logo

иқтисод

ДЕҲОТ. 90 ДАРСАДИ ЧАРОГОҲҲО РӮ БА ТАНАЗЗУЛАНД

Тавре рӯшан аст, дастрасӣ ба рушди устувор,  ҳосилнокии баланди маҳсулоти кишоварзӣ ва таъмини талаботи рӯзафзуни аҳолии мамлакат бо маҳсулоти ғизоӣ ва саноат бо ашёи хом аз масоили асосии соҳаи кишоварзӣ ба ҳисоб мераванд. Хусусан масъалаи бештар истеҳсол намудани маҳсулоти чорводорӣ ва баланд бардоштани сифати он муҳим аст. Дар шароити кунунӣ соҳаи чорводорӣ ба инсон маҳсулоти ғизоии қиматбаҳо – гӯшт, шир, тухм ва ашёи хоми пурарзиш барои  саноат - пашм, пӯст ва мӯина  медиҳад. Дар истеҳсолоти умумии маҳсулоти кишоварзӣ саҳми маҳсулоти чорводорӣ дар соли 2015  32,2 дарсадро ташкил намуд.

Пойгоҳи асосии соҳаи чорводорӣ истеҳсоли муназзами зироатҳои хӯроки чорворо тақозо дорад. Суст будани он ва риоя нагардидани меъёри хӯрондани ҳайвонот ба паст шудани маҳсулнокии онҳо оварда мерасонад. Дар натиҷа арзиши аслии маҳсулоти чорводорӣ баланд ва даромаднокии истеҳсолоти соҳа паст мешавад.
Чарогоҳҳои табиӣ барои нигоҳдорӣ ва парвариши чорво нақши муҳим доранд. Мутаассифона, онҳо қариб дар ҳамаи минтақаҳои ҷумҳурӣ дорои маҳсулнокии пастанд. Ба ҳисоби миёна ҳосилнокии алафзорҳо 7 ва чарогоҳҳои табиӣ қариб 4 сентнер аз як гектарро ташкил медиҳад.
Дар ҷумҳурӣ давраи дар чарогоҳҳо чаридани чорво 150-170 рӯз аст. Ҳосилнокии баланди чарогоҳҳо имконият медиҳанд, ки маҳсулнокии чорвои шириву гӯштӣ баланд бошад. Вале нарасидани намнокӣ, нигоҳубини нокифоя ва аз меъёр зиёд истифодабарии як қисми чарогоҳҳо сабаби кам шудани ҳосилнокии онҳо мегардад. Истеҳсоли солонаи шир дар кооперативи истеҳсолии ба номи Л. Муродови ноҳияи Ҳисор, ки яке аз хоҷагиҳои беҳтарини ҷумҳурӣ ба ҳисоб меравад, аз ҳар як сар модагов 5500 литр ширро ташкил медиҳад. Муайян гардид, ки 55 дарсади истеҳсоли умумии шир дар давраи чарогоҳии чорво истеҳсол шудааст. Чунин холат на танҳо барои ин хоҷагӣ, инчунин дигар хоҷагиҳои чорводории ҷумҳурӣ низ хос мебошад.                         
Дар солҳои 80-уми асри гузашта дар хоҷагиҳои ҷумҳурӣ бунёди чарогоҳҳои сунъӣ ба роҳ монда шуд. Ин ташаббус дар баъзе манотиқи ҷумҳурӣ чарогоҳҳои ҳосилнокии пастдоштаро ба чарогоҳҳои баландҳосили мадании бисёрсола табдил дод. Дар ин радиф таҷрибаи мамлакатҳои рушдёфтаи Аврупо, ки 55 дарсади заминҳои кишоварзиро ба чунин чарогоҳҳо табдил додаанд, муҷиби омӯзиши кормандони соҳа буд ва боиси баландшавии ҳосилнокии ин майдони чарогоҳҳо гардид. Нигоҳдории шабонарӯзии чорвои калони шохдор дар ин чарогоҳҳо аз рӯи тамоми нишондиҳандаҳо аз нигоҳи иқтисодӣ бештар фоиданок аст. Дар чарогоҳҳои бисёрсола хароҷоти хӯрока беш аз се маротиба ва арзиши 1 сентнер шир ду маротиба камтар мешавад.
Таъмини рушди соҳаи чорводорӣ ба омилҳои зиёд вобаста аст. Дар ин раванд ҷорӣ намудани технологияи пешқадами парвариши зироатҳои хӯроки чорво ва мустаҳкам намудани манбаҳои он аҳамияти аввалиндараҷа дорад. Таҳкими он барои таъмини хӯроки пурбаҳо, беҳбуди такрористеҳсолкунӣ, такмили зот ва маҳсулнокӣ таъсир мерасонад. Табдил додани чарогоҳҳои камҳосили табиӣ ба чарогоҳҳои мадании серҳосили бисёрсола ба рушди иқтисодиёти хоҷагиҳои чорводорӣ мусоидат мекунад. Афзалияти ин чарогоҳҳо на танҳо дар сарфаи воситаҳо барои замину хароҷоти ками меҳнат барои нигоҳдории чорво, балки ба парвариши ҳайвонот дар шароити иқлимӣ мусоидат мекунад. Зимнан, чарогоҳҳои табиӣ на танҳо барои парвариши ҳайвонот, балки барои захираи ғизои зимистонаи чорво – хасбеда истифода мешаванд.
Дар шароити кунунии рушди марғзорпарварӣ дар Тоҷикистон ҳосилнокии алафзор ва чарогоҳҳои табиӣ назар ба заминҳои обии зироатҳои хӯроки чорво 4 - 6 маротиба камтар мебошад. Вале ба ҳисоб гирифтан зарур аст, ки дар онҳо корҳои маданӣ-техникӣ гузаронда нашудааст ва ҳосилнокии онҳо танҳо аз боришот вобаста аст.
Ҳолати имрӯзаи чарогоҳҳо якхела нест. Хусусан, чарогоҳҳое, ки дар назди деҳот воқеанд, дар ҳолати таназзул қарор доранд, зеро онҳоро тамоми сол истифода мебаранд. Амалан, 90 дарсади чарогоҳҳои назди деҳот рӯ ба таназзул  овардаанд  ва  ҳосилнокии миёнаи онҳо 2 - 2,5 маротиба кам шудааст. Сабаби асосии ин раванд риоя нагардидани меъёр ва қоидаҳои чарондани чорво, аз ҷумла сарбории зиёди чорво ба воҳиди майдон ҳангоми чарондан, ки ҳамарӯза такрор меёбад, риоя накардани мавсим ва муҳлати чарондан, гардиши чарогоҳҳо, чарондани барвақтии баҳорӣ, ки алафҳои наврастаро нест мекунад, наандешидани тадбирҳо барои беҳтар намудани ҳолати чарогоҳҳо, беназоратии чарогоҳҳо дар сатҳи ҳуқуқӣ ва имконият надоштани як қисми чорводорон барои ба чарогоҳи тобистона бурдани хайвонот ба шумор мераванд.
Алафзор ва чарогоҳҳои табиӣ 77,3 дарсади заминҳои истифодаи кишоварзиро ташкил медиҳанд ва дар ҳолати истифодаи интенсивии ин чарогоҳҳо хоҷагиҳо ба ҳосилнокии устувори алафҳои табиӣ ноил гашта метавонанд. Ҳоло 2-3 маротиба зиёд намудани хосилнокии чарогоҳҳо назар ба оне, ки бо чунин хароҷот ҳосилнокии заминҳои корами обиро 20-25 дарсад афзун намоем, осонтар аст. Чарогоҳҳои табиӣ дар истеҳсоли хӯроки чорво нақши калидӣ мебозанд, зеро ба воситаи онҳо чорво 60 дарсад бо хӯроки хушсифати табиӣ таъмин ва 55 - 60 дарсади меъёри солонаи шир истеҳсол мегардад. Таҳлили фаъолияти корхонаҳои кишоварзӣ нишон медиҳад, ки яке аз сабабҳои болоравии арзиши аслии маҳсулоти чорво дар сатҳи зарурӣ истифода набурдани чарогоҳҳои табиӣ мебошад.
Истифодаи самаранок ва оқилонаи захираҳо, шароити мусоид, хусусан чарогоҳҳои табиӣ барои таъмини аҳолии кишвар бо маҳсулоти ғизоии чорво ва расидан ба яке аз ҳадафҳои миллиамон – амнияти комили озуқаворӣ имконият фароҳам меорад.

Бобоҷон МИРЗОЕВ,
устоди Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон,
номзади илми иқтисодӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 31.03.2016    №: 62    Мутолиа карданд: 418

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед