logo

фарҳанг

САРАЗМ ВА НАВРӮЗ

То имрӯз перомуни таърихи ҷашнгирии Наврӯз баҳсу мунозираҳои илмӣ давом доранд. Муҳаққиқоне, ки дар робита ба пайдоиши Наврӯзи ориёӣ кор бурдаанд, бештар ба маъхазҳои хаттӣ такя намуда, оғози ҷашнгирии онро ба давраи империяи Ҳахоманишиҳо мансуб медонанд. Пажӯҳишгарон дар таҳлилу хулосаҳои худ ба мадракҳои бостоншиносии ҳазорсолаҳои VI-III то мелод кам такя намуда, дар чунин ақидаанд, ки ҷашнгирии он ба давраҳои хеле қадимаи таърихӣ (то пайдоиши хат ва нахустдавлатҳо), яъне ба замони Пешдодиён рост меояд.
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо такя ба далелу мадракҳои бостоншиносӣ борҳо зикр намудаанд, ки Наврӯз таърихи беш аз 6000 - сола дорад.
 Барои рӯшанӣ андохтан ба таърихи пайдоиши ҷашни Наврӯз ба бозёфтҳои моддии бостоншиносӣ рӯ меорем. Дар таъриху тамаддуни башарият марҳалае бо номи «Инқилоби неолитӣ» маълум аст. Маҳз дар ҳамин марҳалаи таърихӣ (ҳазорсолаҳои 7- 6 - и пеш аз мелод) инсоният вобаста ба иқлими мавзеи зист ба зиндагии муқимӣ рӯ оварда, ба кишти ғалла машғул мешавад.
Ёдгории бостонии кишоварзии Саразм беш аз 30 сол аст, ки мавриди таҳқиқ қарор дорад. Бозёфтҳои сершумори бостонӣ собит месозанд, ки шуғли саразмиён, пеш аз ҳама, кишоварзӣ буда, ҳамзамон кулолгарӣ, маъданҷӯиву маъдангудозӣ, чармгарӣ, ресандагӣ, заргарӣ, бофандагӣ ва тиҷорат аз пешаҳои муҳими онҳо маҳсуб меёфтанд. Ҳамин тавр, Саразм ба яке аз марказҳои калони тиҷорати маъданҳои полиометалӣ (мису биринҷӣ, қалъагиву қӯрғошим, тиллову нуқра) табдил ёфта, сокинони он бо қабилаҳои аҳди қадимаи кишоварзии Афғонистон, Эрону Балуҷистон робитаҳои тиҷоратӣ барқарор намудаанд, ки инро ёдгориҳои бадастомадаи маданияти Анаву Намозгоҳтеппаи Туркманистон, дар самти шимол, ёдгориҳои маданияти Калтаманори соҳилҳои баҳри Арал ва маданияти Афанасовои ҷануби Сибир собит месозанд. Маҳз ҳамин робитаҳои тиҷоратӣ сабаб гардиданд, ки дар Саразми бостон баробари рушди маданияти шаҳрсозиву шаҳрдорӣ, инчунин заминаи ақидаҳои маданӣ низ ба вуҷуд оянд.
Кишоварзони саразмӣ баҳорро бо базму маросимҳои ба худ хос, махсусан афрӯхтани оташ пешвоз мегирифтанд. Дар қабатҳои сеюму чаҳоруми ҷойҳои зисташон, ки ба нимаи аввал ва охири ҳазорсолаи 111-и пеш аз мелод мансубанд, нуқтаҳои даҳҳо мавзеи оташафрӯзӣ дар зери осмони кушод дарёфт гардиданд.
Бино ба маълумоти ховаршиноси маъруфи Бритониё Мери Бойс ҷашнгирии Наврӯз 6000 сол пештар аз ин роиҷ будааст. Ӯ таъкид мекунад, ки маросими мазкур, пеш аз ҳама, аз парастиши оташ чун муқаддасоти ҳаёти инсонӣ оғоз мегардидааст. Чунин оташкадаҳо аз ёдгориҳои аҳди қадими кишоварзии ҳамзамонони саразмиён дар ёдгориҳои Мундигоки Афғонистон, Шаҳри Сӯхтаву Теппаи Ҳисори Эрон, Пираки Балуҷистон, ёдгориҳои маданияти Анаву Намозгоҳтеппаи Туркманистон ва дигар мавзеъҳои бостонии Осиёи Марказӣ пайдо шудаанд. Пас гуфтан мумкин аст, ки ибодат ба оташ ва оини меҳрпарастӣ аз ҳамин давраҳо дар байни қабилаҳои аҳди қадим маълум буда, асрҳои минбаъда аз насл ба насл гузашта, бо пайдоиши нахустдинҳо (зардуштия) ва нахустдавлатҳо бо тобишу ҷилои нав дар (ҳазорсолаҳои II-I пеш аз мелод) бо номи «Ҷашни Наврӯз» пазируфта шудааст.
Ин аст, ки то имрӯз Наврӯзро мардуми шаҳрофари тоҷик ва меросбарони номвари ин тамаддун дар сатҳи ҷаҳонӣ бо шукӯҳу шаҳомати хос ҷашн мегиранд. Рушду нумӯи Наврӯз аз ёдгориҳои аҳди қадими кишоварзии Осиёи Марказӣ, бахусус Саразми Тоҷикистон, ки аз тарафи ЮНЕСКО ҳамчун яке аз нахустшаҳрҳои олам шинохта ва эътироф гардидааст, сарчашма мегирад.
Дар ҷараёни омӯзиши пайваста ва гуногунсоҳаи ёдгориҳо дар бораи ҳаёти моддиву мадании саразмиёни бостон маводи сершумори пурарзиш ба даст омадаанд. Ин бозёфтҳо дар муқоиса бо маданияти аҳди қадими кишоварзии қабилаҳои ҳамҷавор собит месозанд, ки ниёгони мо - тоҷикон дар офариниши нахустшаҳрҳои башарӣ саҳмгузор будаанд. Бузургии масоҳати ёдгории Саразм ва шумораву зичии ҷойгиршавии аҳолии он махсусиятҳои шаҳрсозии Шарқи Миёнаро бозгӯ мекунанд.
Хулоса ин аст, ки дар шароити пайдоиш ва рушдёбии зинаҳои нахустшаҳрҳои башар ҷомеаи бостонӣ низ иду базмҳои хоса доштаанд ва онҳоро ҷашн мегирифтаанд. Барои мардуми кишоварз дар арафаи оғози кишту кор заруррате пеш омадааст, ки ин фасли баҳорро бо маросимҳои ба худ хос истиқбол гиранд, ки аз муҳимтарини онҳо Наврӯзи Аҷам аст.
Абдурауф РАЗЗОҚОВ,
сардори Пойгоҳи
бостоншиносии Панҷакент - Саразм, номзади илмҳои таърих


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.03.2016    №: 55    Мутолиа карданд: 638

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд

КОРРУПСИЯ. 2047 ҷиноят ошкор гардид

САНОАТ. Беш аз 10 миллиард сомонӣ маҳсулот содирот шуд

САРМОЯИ МУСТАҚИМ. Воридот дар ҳоли афзоиш аст

ОБ. Таъминоти аҳолӣ рӯ ба беҳбудӣ дорад

АВҶИ ОБОДКОРИҲО ДАР ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА

12.02.2019


АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО АЗ КАШФИЁТИ НАВ ТО САНОАТИ ДОРУСОЗӢ

КӮЛОБ. Содироти 825 тонна маҳсулоти кишоварзӣ

ДАНҒАРА. Саноатикунонӣ вусъат мегирад

ФУРУДГОҲҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ. Сатҳи хизматрасонӣ рӯ ба беҳбудӣ дорад

ДДК. Авлавият ба сатҳи касбият ва таълим

САДА. Тантанаи ҷашни миллӣ дар ноҳияи Шамсиддини Шоҳин

11.02.2019


ВАЗОРАТИ ФАРҲАНГ. 2018 - соли муваффақиятҳо буд

КУМИТАИ РУШДИ САЙЁҲӢ. Беш аз 1 миллион сайёҳ ба Тоҷикистон омад

МТС. Ҳамкориҳо бо Ӯзбекистон густариш меёбанд

ВМКБ. Гумрукчиён ба буҷет 16,9 миллион сомонӣ ворид карданд

ҲИСОР. Саҳми назарраси соҳибкорон дар ободонии шаҳр

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулот ба 1 миллиард сомонӣ расид

ВАРЗОБ. Таваҷҷуҳи сайёҳон ба нуқтаҳои истироҳатӣ афзудааст

08.02.2019


Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолӣ. Музди миёнаи меҳнат - 1220 сомонӣ

КУМИТАИ ТЕЛЕВИЗИОН ВА РАДИО. Сифати кори шабакаҳо беҳтар мешавад

КҲФМГ. Офатҳои табиат 34 миллион самонӣ хисорот овард

Саноатикунонӣ дар Шаҳринав

Меъёри бозтамвил ба 14 дарсад поён фаромад

ШАҲРИ ВАҲДАТ. Иҷрои барзиёди андози иҷтимоӣ

ТАНЗИМ. Қонуншиканӣ коҳиш ёфтааст

СОҲИЛ. Корҳои мустаҳкамсозӣ вусъат меёбанд

ДДСТДТ. Авлавият ба рушди ҳунарҳои мардумӣ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед