logo

иҷтимоиёт

САИДРИЗО АЛИЗОДА. ТАҚДИР

Самарқанд дар аввали асри 20. Гузари Чорроҳа. Солиёни дароз дар яке аз ҳавлиҳои он намояндагони миллатҳои гуногун рафтуомад доштанд. Онҳоро донишу фазл, меҳмондорию забондонии соҳиби хона Мирмаъсум Ализода мафтун карда буд. Мирмаъсум аз ҳар сафараш ба онҳо хабарҳои тоза дастовез меовард.  Рӯзномаҳои «Ҳавалулматин», «Тарҷумон», «Чеҳранома»  дар нишастҳои онҳо мавриди қироату баҳс қарор мегирифт.

Мирмаъсум Косиб забонҳои арабӣ, туркӣ ва ҳиндиро медонист ва писараш Саидризо Ализодаро аз забони арабиву улуми динӣ бархӯрдор намуда, баъдан ба мактаби Абулқосими тараққипарвар медиҳад.
Пас аз соҳибмаълумот гардидан, Саидризои ҷавон дар гузари худ мактаби ҷадидия мекушояд. Чанде пас бо амри ҳукуматдорон ин мактабро (соли 1912) мебанданд. Саидризо Ализода то Инқилоби Бухоро маҷбур мешавад  дар корхонаи падараш ба бофандагӣ машғул шавад.
Исмоил Ҷаъфарзода нақл кардааст, ки боре Мирмаъсум писараш Саидризоро ба Озарбойҷон ба хонаи хеши давлатманду бомаърифаташон, яке аз роҳбарони ширкати калони нафти Боку Зайналобиддин Тағӣ бурдааст.
Саидризо бо ҳидояти Зайналобиддин Тағӣ ба омӯзиши забони фаронсавӣ машғул мешавад. Баъд аз он номи яке аз писарашро ҳамчун эҳтиром Тағӣ  ҳам мемонад.
Хонаи С. Ализода ба маҳфилгоҳи илму адаб дар Самарқанд шуҳрат пайдо карда буд ва Садриддин Айнӣ, Туғрал, Чулпон, Абдурауф Фитрат, Ҳамза Ҳакимзода Ниёзӣ, Хоҷа Абдулазиз, Абдулқосим Лоҳутӣ, Тӯрақул Зеҳнӣ ба он ҷо рафтуомад доштанд.
Баъд аз Инқилоби Октябр Саидризо Ализода муаллифи аввалин адабиёти таълимӣ ба забони тоҷикӣ мебошад  «Дабистони тоҷик» (1920), «Сарфу наҳви тоҷикӣ», «Саодатнома» (1926) аз ҷумлаи онҳоянд.
Ҳамчунин, дар соли 1926 асари Е. А. Бертелс «Мовароуннаҳр» -ро ба забонҳои тоҷикӣ, урду, фаронсавӣ, ҳиндӣ, арабӣ, туркӣ тарҷума намуда, дар шаҳри Лоҳур ба чоп мерасонад. Бо хоҳиши писараш Исмоил Қуръони Каримро ба забони фаронсавӣ тарҷума ва нашр мекунад. Ҳоло ин Қуръон дар осорхонаи Париж маҳфуз аст.
Бори охир Саидризо Ализода соли 1936 ба ҷурми забондониаш (гӯё гумоштаи империализми ҷаҳонӣ будан) гирифтори таъқиб ва шиканҷаи НКВД – и Шӯравӣ мегардад, ки дар натиҷаи он соли 1945 (дар ҳуҷҷатҳояш соли 1938 нишон дода шудааст), баъд аз маҳрумияти 8 - сола дар зиндонҳои Самарқанду Тошканду Таболск риштаи умраш дар зиндони шаҳри Владимири Русия канда мешавад.
Дар давоми 8 соли зиндонияш 400 нома ба роҳбарони давлат менависад, ки ҳамааш бе ҷавоб мондааст. Ҳамон сол писараш Исмоил Тағиро бо домодаш ҳабс карда буданд. Домодаш яке аз нависанда ва тарҷумонҳои шинохтаи замонаш Ҳасан Ирфон буд.
Баъди 32 соли марги ӯ набераҳояш дар ҷустуҷӯи қабри бобояшон то маҳбаси Владимир мерасанд. Он ҷо сардори маҳбас Ривинскийро меёбанд ва ин шахс нақл кардааст, ки дар муқоваи парвандаи Саидризо Ализода аломати хитоб гузошта буданд, ки он маънои маҳбуси хело хатарнокро нишон медод. Бо вуҷуди ин, байни Ривинский ва Саидризо алоқаи дӯстӣ барқарор мегардад.
Саидризо Ализода ба Ривинский забони яҳудиро меомӯзонад. Одатан маҳбусҳоро баъд аз ҳукми қатл дар хандақҳо якҷоя хокпӯш мекарданд. Вале Ривинский ҷасади Ализодаро алоҳида мегӯронад ва дар болои қабраш тахтасанге бо навиштаҷот мегузорад.
Ӯ то вохӯрӣ бо наберагони марҳум нигоҳубини қабрро ба зимаи худ гирифта буд.
Соли 1975 набераҳояш ҷасади бобояшон Саидризо Ализодаро ба Самарқанд оварда, ба хок месупоранд.
Ҳамон сол дар Самарқанд як кӯча ва як мактабро ба номи Саид-ризо Ализода мегузоранд.

Ҷумҳур ҶАЪФАРЗОДАИ САМАРҚАНДӢ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.04.2016    №: 75    Мутолиа карданд: 767

20.06.2019


Гумерова: «Омӯзгорони рус дар Тоҷикистон мондан мехоҳанд»

СММ: «Ҳиндустон дар нуфуси аҳолӣ баъди 8 сол аз Чин мегузарад»

Пекин тавсеаи ёрии иқтисодӣ ва башарӣ ба Сурияро зарур мешуморад

Дар Ҷопон ҷазои ҷисмонии кӯдаконро манъ карданд

Ҷаҳон дар як сатр

19.06.2019


Дар Кӯлоб Фестивали ҷумҳуриявии дӯстии ҷавонон баргузор шуд

Баррасии вазъ ва дурнамои ҳамкориҳо

Боздид аз Муассисаи давлатии «Боғи миллии Ваҳдат”

ПАНҶАКЕНТ. Омодагиҳо ба ҷашни фархунда

Писарбачаи тоҷик дар Хабаровск дӯсташро аз чоҳи оби ҷӯш наҷот дод

Тоҷикистону Беларус: «Муҳокимаи тақвияти ҳамкориҳои низомӣ»

Си Ҷинпин азми сафари Ҷумҳурии Халқии Демократии Корея дорад

Ҷаҳон дар як сатр

12.06.2019


ХУҶАНД. "Зирвеко" ба фаъолият мепардозад

Муаррифии асари Си Ҷинпин «Дар бораи идоракунии давлатӣ»

Баргузории конфронси сайёҳӣ дар Рашт

Масоили низоми бонкӣ матраҳ гардид

Дар Чин аз обхезии тобистона 6,75 миллион нафар зарар дид

Дар Ӯзбекистон рӯйхати идҳои касбиро Рӯзи китобдор афзуд

Дар Ҷопон ба солхӯрдаҳо шаҳодатномаи вижаи ронандагӣ медиҳанд

Сокини Британия дар лотерея Ј123 миллион бурд намуд

Ҷаҳон дар як сатр

11.06.2019


Песков: «Путин ба Тоҷикистон ва Қирғизистон сафар мекунад»

Иштироки роҳбарони 11 кишвар дар ҳамоиши Бишкек

Президенти Қазоқистон аз хусуси роҳҳои ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ ҳарф зад

Ҷаҳон дар як сатр

ФАРХОР. Бонувон ба ҳунаромӯзӣ ҳавасманд мешаванд

"Куллиёт" - и Миробид Саййидои Насафӣ

04.06.2019


Лукашенко: "Эмомалӣ Раҳмонро оммаи мардум интизор аст"

Бунёдкорони роботтехникаи Россия ва Чин дар Владивосток ҷамъ омаданд

Ҷаҳон дар як сатр

Машварати сиёсии вазоратҳои корҳои хориҷии Тоҷикистон ва Белгия

Муаррифии портали хизматрасониҳои электронӣ барои андозсупорандагон

Дар ноҳияи Рашт конфронси минтақавӣ баргузор мегардад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед