logo

иҷтимоиёт

ОДАТҲОИ ШАХШУДА. ЧАРО АЗ ОНҲО ДУРӢ НАҶӮЕМ?

Дар луғати русӣ – тоҷикӣ калимаи «стреотип» маънои «одат, одати якранг» - ро ифода менамояд. Одатҳои шахшуда ва гоҳо назарногир, ки шакли анъанавиро касб кардаанд, миёни мардум, бахусус ҷавонон хеле маъмуланд. Мешунавем, ки барои дохил шудан ба ин ё он донишгоҳ ҳатман ба «шинос» пул додан зарур аст ё барои пайдо кардани ҷойи кор, ё ҳатто дар баъзе маврид иҷрои коре ҳатман «шинос лозим аст». Як рӯз шоҳиди суҳбати модару духтар шудам, ки ба хариди туҳфа банд буданд. Духтар барои зодрӯзи муаллимааш туҳфаи махсус интихоб мекард.  «Айб мешавад, ҳамсинфонам механданд, бояд беҳтарашро харем», - мегуфт духтар  ба модар.

Албатта, дуруст нест, ки мо имрӯз ба фарзандони худ муҳимияти донишу маҳоратро аз рӯйи арзишҳои моддӣ   ва хушомадгӯӣ талқин созем.  Хатоӣ аз худамон сар мезанад. Ин аст, ки дар вақти интихоби касб дар навбати аввал ҷанбаҳои моддии он ба инобат гирифта мешаванд. Арзиши худи касб, манфиати он барои шахс ва ҷомеа гӯё дуюмдараҷаанд. Дар сурати мукаммал набудани савияи дониш ва ноустувории маҳорати касбӣ, ҳамчунин набудани ҷаҳонбинии васеъ ва тафаккури солим шахс тобеи одатҳои нолозим мегардад. Бо боварӣ гуфтан мумкин аст, ки барои шахси дорои дониши хуб ҷиҳати  дохил шудан ба донишгоҳ монеае вуҷуд надорад ё нафаре, ки касби интихобнамудаашро воқеан ҳам ба дараҷаи талаботи ҷаҳонӣ такмил медиҳад, ҳатман дар пайдо кардани ҷойи кори мувофиқ комёб мегардад.
Ҷомеашинос Ғаюр Қаҳҳоров, номзади илмҳои фалсафа, стреотипҳоро ба гендерӣ, этникӣ ва синнусолӣ ҷудо мекунад. Ба андешаи ӯ, ин стреотипҳо, масалан, ҳамаи наврасон душвортарбияанд ё ин ки зан наметавонад мақоми роҳбарикунанда дошта бошад ё худ зан бояд дар хона нишинад ва ба тарбияи фарзанд машғул шавад… Ин ва дигар стреотипҳое, ки дар заминаи шинохти нодурусти ислом ва демократия ба вуҷуд омадаанд, дар бунёд ва пешрафти ҷомеаи навин монеа мегузоранд. Ба андешаи Ғаюр Қаҳҳоров, омилҳои асосии пайдоиши одатҳои шахшуда, стреотипҳо дар ҷамъият мақоми баландтар гирифтани арзишҳои моддӣ ва дар баробари ин заиф гардидани эътимоду эътиқоди маънавӣ, ки дар шароити ҷаҳонишавӣ аҳамияти бузург дорад, мебошанд. Сарчашмаи асосии дар ҷомеа ба таври консервативӣ (куҳнапарастӣ) пурзӯр шудани ин одатҳо, махсусан дар деҳот ҳалли худро наёфтани масъалаҳои иҷтимоиву иқтисодӣ мебошад. Мавриди эътироф аст, ки бо кӯшишҳои роҳбарияти олии кишвар дар тамоми ҷанбаҳои ҳаёти мо пешрафту бартариҳо бештар гардида истодаанд. Вале дар одобу маънавиёт ба ин андоза пешравӣ ба назар намерасад. Танҳо дар сурати барҳам додани одатҳое, ки ба ҷомеа халал водор месозанд, стреотипҳои нав онҳоро иваз мекунанд. Муҳим он аст, ки дар марҳилаи бунёди муҳити ҷамъиятии созгор, ки ба талабот мутобиқ бошад ва шахси ҷавон дар он муҳит рафтори ҷамъиятиро дуруст омӯзад, муносибати оқилона ниҳоят зарур аст. Фарҳангу адаби мо худ дорои ҷанбаҳои бузурги ватанпарварию инсондӯстист. Бошад, ки бо нигоҳдории ин арзишҳо шуури ҷамъиятии оммаро ба худшиносии миллӣ равона созем. Инро бояд ҳар як фарди ҷомеа бо тамоми вуҷудаш дарк кунад. Мутаассифона, дар воситаҳои ахбори омма бештари рӯзноманигорон пайваста ҷиҳатҳои манфии рафтору кирдори наврасону ҷавононро ба ҷамъият муаррифӣ месозанд. Дуруст аст, ки барои бартараф намудани камбудиҳо аз онҳо бояд гуфт. Ин ҷо сухани Модар – Тереза ба ёдам омад, ки мегӯяд: «Ман  ба муҳорибаҳо бар зидди ҷанг ҳамроҳ намешавам. Агар муҳорибае барои сулҳ барпо гардад, маро даъват кунед».
Шояд хонандаи муҳтарам гӯяд, ки ин андешаҳо бо диди оптимистӣ (некбинона) матраҳ шудаанд, вале андеша андеша аст.

О. ВАФОБЕКЗОДА,
«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.05.2016    №: 100    Мутолиа карданд: 478

19.04.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Жан - Батист Лемуан

Пойтахт ба таҷлили Рӯзи Ғалаба омодагӣ мебинад

Масоили рушди соҳаи маориф матраҳ гардид

Дар Донишгоҳи давлатии Данғара конфронси ҷумҳуриявӣ доир мешавад

Душанбе варзишгарони 15 кишварро ба ҳам меорад

Ҷаҳон дар як сатр

18.04.2019


ҶОМИ АФК. Пирӯзии "Хуҷанд" ва мусовии "Истиқлол"

МУЪМИНОБОД. 221 иншоот дар се сол

РАШТ. Боғистон доман паҳн мекунад

17.04.2019


БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ . Ба қонун иловаҳо ворид шуданд

ДМТ. Як нишасти муҳим

Хонандагони Душанбе пешсафи олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ

Армуғон барои дӯстдорони ҷуғрофия

ҶОМИ ОСИЁ. Паҳлавонони тоҷик соҳиби 5 медал

Ҷаҳон дар як сатр

16.04.2019


Вохӯрии Саидзода Зоҳир Озод бо Аскар Таҷибаев

Баррасии масоили мубрам

Ҳамоиш бахшида ба оғози расмии Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

Калонтарин тайёра дар дунё ба ҳаво хест

Дар Қазоқистон онлайн-қаллобон фаъол мешаванд

Дар СММ аз манфиати лоиҳаи «Камарбандҳо ва роҳҳо» сухан рафт

Аз таркиш дар Афғонистон ҳафт кӯдак ҳалок гашт

Филмҳои ду коргардони тоҷик барои Фестивали кинои мусалмонӣ интихоб шуданд

Ҷаҳон дар як сатр

БОКС. Иштироки варзишгарони тоҷик дар Чемпионати Осиё

12.04.2019


Бо иштироки Сарвазири мамлакат дар шаҳри Кӯлоб як қатор иншоот ба истифода дода шуд

Ҷаласаи Шӯрои ҳамоҳангсозони миллии давлатҳои аъзои СҲШ

Форуми байналмилалии рушди сармояи инсонӣ доир мегардад

ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ – 2019 ОИД БА ФУТЗАЛ. Рақибони Тоҷикистон муайян гаштанд

"Кашшофи падидаҳои наврас"

НОҲИЯИ РӮДАКӢ . Сафи соҳибкорони ватандӯст меафзояд

НУРОБОД . Эҳтиром ба шахсиятҳои таърихӣ

Ҷаҳон дар як сатр

11.04.2019


"Тоҷикон" ба забони ӯзбекӣ нашр шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед