logo

фарҳанг

АЛОМАТҲОИ КИТОБАТӢ БОЯД ҶОЙГОҲЕ ДОШТА БОШАНД

Ба озмуни «Ҷумҳурият»
Вақте ки қоидаҳои имлои навро қабул карданд, интизории мо бештар аз он буд, ки дар таркиби он бобе ба мавзӯи “Пунктуатсия (гузоштани аломатҳои китобатӣ)” бахшида мешавад. Вале ин тавр нашуд.

Аломатҳои китобатӣ - инҳо, аз рӯи гуфтаи нависандаи рус А. П. Чехов, “нотаҳои хониш” буда, дар масъалаи фаҳмидани матн ба мо ёрӣ мерасонанд, фикрҳои моро ба самти муайяннамудаи муаллиф равона месозанд.
Пунктуатсия ҳамчун василаи ба қисматҳо ҷудо кардани нутқи хаттӣ аз нигоҳи маъно, сохтор ва оҳанг (интонатсия) хизмат мекунад. Чунин бармеояд, ки ба қисматҳо ҷудокунии матн бо ёрии аломатҳои китобатӣ барои ба хонанда расондани маъное, ки нависанда тасаввур мекард, мусоидат менамояд. Ин бошад, дар навбати худ маънои онро дорад, ки нависанда ва хонанда бояд аломатҳоро яксону якгуна бифаҳманд, яъне дар эҷод ва дарки матн аз рамзи ягона истифода баранд.
Дар қоидаҳои имлои нав низ дар хусуси мавқеъ ва манзалати аломатҳои китобатии нуқта, ду нуқта, се нуқта, вергул, нуқтавергул, хитоб, савол, қавс ва қавсайн, нохунак, тире ва дефис, рақамҳои ҳамчун дараҷа навишташаванда, тарзи навишти муколама,  ҳолатҳое, ки аломати нуқта гузошта намешавад, дар кадом вақт бо сархат сар кардани ҷумла,  асосҳои дар назм бо ҳарфи калон навиштани саршавии мисраъҳо меъёру аҳкоме вуҷуд надоранд.
Яке аз аломатҳои китобатӣ хитоб мебошад. Дар мавриди кор фармудани ин аломати китобатӣ имрӯзҳо баъзе андешаҳои нуқсноку нокомил рӯи кор омадаанд. Иддае чунин гумон доранд, ки аломати хитоб гӯё ифодакунандаи дағалию дуруштӣ, тезиву тундӣ аст. Дар асл ин тавр нест. Ҳар як аломати китобатӣ таърихи худро дорад; аломати хитоб низ. Аломати хитоб аз ифодаи «note of admiration» (аломати таҳайюр) пайдо шудааст. Аз рӯи яке аз назарияҳо вай аз хитобаи лотинии «Io», ки ифодагари шодию хурсандӣ буд, пайдо шуда, аввалҳо дар охири ҷумла ҳамчун нидои муқаррарӣ навишта мешуд, вале баъд барои ихчамию муҷазӣ ҳарду ҳарфро болои ҳам гузошта, дар шакли рамз якҷоя карданд (!).
Аломати хитоб на танҳо хусусияти ҳаяҷоноваронаи хабар, балки қатъӣ будани нияту орзуро низ нишон медиҳад, шаклҳои таъсирноку ҳаяҷоновари тобишҳои гуфторро бо ифодаи миннатдорӣ, табрикгӯӣ, хайрухуш, бахшишпурсӣ ва ғайра, инчунин муроҷиатҳое, ки ифодакунандаи кайфияту эҳсосанд (шодию хурсандӣ, тааҷҷуб, таҳайюр, таваққуъ, тафохур, эҳсосоти қавӣ, таънаю маломат, тарсу ҳарос, тезиву тундӣ, оташинӣ, ҳаяҷону изтироб ва ҳоказо), баён менамояд.
Пешниҳоде дорем, ки барои таҳия ва тадвини Қоидаҳои имлои нави забони тоҷикӣ дар сатҳи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон комиссияи вижае ташкил шуда, тамоми  нофаҳмиҳои   ҷойдоштаро аз миён бардорад ва ба мушкилоту баҳсҳои бебунёд нуқта гузорад.

Усмоналӣ ХОЛИҚЗОДА,
прокурори шуъбаи таъминоти ҳуқуқӣ, мониторинги қонунгузорӣ ва маркази матбуоти Прокуратураи генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 29.04.2016    №: 83    Мутолиа карданд: 1969

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед