logo

иҷтимоиёт

САИДРИЗО АЛИЗОДА. ТАҚДИР

Самарқанд дар аввали асри 20. Гузари Чорроҳа. Солиёни дароз дар яке аз ҳавлиҳои он намояндагони миллатҳои гуногун рафтуомад доштанд. Онҳоро донишу фазл, меҳмондорию забондонии соҳиби хона Мирмаъсум Ализода мафтун карда буд. Мирмаъсум аз ҳар сафараш ба онҳо хабарҳои тоза дастовез меовард.  Рӯзномаҳои «Ҳавалулматин», «Тарҷумон», «Чеҳранома»  дар нишастҳои онҳо мавриди қироату баҳс қарор мегирифт.

Мирмаъсум Косиб забонҳои арабӣ, туркӣ ва ҳиндиро медонист ва писараш Саидризо Ализодаро аз забони арабиву улуми динӣ бархӯрдор намуда, баъдан ба мактаби Абулқосими тараққипарвар медиҳад.
Пас аз соҳибмаълумот гардидан, Саидризои ҷавон дар гузари худ мактаби ҷадидия мекушояд. Чанде пас бо амри ҳукуматдорон ин мактабро (соли 1912) мебанданд. Саидризо Ализода то Инқилоби Бухоро маҷбур мешавад  дар корхонаи падараш ба бофандагӣ машғул шавад.
Исмоил Ҷаъфарзода нақл кардааст, ки боре Мирмаъсум писараш Саидризоро ба Озарбойҷон ба хонаи хеши давлатманду бомаърифаташон, яке аз роҳбарони ширкати калони нафти Боку Зайналобиддин Тағӣ бурдааст.
Саидризо бо ҳидояти Зайналобиддин Тағӣ ба омӯзиши забони фаронсавӣ машғул мешавад. Баъд аз он номи яке аз писарашро ҳамчун эҳтиром Тағӣ  ҳам мемонад.
Хонаи С. Ализода ба маҳфилгоҳи илму адаб дар Самарқанд шуҳрат пайдо карда буд ва Садриддин Айнӣ, Туғрал, Чулпон, Абдурауф Фитрат, Ҳамза Ҳакимзода Ниёзӣ, Хоҷа Абдулазиз, Абдулқосим Лоҳутӣ, Тӯрақул Зеҳнӣ ба он ҷо рафтуомад доштанд.
Баъд аз Инқилоби Октябр Саидризо Ализода муаллифи аввалин адабиёти таълимӣ ба забони тоҷикӣ мебошад  «Дабистони тоҷик» (1920), «Сарфу наҳви тоҷикӣ», «Саодатнома» (1926) аз ҷумлаи онҳоянд.
Ҳамчунин, дар соли 1926 асари Е. А. Бертелс «Мовароуннаҳр» -ро ба забонҳои тоҷикӣ, урду, фаронсавӣ, ҳиндӣ, арабӣ, туркӣ тарҷума намуда, дар шаҳри Лоҳур ба чоп мерасонад. Бо хоҳиши писараш Исмоил Қуръони Каримро ба забони фаронсавӣ тарҷума ва нашр мекунад. Ҳоло ин Қуръон дар осорхонаи Париж маҳфуз аст.
Бори охир Саидризо Ализода соли 1936 ба ҷурми забондониаш (гӯё гумоштаи империализми ҷаҳонӣ будан) гирифтори таъқиб ва шиканҷаи НКВД – и Шӯравӣ мегардад, ки дар натиҷаи он соли 1945 (дар ҳуҷҷатҳояш соли 1938 нишон дода шудааст), баъд аз маҳрумияти 8 - сола дар зиндонҳои Самарқанду Тошканду Таболск риштаи умраш дар зиндони шаҳри Владимири Русия канда мешавад.
Дар давоми 8 соли зиндонияш 400 нома ба роҳбарони давлат менависад, ки ҳамааш бе ҷавоб мондааст. Ҳамон сол писараш Исмоил Тағиро бо домодаш ҳабс карда буданд. Домодаш яке аз нависанда ва тарҷумонҳои шинохтаи замонаш Ҳасан Ирфон буд.
Баъди 32 соли марги ӯ набераҳояш дар ҷустуҷӯи қабри бобояшон то маҳбаси Владимир мерасанд. Он ҷо сардори маҳбас Ривинскийро меёбанд ва ин шахс нақл кардааст, ки дар муқоваи парвандаи Саидризо Ализода аломати хитоб гузошта буданд, ки он маънои маҳбуси хело хатарнокро нишон медод. Бо вуҷуди ин, байни Ривинский ва Саидризо алоқаи дӯстӣ барқарор мегардад.
Саидризо Ализода ба Ривинский забони яҳудиро меомӯзонад. Одатан маҳбусҳоро баъд аз ҳукми қатл дар хандақҳо якҷоя хокпӯш мекарданд. Вале Ривинский ҷасади Ализодаро алоҳида мегӯронад ва дар болои қабраш тахтасанге бо навиштаҷот мегузорад.
Ӯ то вохӯрӣ бо наберагони марҳум нигоҳубини қабрро ба зимаи худ гирифта буд.
Соли 1975 набераҳояш ҷасади бобояшон Саидризо Ализодаро ба Самарқанд оварда, ба хок месупоранд.
Ҳамон сол дар Самарқанд як кӯча ва як мактабро ба номи Саид-ризо Ализода мегузоранд.

Ҷумҳур ҶАЪФАРЗОДАИ САМАРҚАНДӢ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.04.2016    №: 75    Мутолиа карданд: 748

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд

КОРРУПСИЯ. 2047 ҷиноят ошкор гардид

САНОАТ. Беш аз 10 миллиард сомонӣ маҳсулот содирот шуд

САРМОЯИ МУСТАҚИМ. Воридот дар ҳоли афзоиш аст

ОБ. Таъминоти аҳолӣ рӯ ба беҳбудӣ дорад

АВҶИ ОБОДКОРИҲО ДАР ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА

12.02.2019


АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО АЗ КАШФИЁТИ НАВ ТО САНОАТИ ДОРУСОЗӢ

КӮЛОБ. Содироти 825 тонна маҳсулоти кишоварзӣ

ДАНҒАРА. Саноатикунонӣ вусъат мегирад

ФУРУДГОҲҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ. Сатҳи хизматрасонӣ рӯ ба беҳбудӣ дорад

ДДК. Авлавият ба сатҳи касбият ва таълим

САДА. Тантанаи ҷашни миллӣ дар ноҳияи Шамсиддини Шоҳин

11.02.2019


ВАЗОРАТИ ФАРҲАНГ. 2018 - соли муваффақиятҳо буд

КУМИТАИ РУШДИ САЙЁҲӢ. Беш аз 1 миллион сайёҳ ба Тоҷикистон омад

МТС. Ҳамкориҳо бо Ӯзбекистон густариш меёбанд

ВМКБ. Гумрукчиён ба буҷет 16,9 миллион сомонӣ ворид карданд

ҲИСОР. Саҳми назарраси соҳибкорон дар ободонии шаҳр

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулот ба 1 миллиард сомонӣ расид

ВАРЗОБ. Таваҷҷуҳи сайёҳон ба нуқтаҳои истироҳатӣ афзудааст

08.02.2019


Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолӣ. Музди миёнаи меҳнат - 1220 сомонӣ

КУМИТАИ ТЕЛЕВИЗИОН ВА РАДИО. Сифати кори шабакаҳо беҳтар мешавад

КҲФМГ. Офатҳои табиат 34 миллион самонӣ хисорот овард

Саноатикунонӣ дар Шаҳринав

Меъёри бозтамвил ба 14 дарсад поён фаромад

ШАҲРИ ВАҲДАТ. Иҷрои барзиёди андози иҷтимоӣ

ТАНЗИМ. Қонуншиканӣ коҳиш ёфтааст

СОҲИЛ. Корҳои мустаҳкамсозӣ вусъат меёбанд

ДДСТДТ. Авлавият ба рушди ҳунарҳои мардумӣ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед