logo

сиёсат

ТАКМИЛИ КОНСТИТУТСИЯ - КАФОЛАТИ РУШДИ УСТУВОРИ ҶОМЕА

6 ноябри соли 1994 мардуми шарифи Тоҷикистон бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ Конститутсияи нави худро қабул намуд, ки он дар таърихи навини Тоҷикистон ҳамчун ҳуҷҷати сарнавиштсоз  мавқеи махсусро касб намуд. Тамоми дастовардҳои минбаъдаи ҷумҳурӣ маҳз аз ҳамин санади олии ҳуқуқӣ сарчашма мегиранд. Зарурати ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ба кадом омилҳои асосӣ вобастаанд? Бо ин ва дигар саволҳо ба Ватанзода Маҳмадалӣ Маҳмадулло, ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои ҳуқуқӣ - намояндаи ваколатдори Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ, муроҷиат кардем:

- Ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Конститутсия як ҷузъи ҷараёни такмили ин ҳуҷҷати сиёсӣ дар сиёсати ҷомеаи башарӣ ба шумор меравад.  Қариб дар тамоми давлатҳо, бо мурури замон, Конститутсия такмил дода мешавад. Масалан, тавре ки аз таҳлилҳои олими ҳуқуқшинос  Р. Сотиволдиев маълум мегардад, ба Конститутсияи ИМА тӯли зиёда аз 200 соли амали он 27 маротиба тағйиру иловаҳо ворид шудаанд,  ки як тағйирот ба 8 - 9 сол рост меояд. Ба Конститутсияи Олмон, ки соли 1949 қабул гардидааст,  50 тағйирот ворид шудааст. Дар Фаронса бошад, ба Конститутсия (1958) шаш маротиба тағйиру иловаҳо ворид шудааст.
Дар таърихи навини тоҷикон  мо шоҳиди ду маротиба ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Конститутсия гаштем. Имрӯз зарурият пеш омадааст, ки ин ҳуҷҷати таърихӣ боз такмил ёфта, ба рушди устувори ҷомеа мувофиқ гардонда шавад.

- Муҳтарам Маҳмадалӣ Ватанзода, бигӯед, ки тартиби пешниҳоди тағйиру иловаҳо ба Конститутсия аз ворид намудани тағйиру иловаҳо ба дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ чӣ тафовут дорад?
- Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон тартиби махсуси ворид намудани тағйиру иловаҳоро ба он муқаррар намудааст. Мутобиқи моддаи 99 - и он  ҳуқуқи пешниҳод намудани тағйиру иловаҳоро  Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ё ҳадди ақал аз се як ҳиссаи аъзои Маҷлиси миллӣ ва вакилони Маҷлиси намояндагон  доранд. Дигар ягон шахс ё мақомот аз ин   ҳуқуқ бархӯрдор шуда наметавонад. Ба дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ мувофиқи талаботи моддаи 58 Конститутсия субъектони алоҳидаи ташаббуси қонунгузорӣ, аз ҷумла аъзои Маҷлиси миллӣ, вакили Маҷлиси намояндагон, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Маҷлиси вакилони халқи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон  низ ҳуқуқи пешниҳод намудани тағйиру иловаҳоро доранд.
Бо назардошти ин ҳолат аъзои Маҷлиси миллӣ ва вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ пешниҳоди худро ҷиҳати ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон омода намуданд. Мақсади асосии пешниҳоди лоиҳа мушаххас намудани меъёрҳои Конститутсия, аз ҷумла возеҳу равшан нишон додани шакли идораи Ҷумҳурии Тоҷикистон, фаъолияти иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, таҳкими масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд, талабот нисбат ба аъзои Маҷлиси миллӣ ва вакилони Маҷлиси намояндагон, аъзои Ҳукумат, судяҳо, тартиби тафсири Конститутсия, мушаххас намудани салоҳиятҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ғайра иборат мебошад.

- Пешниҳоди ворид намудани тағйиру иловаҳо ба моддаҳои якум ва ҳаштуми Конститутсияро  чӣ сон шарҳ медиҳед?
-  Мувофиқи тағйироте, ки ба моддаи якуми Конститутсия  ворид мегардад, шакли идораи Ҷумҳурии Тоҷикистон президентӣ муайян карда мешавад. Ҳарчанд президентӣ будани шакли идоракунии Тоҷикистонро ҳама медонанд, вале дар Конститутсияи амалкунанда чунин меъёр ҷой надорад. Гузашта аз ин, дар моддаи 100 тағйирнопазирии шакли идораи ҷумҳурӣ дарҷ гардидааст, аммо  кадом шакл будани он мушаххас нишон дода нашудааст.
Аз ин рӯ, ин тағйирот Конститутсияро мукаммал гардонда, шакли идоракуниро мушаххас менамояд.
Моддаи 8 - и Конститутсия инкишофи ҳаёти ҷамъиятиро дар Тоҷикистон дар асоси равияҳои гуногуни  сиёсӣ ва мафкуравӣ нишон додааст. Рушди ҷомеа нишон медиҳад, ки дар ин маврид бояд низоми муайяне бошад. Зеро таъсири унсурҳои бегона метавонад ба суботи ҷомеа халал ворид намояд. Аз ин рӯ, ба ин модда тағйирот пешниҳод гардидааст, ки  мутобиқи онҳо фаъолияти ҳизбҳои сиёсии дигар давлатҳо, таъсиси ҳизбҳои хусусияти миллӣ ва динидошта, инчунин маблағгузории ҳизбҳои сиёсӣ аз ҷониби давлатҳо ва созмонҳои хориҷӣ, шахсони ҳуқуқӣ ва шаҳрвандони хориҷӣ дар ҳудуди Тоҷикистон манъ карда мешавад. Ин тағйирот барои таъмини ваҳдату субот, ҳифзи арзишҳои миллӣ аз таъсири унсурҳои бегона, алалхусус равандҳои характери ифротгароиву бегонапарастидошта, ки ба мафкураи ҷавонон таъсири манфӣ мерасонанд, бо назардошти ҷаҳонишавии ҷомеа  пешниҳод гардидааст.

- Мутобиқи моддаи 9 Конститутсия ҳокимияти давлатӣ дар асоси таҷзияи он ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ  амалӣ мегардад.  Барои ишғоли вазифаҳои муҳими давлатӣ дар ин шохаи ҳокимият чӣ тағйиру иловаҳо пешниҳод гардидаанд?
 - Тағйироти  ба  моддаҳои  49,  65 ва 85 - и Конститутсия  пешниҳодшуда, талаботи якхеларо барои ишғоли вазифаҳо дар тамоми шохаҳои ҳокимияти давлатӣ, яъне қонунгузор, иҷроия ва судӣ  муқаррар менамоянд. Мувофиқи тағйироти ба моддаи 65 воридшаванда, шахсе ба номзадии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дошта, синни ӯ на кам аз 30 ва дорои таҳсилоти олӣ бошад. Чунин талабот нисбат ба аъзои Ҳукумат, узви Маҷлиси миллӣ, вакили Маҷлиси намояндагон, судяҳои Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ, судҳои вилоятҳо, шаҳри Душанбе низ пешбинӣ мегардад.
Ман фикр мекунам, ки зарурияти ин тағйиротро ҳама хуб дарк мекунанд. Шаҳрвандӣ ин робитаи устувори сиёсию ҳуқуқии шахс бо давлат буда, ҳуқуқу уҳдадориҳои мутақобиларо ба миён меорад. Чӣ гуна шахсе, ки  шаҳрвандии дигар давлатро дорад, метавонад ба Ҷумҳурии Тоҷикистон содиқона хизмат намояд? Вобаста ба ҳолатҳои мазкур дар қисми 20 лоиҳа пешбинӣ гардидааст, ки дар баробари эътибори қонунӣ пайдо кардани ҳукми айбдоркунандаи суд ва қатъи шаҳрвандӣ, соҳиб шудан ба шаҳрвандии давлати дигар асоси қатъ гардидани ваколати узви Маҷлиси миллӣ ва вакили Маҷлиси намояндагон  мегардад.

- Тағйиру иловаҳо ба ҳолати ҳуқуқии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон чӣ дигаргунӣ ворид менамоянд?
-Ҳамагон шоҳиди он будем, ки соли сипаришуда Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи  Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат» қабул гардид ва аз тарафи мардум хуб пазируфта шуд. Ин пазироӣ заминаи боэътимодро доро буд ва мардуми кишвар дар симои Президенти мамлакат дар асл пешвои миллатро медиданд.
Мутобиқи тағйироти дар қисми 24 лоиҳа пешниҳодгардида ба моддаи 65  қисми  панҷум илова карда шудааст, ки  мувофиқи он маҳдудиятҳои дар қисми чоруми  моддаи 65 пешбинигардида, яъне маҳдудияти ду бор пай дар пай интихоб шудан ба мақоми Президент, нисбат ба Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат татбиқ намегардад. Ба моддаи 69 Конститутсия, ки салоҳиятҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро муайян менамояд, тағйирот пешниҳод гардидааст, ки мувофиқи он сархати 12, яъне таъсиси Шӯрои адлия, хориҷ карда мешавад. Вобаста ба барҳам дода шудани Шӯрои адлия дар матни Конститутсия тағйироти дахлдор ворид карда мешавад.
Мутобиқи тартиби пешбиникардаи қисми 26 таъминоти иҷтимоӣ, хизматрасонӣ ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро қонуни конститутсионӣ танзим менамояд.
Дар маҷмӯъ, тағйиру иловаҳои пешниҳодгардида ба рушди қонунгузорӣ дар  ҷомеа мусоидат намуда, барои таҳким ва ҳимояи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, мустаҳкам намудани асосҳои сохти конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон мусоидат менамоянд.

Мунаввари САФАР,   «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 22.04.2016    №: 78    Мутолиа карданд: 606

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед