logo

иҷтимоиёт

ОДАТҲОИ ШАХШУДА. ЧАРО АЗ ОНҲО ДУРӢ НАҶӮЕМ?

Дар луғати русӣ – тоҷикӣ калимаи «стреотип» маънои «одат, одати якранг» - ро ифода менамояд. Одатҳои шахшуда ва гоҳо назарногир, ки шакли анъанавиро касб кардаанд, миёни мардум, бахусус ҷавонон хеле маъмуланд. Мешунавем, ки барои дохил шудан ба ин ё он донишгоҳ ҳатман ба «шинос» пул додан зарур аст ё барои пайдо кардани ҷойи кор, ё ҳатто дар баъзе маврид иҷрои коре ҳатман «шинос лозим аст». Як рӯз шоҳиди суҳбати модару духтар шудам, ки ба хариди туҳфа банд буданд. Духтар барои зодрӯзи муаллимааш туҳфаи махсус интихоб мекард.  «Айб мешавад, ҳамсинфонам механданд, бояд беҳтарашро харем», - мегуфт духтар  ба модар.

Албатта, дуруст нест, ки мо имрӯз ба фарзандони худ муҳимияти донишу маҳоратро аз рӯйи арзишҳои моддӣ   ва хушомадгӯӣ талқин созем.  Хатоӣ аз худамон сар мезанад. Ин аст, ки дар вақти интихоби касб дар навбати аввал ҷанбаҳои моддии он ба инобат гирифта мешаванд. Арзиши худи касб, манфиати он барои шахс ва ҷомеа гӯё дуюмдараҷаанд. Дар сурати мукаммал набудани савияи дониш ва ноустувории маҳорати касбӣ, ҳамчунин набудани ҷаҳонбинии васеъ ва тафаккури солим шахс тобеи одатҳои нолозим мегардад. Бо боварӣ гуфтан мумкин аст, ки барои шахси дорои дониши хуб ҷиҳати  дохил шудан ба донишгоҳ монеае вуҷуд надорад ё нафаре, ки касби интихобнамудаашро воқеан ҳам ба дараҷаи талаботи ҷаҳонӣ такмил медиҳад, ҳатман дар пайдо кардани ҷойи кори мувофиқ комёб мегардад.
Ҷомеашинос Ғаюр Қаҳҳоров, номзади илмҳои фалсафа, стреотипҳоро ба гендерӣ, этникӣ ва синнусолӣ ҷудо мекунад. Ба андешаи ӯ, ин стреотипҳо, масалан, ҳамаи наврасон душвортарбияанд ё ин ки зан наметавонад мақоми роҳбарикунанда дошта бошад ё худ зан бояд дар хона нишинад ва ба тарбияи фарзанд машғул шавад… Ин ва дигар стреотипҳое, ки дар заминаи шинохти нодурусти ислом ва демократия ба вуҷуд омадаанд, дар бунёд ва пешрафти ҷомеаи навин монеа мегузоранд. Ба андешаи Ғаюр Қаҳҳоров, омилҳои асосии пайдоиши одатҳои шахшуда, стреотипҳо дар ҷамъият мақоми баландтар гирифтани арзишҳои моддӣ ва дар баробари ин заиф гардидани эътимоду эътиқоди маънавӣ, ки дар шароити ҷаҳонишавӣ аҳамияти бузург дорад, мебошанд. Сарчашмаи асосии дар ҷомеа ба таври консервативӣ (куҳнапарастӣ) пурзӯр шудани ин одатҳо, махсусан дар деҳот ҳалли худро наёфтани масъалаҳои иҷтимоиву иқтисодӣ мебошад. Мавриди эътироф аст, ки бо кӯшишҳои роҳбарияти олии кишвар дар тамоми ҷанбаҳои ҳаёти мо пешрафту бартариҳо бештар гардида истодаанд. Вале дар одобу маънавиёт ба ин андоза пешравӣ ба назар намерасад. Танҳо дар сурати барҳам додани одатҳое, ки ба ҷомеа халал водор месозанд, стреотипҳои нав онҳоро иваз мекунанд. Муҳим он аст, ки дар марҳилаи бунёди муҳити ҷамъиятии созгор, ки ба талабот мутобиқ бошад ва шахси ҷавон дар он муҳит рафтори ҷамъиятиро дуруст омӯзад, муносибати оқилона ниҳоят зарур аст. Фарҳангу адаби мо худ дорои ҷанбаҳои бузурги ватанпарварию инсондӯстист. Бошад, ки бо нигоҳдории ин арзишҳо шуури ҷамъиятии оммаро ба худшиносии миллӣ равона созем. Инро бояд ҳар як фарди ҷомеа бо тамоми вуҷудаш дарк кунад. Мутаассифона, дар воситаҳои ахбори омма бештари рӯзноманигорон пайваста ҷиҳатҳои манфии рафтору кирдори наврасону ҷавононро ба ҷамъият муаррифӣ месозанд. Дуруст аст, ки барои бартараф намудани камбудиҳо аз онҳо бояд гуфт. Ин ҷо сухани Модар – Тереза ба ёдам омад, ки мегӯяд: «Ман  ба муҳорибаҳо бар зидди ҷанг ҳамроҳ намешавам. Агар муҳорибае барои сулҳ барпо гардад, маро даъват кунед».
Шояд хонандаи муҳтарам гӯяд, ки ин андешаҳо бо диди оптимистӣ (некбинона) матраҳ шудаанд, вале андеша андеша аст.

О. ВАФОБЕКЗОДА,
«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.05.2016    №: 100    Мутолиа карданд: 432

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед