logo

иҷтимоиёт

САИДРИЗО АЛИЗОДА. ТАҚДИР

Самарқанд дар аввали асри 20. Гузари Чорроҳа. Солиёни дароз дар яке аз ҳавлиҳои он намояндагони миллатҳои гуногун рафтуомад доштанд. Онҳоро донишу фазл, меҳмондорию забондонии соҳиби хона Мирмаъсум Ализода мафтун карда буд. Мирмаъсум аз ҳар сафараш ба онҳо хабарҳои тоза дастовез меовард.  Рӯзномаҳои «Ҳавалулматин», «Тарҷумон», «Чеҳранома»  дар нишастҳои онҳо мавриди қироату баҳс қарор мегирифт.

Мирмаъсум Косиб забонҳои арабӣ, туркӣ ва ҳиндиро медонист ва писараш Саидризо Ализодаро аз забони арабиву улуми динӣ бархӯрдор намуда, баъдан ба мактаби Абулқосими тараққипарвар медиҳад.
Пас аз соҳибмаълумот гардидан, Саидризои ҷавон дар гузари худ мактаби ҷадидия мекушояд. Чанде пас бо амри ҳукуматдорон ин мактабро (соли 1912) мебанданд. Саидризо Ализода то Инқилоби Бухоро маҷбур мешавад  дар корхонаи падараш ба бофандагӣ машғул шавад.
Исмоил Ҷаъфарзода нақл кардааст, ки боре Мирмаъсум писараш Саидризоро ба Озарбойҷон ба хонаи хеши давлатманду бомаърифаташон, яке аз роҳбарони ширкати калони нафти Боку Зайналобиддин Тағӣ бурдааст.
Саидризо бо ҳидояти Зайналобиддин Тағӣ ба омӯзиши забони фаронсавӣ машғул мешавад. Баъд аз он номи яке аз писарашро ҳамчун эҳтиром Тағӣ  ҳам мемонад.
Хонаи С. Ализода ба маҳфилгоҳи илму адаб дар Самарқанд шуҳрат пайдо карда буд ва Садриддин Айнӣ, Туғрал, Чулпон, Абдурауф Фитрат, Ҳамза Ҳакимзода Ниёзӣ, Хоҷа Абдулазиз, Абдулқосим Лоҳутӣ, Тӯрақул Зеҳнӣ ба он ҷо рафтуомад доштанд.
Баъд аз Инқилоби Октябр Саидризо Ализода муаллифи аввалин адабиёти таълимӣ ба забони тоҷикӣ мебошад  «Дабистони тоҷик» (1920), «Сарфу наҳви тоҷикӣ», «Саодатнома» (1926) аз ҷумлаи онҳоянд.
Ҳамчунин, дар соли 1926 асари Е. А. Бертелс «Мовароуннаҳр» -ро ба забонҳои тоҷикӣ, урду, фаронсавӣ, ҳиндӣ, арабӣ, туркӣ тарҷума намуда, дар шаҳри Лоҳур ба чоп мерасонад. Бо хоҳиши писараш Исмоил Қуръони Каримро ба забони фаронсавӣ тарҷума ва нашр мекунад. Ҳоло ин Қуръон дар осорхонаи Париж маҳфуз аст.
Бори охир Саидризо Ализода соли 1936 ба ҷурми забондониаш (гӯё гумоштаи империализми ҷаҳонӣ будан) гирифтори таъқиб ва шиканҷаи НКВД – и Шӯравӣ мегардад, ки дар натиҷаи он соли 1945 (дар ҳуҷҷатҳояш соли 1938 нишон дода шудааст), баъд аз маҳрумияти 8 - сола дар зиндонҳои Самарқанду Тошканду Таболск риштаи умраш дар зиндони шаҳри Владимири Русия канда мешавад.
Дар давоми 8 соли зиндонияш 400 нома ба роҳбарони давлат менависад, ки ҳамааш бе ҷавоб мондааст. Ҳамон сол писараш Исмоил Тағиро бо домодаш ҳабс карда буданд. Домодаш яке аз нависанда ва тарҷумонҳои шинохтаи замонаш Ҳасан Ирфон буд.
Баъди 32 соли марги ӯ набераҳояш дар ҷустуҷӯи қабри бобояшон то маҳбаси Владимир мерасанд. Он ҷо сардори маҳбас Ривинскийро меёбанд ва ин шахс нақл кардааст, ки дар муқоваи парвандаи Саидризо Ализода аломати хитоб гузошта буданд, ки он маънои маҳбуси хело хатарнокро нишон медод. Бо вуҷуди ин, байни Ривинский ва Саидризо алоқаи дӯстӣ барқарор мегардад.
Саидризо Ализода ба Ривинский забони яҳудиро меомӯзонад. Одатан маҳбусҳоро баъд аз ҳукми қатл дар хандақҳо якҷоя хокпӯш мекарданд. Вале Ривинский ҷасади Ализодаро алоҳида мегӯронад ва дар болои қабраш тахтасанге бо навиштаҷот мегузорад.
Ӯ то вохӯрӣ бо наберагони марҳум нигоҳубини қабрро ба зимаи худ гирифта буд.
Соли 1975 набераҳояш ҷасади бобояшон Саидризо Ализодаро ба Самарқанд оварда, ба хок месупоранд.
Ҳамон сол дар Самарқанд як кӯча ва як мактабро ба номи Саид-ризо Ализода мегузоранд.

Ҷумҳур ҶАЪФАРЗОДАИ САМАРҚАНДӢ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.04.2016    №: 75    Мутолиа карданд: 701

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе

Ба иштирокчиёни ҶБВ кумаки моддӣ расонда мешавад

Нахустини Форум байналмилалии санъати мақом баргузор хоҳад гашт

ЛЕВАКАНТ. Тантанаҳои истиқлолият

ФАЙЗОБОД. Ҳиммати як соҳибкор

ИШТИРОКИ ТИМИ МИЛЛӢ ДАР МУСОБИҚАИ BANGABANDHU GOLD CUP"

«ДИ» тахрибкоронашро ба Русия, Аврупо ва Осиё мефиристад

ХФА: "Даромади «Давлати исломӣ» 10 маротиба коҳиш ёфт"

Чин барои рушди ҶАҶ $60 миллиард ёрии молиявӣ мерасонад

Таҳримоти ғарбӣ метавонанд садди барқарорсозии Сурия гарданд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед