logo

фарҳанг

АЛОМАТҲОИ КИТОБАТӢ БОЯД ҶОЙГОҲЕ ДОШТА БОШАНД

Ба озмуни «Ҷумҳурият»
Вақте ки қоидаҳои имлои навро қабул карданд, интизории мо бештар аз он буд, ки дар таркиби он бобе ба мавзӯи “Пунктуатсия (гузоштани аломатҳои китобатӣ)” бахшида мешавад. Вале ин тавр нашуд.

Аломатҳои китобатӣ - инҳо, аз рӯи гуфтаи нависандаи рус А. П. Чехов, “нотаҳои хониш” буда, дар масъалаи фаҳмидани матн ба мо ёрӣ мерасонанд, фикрҳои моро ба самти муайяннамудаи муаллиф равона месозанд.
Пунктуатсия ҳамчун василаи ба қисматҳо ҷудо кардани нутқи хаттӣ аз нигоҳи маъно, сохтор ва оҳанг (интонатсия) хизмат мекунад. Чунин бармеояд, ки ба қисматҳо ҷудокунии матн бо ёрии аломатҳои китобатӣ барои ба хонанда расондани маъное, ки нависанда тасаввур мекард, мусоидат менамояд. Ин бошад, дар навбати худ маънои онро дорад, ки нависанда ва хонанда бояд аломатҳоро яксону якгуна бифаҳманд, яъне дар эҷод ва дарки матн аз рамзи ягона истифода баранд.
Дар қоидаҳои имлои нав низ дар хусуси мавқеъ ва манзалати аломатҳои китобатии нуқта, ду нуқта, се нуқта, вергул, нуқтавергул, хитоб, савол, қавс ва қавсайн, нохунак, тире ва дефис, рақамҳои ҳамчун дараҷа навишташаванда, тарзи навишти муколама,  ҳолатҳое, ки аломати нуқта гузошта намешавад, дар кадом вақт бо сархат сар кардани ҷумла,  асосҳои дар назм бо ҳарфи калон навиштани саршавии мисраъҳо меъёру аҳкоме вуҷуд надоранд.
Яке аз аломатҳои китобатӣ хитоб мебошад. Дар мавриди кор фармудани ин аломати китобатӣ имрӯзҳо баъзе андешаҳои нуқсноку нокомил рӯи кор омадаанд. Иддае чунин гумон доранд, ки аломати хитоб гӯё ифодакунандаи дағалию дуруштӣ, тезиву тундӣ аст. Дар асл ин тавр нест. Ҳар як аломати китобатӣ таърихи худро дорад; аломати хитоб низ. Аломати хитоб аз ифодаи «note of admiration» (аломати таҳайюр) пайдо шудааст. Аз рӯи яке аз назарияҳо вай аз хитобаи лотинии «Io», ки ифодагари шодию хурсандӣ буд, пайдо шуда, аввалҳо дар охири ҷумла ҳамчун нидои муқаррарӣ навишта мешуд, вале баъд барои ихчамию муҷазӣ ҳарду ҳарфро болои ҳам гузошта, дар шакли рамз якҷоя карданд (!).
Аломати хитоб на танҳо хусусияти ҳаяҷоноваронаи хабар, балки қатъӣ будани нияту орзуро низ нишон медиҳад, шаклҳои таъсирноку ҳаяҷоновари тобишҳои гуфторро бо ифодаи миннатдорӣ, табрикгӯӣ, хайрухуш, бахшишпурсӣ ва ғайра, инчунин муроҷиатҳое, ки ифодакунандаи кайфияту эҳсосанд (шодию хурсандӣ, тааҷҷуб, таҳайюр, таваққуъ, тафохур, эҳсосоти қавӣ, таънаю маломат, тарсу ҳарос, тезиву тундӣ, оташинӣ, ҳаяҷону изтироб ва ҳоказо), баён менамояд.
Пешниҳоде дорем, ки барои таҳия ва тадвини Қоидаҳои имлои нави забони тоҷикӣ дар сатҳи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон комиссияи вижае ташкил шуда, тамоми  нофаҳмиҳои   ҷойдоштаро аз миён бардорад ва ба мушкилоту баҳсҳои бебунёд нуқта гузорад.

Усмоналӣ ХОЛИҚЗОДА,
прокурори шуъбаи таъминоти ҳуқуқӣ, мониторинги қонунгузорӣ ва маркази матбуоти Прокуратураи генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 29.04.2016    №: 83    Мутолиа карданд: 2231

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид

ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН. Гардиши савдо ду баробар афзуд

Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ ба афзоиши баландтарини ММД муваффақ гашт

Дар Тошканд конфронси байналмилалӣ оид ба Осиёи Марказӣ баргузор мегардад

Қасри сафед: "Музокироти тиҷоратӣ дар Пекин ба пешравӣ мусоидат кард"

Трамп мехоҳад ҷангиёни «Давлати исломӣ» - ро ба Аврупо барои суд кардан баргардонад

Кумитаи амнияти иттилоотии Қазоқистон беш аз 90 сомонаи хавфнокро ошкор сохт

Ҷаҳон дар як сатр

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед