logo

фарҳанг

САРАЗМ ВА НАВРӮЗ

То имрӯз перомуни таърихи ҷашнгирии Наврӯз баҳсу мунозираҳои илмӣ давом доранд. Муҳаққиқоне, ки дар робита ба пайдоиши Наврӯзи ориёӣ кор бурдаанд, бештар ба маъхазҳои хаттӣ такя намуда, оғози ҷашнгирии онро ба давраи империяи Ҳахоманишиҳо мансуб медонанд. Пажӯҳишгарон дар таҳлилу хулосаҳои худ ба мадракҳои бостоншиносии ҳазорсолаҳои VI-III то мелод кам такя намуда, дар чунин ақидаанд, ки ҷашнгирии он ба давраҳои хеле қадимаи таърихӣ (то пайдоиши хат ва нахустдавлатҳо), яъне ба замони Пешдодиён рост меояд.
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо такя ба далелу мадракҳои бостоншиносӣ борҳо зикр намудаанд, ки Наврӯз таърихи беш аз 6000 - сола дорад.
 Барои рӯшанӣ андохтан ба таърихи пайдоиши ҷашни Наврӯз ба бозёфтҳои моддии бостоншиносӣ рӯ меорем. Дар таъриху тамаддуни башарият марҳалае бо номи «Инқилоби неолитӣ» маълум аст. Маҳз дар ҳамин марҳалаи таърихӣ (ҳазорсолаҳои 7- 6 - и пеш аз мелод) инсоният вобаста ба иқлими мавзеи зист ба зиндагии муқимӣ рӯ оварда, ба кишти ғалла машғул мешавад.
Ёдгории бостонии кишоварзии Саразм беш аз 30 сол аст, ки мавриди таҳқиқ қарор дорад. Бозёфтҳои сершумори бостонӣ собит месозанд, ки шуғли саразмиён, пеш аз ҳама, кишоварзӣ буда, ҳамзамон кулолгарӣ, маъданҷӯиву маъдангудозӣ, чармгарӣ, ресандагӣ, заргарӣ, бофандагӣ ва тиҷорат аз пешаҳои муҳими онҳо маҳсуб меёфтанд. Ҳамин тавр, Саразм ба яке аз марказҳои калони тиҷорати маъданҳои полиометалӣ (мису биринҷӣ, қалъагиву қӯрғошим, тиллову нуқра) табдил ёфта, сокинони он бо қабилаҳои аҳди қадимаи кишоварзии Афғонистон, Эрону Балуҷистон робитаҳои тиҷоратӣ барқарор намудаанд, ки инро ёдгориҳои бадастомадаи маданияти Анаву Намозгоҳтеппаи Туркманистон, дар самти шимол, ёдгориҳои маданияти Калтаманори соҳилҳои баҳри Арал ва маданияти Афанасовои ҷануби Сибир собит месозанд. Маҳз ҳамин робитаҳои тиҷоратӣ сабаб гардиданд, ки дар Саразми бостон баробари рушди маданияти шаҳрсозиву шаҳрдорӣ, инчунин заминаи ақидаҳои маданӣ низ ба вуҷуд оянд.
Кишоварзони саразмӣ баҳорро бо базму маросимҳои ба худ хос, махсусан афрӯхтани оташ пешвоз мегирифтанд. Дар қабатҳои сеюму чаҳоруми ҷойҳои зисташон, ки ба нимаи аввал ва охири ҳазорсолаи 111-и пеш аз мелод мансубанд, нуқтаҳои даҳҳо мавзеи оташафрӯзӣ дар зери осмони кушод дарёфт гардиданд.
Бино ба маълумоти ховаршиноси маъруфи Бритониё Мери Бойс ҷашнгирии Наврӯз 6000 сол пештар аз ин роиҷ будааст. Ӯ таъкид мекунад, ки маросими мазкур, пеш аз ҳама, аз парастиши оташ чун муқаддасоти ҳаёти инсонӣ оғоз мегардидааст. Чунин оташкадаҳо аз ёдгориҳои аҳди қадими кишоварзии ҳамзамонони саразмиён дар ёдгориҳои Мундигоки Афғонистон, Шаҳри Сӯхтаву Теппаи Ҳисори Эрон, Пираки Балуҷистон, ёдгориҳои маданияти Анаву Намозгоҳтеппаи Туркманистон ва дигар мавзеъҳои бостонии Осиёи Марказӣ пайдо шудаанд. Пас гуфтан мумкин аст, ки ибодат ба оташ ва оини меҳрпарастӣ аз ҳамин давраҳо дар байни қабилаҳои аҳди қадим маълум буда, асрҳои минбаъда аз насл ба насл гузашта, бо пайдоиши нахустдинҳо (зардуштия) ва нахустдавлатҳо бо тобишу ҷилои нав дар (ҳазорсолаҳои II-I пеш аз мелод) бо номи «Ҷашни Наврӯз» пазируфта шудааст.
Ин аст, ки то имрӯз Наврӯзро мардуми шаҳрофари тоҷик ва меросбарони номвари ин тамаддун дар сатҳи ҷаҳонӣ бо шукӯҳу шаҳомати хос ҷашн мегиранд. Рушду нумӯи Наврӯз аз ёдгориҳои аҳди қадими кишоварзии Осиёи Марказӣ, бахусус Саразми Тоҷикистон, ки аз тарафи ЮНЕСКО ҳамчун яке аз нахустшаҳрҳои олам шинохта ва эътироф гардидааст, сарчашма мегирад.
Дар ҷараёни омӯзиши пайваста ва гуногунсоҳаи ёдгориҳо дар бораи ҳаёти моддиву мадании саразмиёни бостон маводи сершумори пурарзиш ба даст омадаанд. Ин бозёфтҳо дар муқоиса бо маданияти аҳди қадими кишоварзии қабилаҳои ҳамҷавор собит месозанд, ки ниёгони мо - тоҷикон дар офариниши нахустшаҳрҳои башарӣ саҳмгузор будаанд. Бузургии масоҳати ёдгории Саразм ва шумораву зичии ҷойгиршавии аҳолии он махсусиятҳои шаҳрсозии Шарқи Миёнаро бозгӯ мекунанд.
Хулоса ин аст, ки дар шароити пайдоиш ва рушдёбии зинаҳои нахустшаҳрҳои башар ҷомеаи бостонӣ низ иду базмҳои хоса доштаанд ва онҳоро ҷашн мегирифтаанд. Барои мардуми кишоварз дар арафаи оғози кишту кор заруррате пеш омадааст, ки ин фасли баҳорро бо маросимҳои ба худ хос истиқбол гиранд, ки аз муҳимтарини онҳо Наврӯзи Аҷам аст.
Абдурауф РАЗЗОҚОВ,
сардори Пойгоҳи
бостоншиносии Панҷакент - Саразм, номзади илмҳои таърих


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.03.2016    №: 55    Мутолиа карданд: 597

19.11.2018


Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед