logo

фарҳанг

ТАХТИ САНГИН. ЧАРО ОНРО БАРҚАРОР ВА МУАРРИФӢ НАКУНЕМ?

Бино ба гуфтаи бостоншиносон, ганҷинаи беҳамтое, ки бо номи Хазинаи Амударё (Клад Окса) ёд мешавад ва дар Осорхонаи миллии Британияи Кабир маҳфуз аст, маҳз дар наздикии шаҳраки Тахти Сангин соли 1877 милодӣ аз тарафи аҳолии маҳаллӣ ёфт шудааст. Хазина аз 1300 сикка ва 176 ашёи тиллову нуқрагӣ иборат буда, ба тоҷирони бухороӣ фурӯхта шудааст. Сипас, дар Ҳиндустон қисми бештари онро мустамликадорони англис харида, ба Британияи Кабир мебаранд. Тангаи навтарини хазина ба соли дусади пеш аз милод мансуб аст. Дигар ашёи тиллою нуқрагӣ, ба мисли зарфҳо, ҳайкалчаҳо, дастпонаҳо ва гемаҳо (ҷавоҳири ҳаккокишуда) ба қарни 4 - 2  - и то милод тааллуқ доранд.
Маҳз Хазинаи Амударё боис шуд, ки бостоншиносон ба Тахти Сангин таваҷҷуҳ зоҳир намоянд. Олимон макони дарёфти маснуоти хазинаро соҳили рости рӯди Ому муқаррар карданд. Дар ин хусус сайёҳони қарни XIX ёдрас шуда буданд. Ин харобаҳо бо номҳои Тахти Сангину Тахти Қубод шинохта мешаванд. Шурӯъ аз соли 1976, бостоншиносон ёдгориро таҳқиқ карда, ба саҳифаҳои нокушудаи таърих равшанӣ андохтанд.
Тахти Сангин маъбади бузурги Ому (Храм Окса) буда, ба асрҳои IV пеш аз милод ва III – и мелодӣ рост меояд. Он ба шарафи олиҳаи Ому бунёд ёфтааст. Ёдгорӣ дар қисмати шарқии ноҳияи Қубодиён дар пушти қаторкӯҳи Тешиктош (Рафеъ), дар соҳили рости саргаҳи рӯди Ому, дар ҷое, ки оби дарёҳои Вахшу Панҷ ба ҳам омезиш меёбанд, ҷойгир аст. Ҳангоми ҳафриётҳои бостоншиносӣ маълум шуд, ки тамоми шаҳрак, девору роҳравҳо ва сутунҳои бузурги он аз санг бино шудаанд, бинобар ин, олимон онро Тахти Сангин номиданд. Ҷолибии ёдгории Тахти Сангин дар он аст, ки то ҳол маълум нест, ки хиштҳои бузург ва деворҳои сангини он бо кадом асбобу олот сохта шудаанд.
Гуфтан ҷоиз аст, ки соли 2009 Тахти Сангин ба рӯйхати мероси фарҳангии ЮНЕСКО пешниҳод гардидааст. Алҳол ҳуҷҷатнигории он ба итмом расида, дар омӯзиши коршиносони созмон қарор дорад.
Ба гуфтаи Қувват Додов, собиқадори соҳаи фарҳанги ҷумҳурӣ, агар дар гирду атрофи ёдгорӣ ковиш гузаронда шавад, деҳаҳо, роҳравҳо ва манзилҳои одамони даврони қадим ёфт мешаванд, вале барои он маблағи зиёд зарур аст. Ба гуфтаи вай агар солҳои 1978 – 1985 нафаре ба ин мавзеъ қадам мениҳод, гумон мекард, ки одамони аҳди қадим дирӯз аз ин ҷой фирор кардаанд. Яъне, ёдгорӣ пурра буд. Вале бо мурури замон ашёву олоти қиматбаҳо аз ин ҷо бурда шуд, сангу хиштҳои он паҳну парешон гардид ва танҳо девораҳои он боқӣ монд. Агар хокҳои мавҷударо як тараф созем зери он таҳсутун - айвони асосии Тахти Сангин ҷой гирифтааст. Ҳуҷраи асосӣ ҷойи ибодатгоҳ бо дарозии 11 метр дар қисмати рости ёдгорӣ қарор дорад. Дар назди роҳрави асосӣ қубури сафолин ё сангин мавҷуд аст, ки ба воситаи он партову обҳои зиёдатӣ баромада мерафт. Масоҳати он беш аз 2 гектарро ташкил медод.
Аз Тахти Сангин бозёфтҳои зиёди нодир ба даст омадаанд: нимпайкара бо тасвири Искандари Мақдунӣ, ҳокими юнонӣ (сатрап), ғилофи акинак. Таърихнигорон ашёҳоро туҳфаи меҳмонон ба маъбад донистаанд. Нигораҳо шаҳодати авҷи аълои ҳунари заргарӣ, рассомӣ, маъдангудозӣ, сохтани афзорҳои филизии рӯзгор, ороишӣ ва муҷассамасозӣ дар Қубодиёни аҳди Бохтари қадиманд. Инчунин, тангаҳои бешуморе, ки аз ин сарзамин ёфт шудаанд, нишонаи ривоҷи муносибатҳои пулию молӣ, тиҷорат бо дигар кишварҳо мебошанд. Он замонҳо аз ин қаламрав Шоҳроҳи Абрешим мегузашт ва  Осиёи Миёнаро бо империяҳои Руму Чин мепайваст. Алҳол масъалаи эҳёи Шоҳроҳи Абрешим дар ҳоли баррасӣ қарор дорад. Агар шоҳроҳ барқарор шавад, шурӯъ аз Қундуз, Панҷи Поён то Бухоро ба воситаи дарё киштӣ хоҳад гашт.
Ба гуфтаи Қувват Додов вақте 14 октябри соли 2014 Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон ба Тахти Сангин ташриф овард, масъала гузошт, ки дар болои ёдгорӣ болопӯши муҳофизатӣ сохта шавад. Вале, бо сабабҳои номаълум то ҳол ёдгорӣ бе болопӯш аст, ҳол он ки корҳои сохтмонӣ бояд соли гузашта оғоз мегаштанд. Вазорати фарҳанг, ки ёдгорӣ тобеи он аст, дар ин самт бояд чора андешад.
Чун мо гурӯҳи рӯзноманигорон дар сафари чандрӯза аз ин дороиҳо воқиф гаштем, андеша дорем, ки агар роҳҳо тармим ва дар назди мавзеъҳои таърихӣ инфрасохтори зарурии сайёҳӣ, иншооти ёрирасон сохта шуда, мутахассисони таърих, фарҳанг ва сайёҳӣ ҷалб шаванд, сайёҳӣ дар Қубодиён ривоҷу равнақи хоса пайдо мекунад.
Ба гуфтаи Қувват Додов танҳо ободонии Тахти Сангин басанда аст, ки зиндагии мардуми маҳаллӣ аз ҳисоби хизматрасонӣ ба сайёҳон беҳтар гардад.

Ш. ҚУРБОН, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 3.06.2016    №: 106    Мутолиа карданд: 601

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед