logo

иҷтимоиёт

НАҚШИ СОТИМ УЛУҒЗОДА ДАР ХУДШИНОСИИ МИЛЛӢ

Мо ҳанӯз ҳам одат кардаем, ки  фақат аз бунмояҳои адабиёти миллӣ, ё худ бунмояҳои осори шоир ё нависандае, мисли ахлоқ, расму ойин, хулоса ҳар чизе ки хусусиятҳои хоси миллати моро таҷассум месозад, сухан ба миён оварем ва ифтихор кунем. Тобеияти тафаккури анъанавии таҳқиқи адабиёт гоҳо ба мо иҷоза намедиҳад, ки дар ин мавзӯъ фарохтар биандешем ва сарнавишт ва хидматҳои нависандаи миллиамонро дар матни воқеияти таърихӣ ва фарҳангии дирӯзу имрӯз арзёбӣ  кунем.

Сотим Улуғзода яке аз нависандагони бузурги миллии мост. Дар замоне ӯ эҷод кард, ки бисёре аз қаламкашон ҳувияти миллиашонро ғояҳои интернатсионализми пролетарӣ пинҳон медошт. Ба ифодаи дигар, фикр ва андешаашон ҳадафҳои мушаххаси миллӣ надошт. Завқашонро ба адабиёт ва фарҳанги бегона мутобиқ мекарданд. Дар ин равиш адабиёти мо бештар тобеи тафаккури бадеии ғайр буд. Дар таърихи адабиёти тоҷик ин тобеият натиҷаи фишорҳои сиёсӣ ва фарҳангии бегонагон буд, ки дар бисёр ҳолатҳо ба тафаккури миллии мо таъсири манфӣ ҳам гузоштааст.
Вале буданд нависандагон ва шоироне, ки ҳувияти миллӣ ва махсусиятҳои тафаккур ва андешаи миллиашонро ҳифз карданд ва ба ин восита ба эҳёи ҳадафҳо ва ормонҳои миллӣ мусоидат намуданд. Яке аз адибоне, ки шахсият ва осораш аз оғози фаъолияти адабиаш саршор аз рӯҳия, ҳадаф ва ғояи миллӣ буд, Сотим Улуғзода мебошад.
Дар шароити имрӯза, ки ба ҷараёни маҳвшавии миллатҳо дар миён аст, мебояд ба шахсият ва осори нависандагони миллатпарастамон бо диди манфиатҳои миллӣ нигарем ва хидматҳои онҳоро барои миллат дар фаросӯи воқеияти имрӯз арзёбӣ кунем. Шахсият ва эҷодиёти  Сотим Улуғзода ҳамин гуна имконро барои мо фароҳам меоварад.
Улуғзода  боре гуфта буд: “Агар дар матбуот рӯзи тавлиди маро қайд кунанд ё накунанд, ман коре надорам. Вале мехоҳам, ки имрӯз ва пас аз сари ман низ асарҳои таърихии маро мавриди таҳқиқ қарор диҳанд”. Ин, албатта пешниҳоди хоксоронаи нависанда аст. Дар асл сарнавишт ва ҳамаи осори ӯ барои миллати мо метавонад дарси таърих, сабақи худшиносӣ бошад. Дар ин замина корҳое сурат гирифта бошад ҳам, ҳанӯз кифоя нест.
Ҳодисаҳое, ки дар муҳити фарҳангии мо рух дода истодаанд, махсусан тамоюлҳои манфии бегонапарастӣ, ифротгароӣ,  интихоби номҳои ғайр, тағйири ҳувияти миллӣ ва ғайра моро вомедорад, ки бунмояҳои маънавиёти миллиро дар мисоли эҷодиёти ин нависанда аз дидгоҳи нав назар кунем.
Сотим Улуғзода худшиносии миллиро “донистани миллат аст таърихи худро” таъбир карда, афзуда буд, ки “мақсад аз рӯ овардани ман ба таърих ба таври бадеӣ таърихи халқамонро дарк кардан, бузургони гуманист ва тараққихоҳи гузаштаамонро, ки ифтихороти миллии моро ташкил мекунанд, ба халқамон аз тариқи дил ва ҳис, ҳамон тавре ки ман худ шинохтаам, шиносондан аст”.
Сотим Улуғзода, ҳамчунон ки худаш мехост ва худаш шинохта буд, ба эҳёи арзишҳои фарҳангии ҳувиятсози миллӣ, ки дар асри бист миллати мо қисман ё комилан аз даст дод, камар баст. Дар мақолаҳо ва осори бадеиаш ба эҳё кардани унсурҳои аслии ҳувиятсоз забон, адабиёт, таърих, расму ойин, тафаккури китобӣ ва ғайра пардохт.
Таърих дар ин боб, яъне ҳифзи ҳувияти миллӣ дарсҳои ибратангезе дорад. Суоле пайдо мешавад, ки  чаро таваҷҷуҳи Сотим Улуғзодаро маҳз ҳаводиси қарнҳои даҳ ва аввали садаи ёздаҳ ва сарнавишти шахсиятҳои таърихию фарҳангии он рӯзгор ба худ ҷалб кард? Маълум аст ки ин давра, яъне замони Сомониён, замони эҳёи суннатҳои миллӣ буд. Сотим Улуғзода ин давраро барои ифодаи андешаи худ мувофиқ ёфта, дар ин замина қиссаи “Ибни Сино” (1954), намоишномаи “Ҷавонии Сино” (1980), “Пири ҳакимони машриқзамин” (1980) ва ниҳоят романи “Фирдавсӣ” (1986) навишт, ки ҳар кадоме дар худшиносии миллии мо таъсири ҷудогона дорад.
Нависанда ин консепсияи  эҷодиашро идома бахшида, бо таълифи осоре чун «Рӯдакӣ», «Темурмалик» ва «Алломаи Адҳам» ва дигарон” тақдири шахсияти тоҷик, дифои манфиатҳои онро ҳадафи мавзӯъ ва мазмун қарор дод .
Эҳсосоти миллии нависандаи мо дар тамоми осораш ҷанбаи мусбат дошта, ҳадафаш эҳёи ҳувияти тоҷикӣ ва худшиносии миллӣ мебошад. Чунин консепсияи идроки бадеии ӯро интихоби номҳо дар осораш, тасвири расму ойинҳои суннатӣ ва ғояи ормонҳои худсозии миллӣ таъ-йид мекунад. Дар интихоби номи шахсиятҳои осораш манфиатҳои таърихиву миллӣ назди ӯ эътибор доранд. Зикри номҳои меросии миллӣ дар осораш навъе намоди мазҳари рӯҳи тоҷикӣ аст, ки баҳрабардорӣ аз он худсозӣ ва худшиносӣ аст. Ба ифодаи дигар, Сотим  Улуғзода дар осораш ҳамеша ба худшиносии миллӣ бартарӣ дода, онро василаи эҳё ва ҳифзи нангу номуси миллат медонад.
Сайрам БАҚОЗОДА,
номзади илмҳои филология


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 4.05.2016    №: 85    Мутолиа карданд: 534

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед