logo

сиёсат

ХИРАД РАҲНАМОЮ ХИРАД РАҲКУШОЙ

Андешаҳо перомуни мақолаи С. Ятимов «Равоншиносии ҷамъиятӣ ва амнияти ҷамъиятӣ» (Дар доираи шуури муқаррарӣ), «Ҷумҳурият», № 67


Дар мақолаи доктори илмҳои сиёсатшиносӣ Саймумин Ятимов мавзӯъҳои ниҳоят муҳим ва саривақтии ҷомеа таҳлилу баррасӣ шудаанд.

Равоншиносии ҷамъиятӣ маҳсули фаъолияти ҳамарӯзаи иҷтимоии одамон аст, ки дар ҷараёни амалияи ҳаррӯзаи онҳо дар асоси суннатҳо, таҷрибаи рӯзгор, дин ва урфу одатҳои  миллӣ ташаккул меёбад. Дар психологияи ҷамъиятӣ таркибҳои маънавӣ ноаён такмил ёфта, ҳолатҳои гуногунро дар бар мегирад. Психологияи ҷамъиятӣ устуворӣ ё ноустувории вазъияти рӯҳии одамон, анъана, малака, урфу одат, ҳолатҳои тақлидкунӣ, ақидаю эътиқодҳоро (динӣ, ҳуқуқӣ, ахлоқӣ) фарогир аст. Дар психологияи ҷамъиятӣ унсурҳое ҳастанд, ки ба туфайли устувории худ ба низому анъанаҳои расму оину одат ташаккул меёбанд ва дар бисёр мавридҳо хислати консервативӣ мегиранд. Ба ҳамин сабаб, унсурҳои гуногуни психологияи ҷамъиятӣ ба тарзи гуногун инкишофу дигаргун мешаванд. Имрӯз зарурате ба миён омадааст, ки психологияи ҷамъиятиро аз унсурҳои манфие, ки монеи пешрафт мегарданд, озод намуд ва аз тарафи дигар сатҳи осебпазирии онро то сатҳи идроку хирад боло бурд. Ҳамин ҷиҳатро донишманди тоҷик Саймумин Ятимов мавриди пажӯҳишу арзёбии илмӣ қарор додааст.
Дар қисмати муқаддима муҳаққиқ психологияи ҷамъиятиро омили асосии шаклгирии шуури муқаррарӣ меҳисобад. Муаллиф кӯшиш кардааст, ки тафсири равоншиносии ҷамъиятиро дар доираи эҳсос ва идрок ба амнияти ҷамъиятӣ вобаста намуда, масъаларо мавриди омӯзиш қарор диҳад.
Дар қисмати омилҳои муассир ба психологияи ҷамъиятӣ С. Ятимов равоншиносии ҷамъиятиро аз муҳимтарин ҷузъиёти рӯзмарра ва характери миллӣ маҳсуб медонад ва дар он ду раванди асосӣ дар шаклгирии характери миллиро ногузир меҳисобад. Таъсири созгор ва баръакси онро низ ҷудо намудааст. Психологияи ҷамъиятӣ бо унсурҳои худ дар шаклгирии шуури ҷамъиятӣ ҳамчун воситаи аввалия, муқаддимот ва баъдан шакли муносибати маънавӣ хизмат мекунад. Ҳама гуна рафторҳои ҷамъиятӣ ҳатман субъекти тибқи мақсад амалкунандаро ба хотири ҳадафҳои муайян доро мебошанд. Муаллифи мақола таъкид менамояд, ки чунин навъи ҳадафҳоро сари вақт бояд шинохт ва дар ҳолати таҳдидовар ба онҳо таъсиррасонии давлатдорӣ намуд. Бо назардошти ҳамин ҳолатҳои рафторҳои ҷамъиятӣ  пешниҳод менамояд, ки омӯзиш ва ташхиси доимии психологияи ҷамъиятӣ ва таъсири он ба шуури рӯзмарра вобаста ба таъмини субот ва амният аз муҳимтарин самтҳои кор бо ҷомеа маҳсуб меёбад. Муаллиф меафзояд, ки психологияи ҷамъиятӣ ва шуури рӯзмарра, сатҳу сифат, мундариҷа ва майлони он дар муносибат ба манфиатҳои миллӣ мавзӯе мебошад, ки мадди назари мухолифони давлатдории миллӣ ва, махсусан, суистифода намудан аз нуқтаҳои заъфи он ба тарзи доимӣ ба инобат гирифта мешавад. Вобаста ба ин, муаллиф масъалагузорӣ менамояд, ки мундариҷа ва вазифаҳои функсионалии психологияи ҷамъиятии таърихан ташаккулёфтаи миллати тоҷик дар тамоми давраҳо ҳамчун предмет ва объекти илмӣ аз нигоҳи методологияи илмӣ мавриди таҳқиқ ва омӯзиш қарор дода шавад. Воқеияти гуфтаҳои муаллиф дар он таҷассум меёбад, ки ҳар фарди ҷомеа бо таъсири психологияи ҷамъиятӣ ва унсуру таркибҳои шуури муқаррарӣ, шуури фардӣ, ақидаҳо, арзишҳо ва муносибатҳои он шакл мегиранд. Аз ин рӯ, агар психологияи ҷамъиятӣ ва шуури муқаррарӣ омилҳои мусбию манфии он ба тарзи илмӣ дақиқ ва дуруст омӯхта нашаванд, шинохти унсурҳои заъф, ки монеи пешрафти ҷомеа ва миллат мегарданд ё ба амнияту суботи иҷтимоӣ таҳдид мекунанд, ғайриимкон аст.
Қисмати дигари мақола «Эҳсос ва шуури муқаррарӣ» ном дорад. Дар ин қисмат муаллиф таъсири эҳсосро ба шуури муқаррарӣ мавриди баррасӣ қарор дода, таъкид менамояд, ки аксари хулосабарориҳои нодуруст ва арзёбии онҳо аз дуруст эҳсос накардани воқеият сурат мегирад. Нафарони гумроҳшуда, ки аз худшиносии миллӣ дуранд, аксаран бо эҳсоси таҳмилгардида, ки дигар барои онҳо мафҳумҳои миллату Ватан арзиш надоранд, ба ҷиноятҳои эсктремистию террористӣ даст мезананд ва муаллиф тазаккур медиҳад, ки бегонагон ҳамчун раванди таҳрикдиҳандаи худсӯзии миллатҳо ба эҳсоси онҳо таъсир мерасонанд. Эҳсос зинаи аввали дониш буда, дар он танҳо ҷузъе аз воқеият ва хусусиятҳои зоҳирии падидаҳо ифода мешаванд. Ҳамин аст, ки қувваҳои геополитикӣ манфиатдор нестанд, ҳиссиёт дар психологияи иҷтимоии гурӯҳҳои муайяни давлатҳои зери манфиат қароргирифта ба дараҷаи идрок ва фаҳм боло  раванд. Ҳаминро ба инобат гирифта, муаллиф ишора мекунад, ки ягона роҳи аз байн бурдани ҳамин ҳолат ташаккули сатҳи дониш ва ба дараҷаи хирад ва рушди созанда боло бурдани дарку фаҳми гурӯҳҳои мухталифи иҷтимоист.
Қисмати сеюми мақола «Хирад ва шуури муқаррарӣ» ном дорад. Муаллиф дар ин қисмат хирад (фан, фаросат, идрок, зиракӣ, заковат, ҳушёрӣ)-ро асоси пешбарандаи ҷомеаи инсонӣ меҳисобад. Агар ба воқеияти тамаддуни инсонӣ назар афканем, ҳамвора хирад будааст, ки тамаддун ва осори тамаддуниро ба вуҷуд овардааст ва чун «пардаи ҳифозатӣ» инсонро дар баробари хатару таҳдидҳои табиию кайҳонӣ ҳифз намудааст. Муаллиф дар ин замина зикр мекунад, ки тамоми афроди ҷомеа  наметавонад пурра хирадманд бошад, вале  ҷомеаро метавон аз сатҳи эҳсос ба сатҳи хирад раҳнамун сохт. Гузаштаи таърихиро на бо афсӯс хӯрданҳо ва шеъру сурудҳои шикоятӣ, балки ҳамчун як сабақи таърихӣ ва як таҷриба арзёбӣ бояд кард. Дар ин маврид, шинохти ҳаводиси таърих ва махсусан, эҳсоси хатарҳои мавҷуда ва паёмади онҳо дар зеҳни ҷомеа ниҳоят муҳим ба ҳисоб меравад. Нодонӣ, зудбоварӣ, бетарафӣ сабабҳоеанд, ки барои рушди тафаккури террористӣ - экстремистӣ замина муҳайё мекунанд.  Аз ин рӯ, муҳаққиқ саводнокӣ ва дониш омӯхтанро роҳи муҳимтарини ҳалли мушкилот меҳисобад ва барои собит намудани ин назар аз мутафаккирони ҷаҳонӣ Г. Гегел ва Л. Фейрбах далелҳои муътамад меорад. Дар охири ин қисмат муаллиф таъкид менамояд, ки қисми пешрав ва пешбари ҷомеа зиёӣ аст. Воқеият ин аст, ки зиёиён ё равшангарон дар таърихи башар ва таърихи ҳар қавму миллат ба монанди нур ва рӯшноӣ мардумро роҳнамоӣ мекунанд ва онҳоро аз хатару паёмади ҳодисот огоҳ менамоянд. Ақл, хирад ва донишу тавонмандиро ба ҷомеа илқо менамоянд. Мардумро аз таассубу хурофот ва ҷаҳлу нодонӣ бозмедоранд.
Дар қисмати хулоса муаллиф дуруст натиҷагирӣ мекунад, ки маънавиёт ва ҳолати рӯҳии ҷомеа омили муҳимтарини таъмини амнияти худи ҷомеа аст. Ҳамоҳангии психологияи ҷамъиятӣ ба манфиатҳои миллӣ муҳимтарин омили амнияти иҷтимоӣ ба ҳисоб меравад. Ба тарзи дигар, психологияи ҷамъиятии созанда ва хирадгаро кафили амнияти ҷамъият аст.

Исомиддин ШАРИФЗОДА


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 22.04.2016    №: 78    Мутолиа карданд: 482

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед