар муассисаҳои табъу нашри пойтахт-Душанбе ба чоп мерасонанд. Чопи нашрияҳои баъзе ноҳияҳо то ҳол мавсимӣ буда, ағлаб бо шарофати таҷлили ҷашну санаҳои миллӣ, таърихӣ ва фарҳангӣ сурат мегирад. Мушоҳидаҳо нишон медиҳад, ки аксари нашрияҳои ноҳиявии кишвар шароит ва имконоти техникии табъу нашри замонавиро надоранд.
Раванди ҷаҳонишавӣ ва рушди технологияи иттилоотӣ тақозо менамояд, ки дар воситаҳои ахбори омма, алалхусус матбуоти даврӣ, технологияи муосир мавриди истифода қарор гирад. Ин технология ҳам ба фаъолияти кормандон, хоса аҳли эҷод ва ҳам ба шароити кор алоқамандӣ дорад. Вобаста ба ин, яке аз самтҳои муҳими пажӯҳишҳои ин соҳа дар сиёсати итилоотии замони муосир ҷустуҷӯи равандҳои нави инноватсионии ба манотиқи ҷумҳурии мо мувофиқ ва дар амал татбиқ намудани он  метавонад бошад.
Масъалаи нисбатан ҳалталабе, ки дар раванди ҷаҳонишавӣ ва воридсозии технологияи иноватсионӣ дар матбуоти маҳаллӣ ба миён омадааст, набудани мутахассисони соҳибкасб мебошад. Кормандони эҷодии аксари нашрияҳои маҳаллӣ рӯзноманигорони собиқадори куҳансоланд. Рӯзноманигорони ҷавон барои кор дар ин нашрияҳо чандон ҳавасманд нестанд, ки сабабҳои гуногун дорад. Аммо сабаби асосӣ кам будани маош аст. Дар суҳбате муҳаррири нашрияи “Зарафшон”- и ноҳияи Панҷакент Луқмонҷон Қурбонов ин андешаро тақвият бахшида, иброз дошт, ки дар нашрияи мо бо сабаби камии маош аксар собиқадорон кор мекунанд, ҷавонон бо вуҷуди он ки чандон қобилияти хуби касбӣ надоранд, барои ҳамкорӣ бо маоши паст розӣ нестанд. Нашрия ҳамагӣ 3000 нусха чоп мешавад ва хароҷоти худро базӯр мепӯшонад... Ҳамчунин омӯзишҳо нишон дод, ки маблағи солонаи обунаи муштариёни «Набзи Қӯрғонтеппа» – 40-42 ҳазор сомонӣ буда, бо 56 - 60 ҳазор сомонии аз буҷаи ҳокимияти давлатии шаҳр ҷудогардида ва ҳамчунин  маблағи ночизи аз ҳисоби чопи эълонҳо бадастомада (ҳамагӣ 1 – 2 ҳазор сомонӣ), тамоми хароҷоти нашрияро пӯшонида наметавонад.
Албатта, дар ҷалби мутахассисон маош нақши муҳим дорад, аммо роҳҳои дигари ҷалби рӯзноманигорони ҳирфавиро бояд ҷуст. Фарз кардем, бо сабаби  камии маош рӯзноманигорони ҷавон аз кор саркашӣ кунанд, собиқадорон ба нафақа раванд, фаъолияти нашрияҳоро кӣ давом медиҳад, анъана куҷо мешавад, таъсири мактабҳои эҷодӣ ба кӣ мерасад. Табиист, ки дар ҳар соҳа, асосан, ҷавонон  дигаргуниҳо ба вуҷуд меоранд, зеро диди онҳо тозатар аст ва дар муқоиса бо насли калонсол навгониҳои замони иҷтимоиву касбиро зуд мефаҳманд ва қабул мекунанд. Ба ин маънӣ, агар мо дар фаъолияти матбуоти маҳаллӣ дигаргунӣ ба вуҷуд оварда,  онро ҳамқадами замон гардонданӣ бошем, бояд роҳҳои ҷалби  мутахассисони ҷавони қобил, дорои ҷаҳонбини васеъ, закиву ҳушёр ва масъулиятхоҳро ҷӯё шавем, ки ин ногузир аст.
Мушкилоти дигаре, ки имрӯз матбуоти маҳаллии мо бо он рӯбарӯст, бетарафӣ ва ё бетаваҷҷуҳии хонандагон ба он мебошад. Ин қазияро метавон ба чанд омил нисбат дод. Омили асосӣ барои мардуми маҳал имкони нисбатан маҳдуди харидории нашрияҳои даврӣ. Дуюм, паст будани маънавиёти ҷомеа. Билохира ба завқи хонандаи ҷавон мувофиқ набудани матолиби нашрияҳо. Аз ин рӯ, гумон мекунем, то замоне, ки рӯзнома ба унвони як ниёз зарурат пайдо накунад, наметавон аз  истиқболи ҳамагон қарор гирифтани нашрияҳои даврӣ интизорӣ кашид. Бинобар ин мо бояд роҳҳоеро ҷӯё шавем, ки зарурат ва аҳамияти рӯзнома миёни омма дарк шавад. Шояд хонандаи муҳтарам эрод гирад, ки замони рӯзнома гузашт ва ин амал ногузир аст. Ба гумони мо, баръакс дар ин замони ҷаҳонишавӣ, ки таҳоҷуми авомили беруна ба фазои иттилоотии кишвар тадриҷан зиёд мешавад, такя кардан ба матбуоти дохилӣ, минҷумла маҳаллӣ, аз андешаҳои созандаи иҷтимоиву миллӣ пур кардани мундариҷаи нашрияҳо ва моил намудани мардум ба он зарур аст. Албатта, дар ин радиф матбуот бояд ҳарфе барои гуфтан дошта бошад, ба ибораи дигар, ҳарфи дили мардумро бигӯяд, то мавриди эътимоди онҳо қарор гирад.
Имрӯз ҳолати матбуоти маҳаллӣ андешаи будан ва ё набуданро ба миён гузоштааст, ки масъулияти касбӣ ва расмиро тақозо менамояд.

М. МУРОДӢ, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 11.03.2016    №: 49    Мутолиа карданд: 405

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед