logo

иҷтимоиёт

ОДАТҲОИ ШАХШУДА. ЧАРО АЗ ОНҲО ДУРӢ НАҶӮЕМ?

Дар луғати русӣ – тоҷикӣ калимаи «стреотип» маънои «одат, одати якранг» - ро ифода менамояд. Одатҳои шахшуда ва гоҳо назарногир, ки шакли анъанавиро касб кардаанд, миёни мардум, бахусус ҷавонон хеле маъмуланд. Мешунавем, ки барои дохил шудан ба ин ё он донишгоҳ ҳатман ба «шинос» пул додан зарур аст ё барои пайдо кардани ҷойи кор, ё ҳатто дар баъзе маврид иҷрои коре ҳатман «шинос лозим аст». Як рӯз шоҳиди суҳбати модару духтар шудам, ки ба хариди туҳфа банд буданд. Духтар барои зодрӯзи муаллимааш туҳфаи махсус интихоб мекард.  «Айб мешавад, ҳамсинфонам механданд, бояд беҳтарашро харем», - мегуфт духтар  ба модар.

Албатта, дуруст нест, ки мо имрӯз ба фарзандони худ муҳимияти донишу маҳоратро аз рӯйи арзишҳои моддӣ   ва хушомадгӯӣ талқин созем.  Хатоӣ аз худамон сар мезанад. Ин аст, ки дар вақти интихоби касб дар навбати аввал ҷанбаҳои моддии он ба инобат гирифта мешаванд. Арзиши худи касб, манфиати он барои шахс ва ҷомеа гӯё дуюмдараҷаанд. Дар сурати мукаммал набудани савияи дониш ва ноустувории маҳорати касбӣ, ҳамчунин набудани ҷаҳонбинии васеъ ва тафаккури солим шахс тобеи одатҳои нолозим мегардад. Бо боварӣ гуфтан мумкин аст, ки барои шахси дорои дониши хуб ҷиҳати  дохил шудан ба донишгоҳ монеае вуҷуд надорад ё нафаре, ки касби интихобнамудаашро воқеан ҳам ба дараҷаи талаботи ҷаҳонӣ такмил медиҳад, ҳатман дар пайдо кардани ҷойи кори мувофиқ комёб мегардад.
Ҷомеашинос Ғаюр Қаҳҳоров, номзади илмҳои фалсафа, стреотипҳоро ба гендерӣ, этникӣ ва синнусолӣ ҷудо мекунад. Ба андешаи ӯ, ин стреотипҳо, масалан, ҳамаи наврасон душвортарбияанд ё ин ки зан наметавонад мақоми роҳбарикунанда дошта бошад ё худ зан бояд дар хона нишинад ва ба тарбияи фарзанд машғул шавад… Ин ва дигар стреотипҳое, ки дар заминаи шинохти нодурусти ислом ва демократия ба вуҷуд омадаанд, дар бунёд ва пешрафти ҷомеаи навин монеа мегузоранд. Ба андешаи Ғаюр Қаҳҳоров, омилҳои асосии пайдоиши одатҳои шахшуда, стреотипҳо дар ҷамъият мақоми баландтар гирифтани арзишҳои моддӣ ва дар баробари ин заиф гардидани эътимоду эътиқоди маънавӣ, ки дар шароити ҷаҳонишавӣ аҳамияти бузург дорад, мебошанд. Сарчашмаи асосии дар ҷомеа ба таври консервативӣ (куҳнапарастӣ) пурзӯр шудани ин одатҳо, махсусан дар деҳот ҳалли худро наёфтани масъалаҳои иҷтимоиву иқтисодӣ мебошад. Мавриди эътироф аст, ки бо кӯшишҳои роҳбарияти олии кишвар дар тамоми ҷанбаҳои ҳаёти мо пешрафту бартариҳо бештар гардида истодаанд. Вале дар одобу маънавиёт ба ин андоза пешравӣ ба назар намерасад. Танҳо дар сурати барҳам додани одатҳое, ки ба ҷомеа халал водор месозанд, стреотипҳои нав онҳоро иваз мекунанд. Муҳим он аст, ки дар марҳилаи бунёди муҳити ҷамъиятии созгор, ки ба талабот мутобиқ бошад ва шахси ҷавон дар он муҳит рафтори ҷамъиятиро дуруст омӯзад, муносибати оқилона ниҳоят зарур аст. Фарҳангу адаби мо худ дорои ҷанбаҳои бузурги ватанпарварию инсондӯстист. Бошад, ки бо нигоҳдории ин арзишҳо шуури ҷамъиятии оммаро ба худшиносии миллӣ равона созем. Инро бояд ҳар як фарди ҷомеа бо тамоми вуҷудаш дарк кунад. Мутаассифона, дар воситаҳои ахбори омма бештари рӯзноманигорон пайваста ҷиҳатҳои манфии рафтору кирдори наврасону ҷавононро ба ҷамъият муаррифӣ месозанд. Дуруст аст, ки барои бартараф намудани камбудиҳо аз онҳо бояд гуфт. Ин ҷо сухани Модар – Тереза ба ёдам омад, ки мегӯяд: «Ман  ба муҳорибаҳо бар зидди ҷанг ҳамроҳ намешавам. Агар муҳорибае барои сулҳ барпо гардад, маро даъват кунед».
Шояд хонандаи муҳтарам гӯяд, ки ин андешаҳо бо диди оптимистӣ (некбинона) матраҳ шудаанд, вале андеша андеша аст.

О. ВАФОБЕКЗОДА,
«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.05.2016    №: 100    Мутолиа карданд: 409

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед