logo

фарҳанг

АЛОМАТҲОИ КИТОБАТӢ БОЯД ҶОЙГОҲЕ ДОШТА БОШАНД

Ба озмуни «Ҷумҳурият»
Вақте ки қоидаҳои имлои навро қабул карданд, интизории мо бештар аз он буд, ки дар таркиби он бобе ба мавзӯи “Пунктуатсия (гузоштани аломатҳои китобатӣ)” бахшида мешавад. Вале ин тавр нашуд.

Аломатҳои китобатӣ - инҳо, аз рӯи гуфтаи нависандаи рус А. П. Чехов, “нотаҳои хониш” буда, дар масъалаи фаҳмидани матн ба мо ёрӣ мерасонанд, фикрҳои моро ба самти муайяннамудаи муаллиф равона месозанд.
Пунктуатсия ҳамчун василаи ба қисматҳо ҷудо кардани нутқи хаттӣ аз нигоҳи маъно, сохтор ва оҳанг (интонатсия) хизмат мекунад. Чунин бармеояд, ки ба қисматҳо ҷудокунии матн бо ёрии аломатҳои китобатӣ барои ба хонанда расондани маъное, ки нависанда тасаввур мекард, мусоидат менамояд. Ин бошад, дар навбати худ маънои онро дорад, ки нависанда ва хонанда бояд аломатҳоро яксону якгуна бифаҳманд, яъне дар эҷод ва дарки матн аз рамзи ягона истифода баранд.
Дар қоидаҳои имлои нав низ дар хусуси мавқеъ ва манзалати аломатҳои китобатии нуқта, ду нуқта, се нуқта, вергул, нуқтавергул, хитоб, савол, қавс ва қавсайн, нохунак, тире ва дефис, рақамҳои ҳамчун дараҷа навишташаванда, тарзи навишти муколама,  ҳолатҳое, ки аломати нуқта гузошта намешавад, дар кадом вақт бо сархат сар кардани ҷумла,  асосҳои дар назм бо ҳарфи калон навиштани саршавии мисраъҳо меъёру аҳкоме вуҷуд надоранд.
Яке аз аломатҳои китобатӣ хитоб мебошад. Дар мавриди кор фармудани ин аломати китобатӣ имрӯзҳо баъзе андешаҳои нуқсноку нокомил рӯи кор омадаанд. Иддае чунин гумон доранд, ки аломати хитоб гӯё ифодакунандаи дағалию дуруштӣ, тезиву тундӣ аст. Дар асл ин тавр нест. Ҳар як аломати китобатӣ таърихи худро дорад; аломати хитоб низ. Аломати хитоб аз ифодаи «note of admiration» (аломати таҳайюр) пайдо шудааст. Аз рӯи яке аз назарияҳо вай аз хитобаи лотинии «Io», ки ифодагари шодию хурсандӣ буд, пайдо шуда, аввалҳо дар охири ҷумла ҳамчун нидои муқаррарӣ навишта мешуд, вале баъд барои ихчамию муҷазӣ ҳарду ҳарфро болои ҳам гузошта, дар шакли рамз якҷоя карданд (!).
Аломати хитоб на танҳо хусусияти ҳаяҷоноваронаи хабар, балки қатъӣ будани нияту орзуро низ нишон медиҳад, шаклҳои таъсирноку ҳаяҷоновари тобишҳои гуфторро бо ифодаи миннатдорӣ, табрикгӯӣ, хайрухуш, бахшишпурсӣ ва ғайра, инчунин муроҷиатҳое, ки ифодакунандаи кайфияту эҳсосанд (шодию хурсандӣ, тааҷҷуб, таҳайюр, таваққуъ, тафохур, эҳсосоти қавӣ, таънаю маломат, тарсу ҳарос, тезиву тундӣ, оташинӣ, ҳаяҷону изтироб ва ҳоказо), баён менамояд.
Пешниҳоде дорем, ки барои таҳия ва тадвини Қоидаҳои имлои нави забони тоҷикӣ дар сатҳи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон комиссияи вижае ташкил шуда, тамоми  нофаҳмиҳои   ҷойдоштаро аз миён бардорад ва ба мушкилоту баҳсҳои бебунёд нуқта гузорад.

Усмоналӣ ХОЛИҚЗОДА,
прокурори шуъбаи таъминоти ҳуқуқӣ, мониторинги қонунгузорӣ ва маркази матбуоти Прокуратураи генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 29.04.2016    №: 83    Мутолиа карданд: 2127

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед