logo

ҳуқуқ

МАЪРИФАТИ ҲУҚУҚӢ - ҶАВҲАРИ ҶОМЕАИ ИМРӮЗА

Фарҳанги ҳуқуқӣ ва илми ҳуқуқ муҳофизони босуботи низоми ҷомеаи инсонӣ мебошанд. Онҳо, ҳамчунин, ҷавҳари ҳамагуна донишҳо ҳастанд. Сабаби аз таназзул баромадани Юнони қадим ва ба зинаҳои баланди илму тамаддун расидани он қонун ва амали фарҳанги қонун шуд. Муаллифи аксари қонунҳо Платон буд. Он замон шиоре ҳам аз Платон машҳур шуд: «Хоҳӣ озод бошӣ, ғуломи қонун бош».

Юнониҳо аз мардуми одӣ то мансабдорони зинаҳои баланди давлатӣ диданд, ки итоат ба қонун аз ҳукумфармоӣ ба қонун беҳтару авлотар аст, ғуломи қонун шуданд. Ва диданд, ки ин хуб ҳам ҳаст. Додгустарону додситониён, сипоҳиёну навкарон ҳам ба қонун эътиқод бастанд, то оммаи мардумро ба итоати қонун дароранд.
Рушди Юнони ҳуқуқбунёд чашмрас шуд. Ба пешрафти давлат ва вусъати зиндагии юнониҳо ҳаваси мамлакатҳои гирду атроф ва тамоми ҷаҳониён омад. Шоҳон шавқи кишвари мутараққӣ карданд. Талабгорони Платон афзуданд.  Аз Платон хоҳиш намуданд, баҳри давлати онҳо низ қонун бинависад. Чунки мехостанд мисли Юнон мамлакати мутараққӣ гарданд. Платон рад накард, қонун навишт. Ва фарҳанги ҳуқуқии бисёр мулку раъиятҳоро аз ваҳшоният раҳонид ва онҳо рӯ ба рушди иқтисод, илму тамаддун ниҳоданд.
Платон танҳо хоҳиши шоҳи Корсикаро рад намуд. Барои ҳокими Корсика қонун нанавишт. Гуфт, ки корсикагиҳо мардуми худхоҳу якраванд. Ва меҳнати ӯ барабас хоҳад буд.
Солҳои 90 – уми асри гузашта ошкор карданд, ки ҷомеаи имрӯза низ аз худхоҳону якравони дур аз фарҳанги ҳуқуқӣ орӣ нест. Боз собит шуд, ки пояи ин фарҳанги покизасози ҷомеа аз барномаҳои таълимии таълимгоҳҳо берун мондааст. Воситаҳои ахбори омма ҳам ба дарки он намерасиданд. Як намоиши шабакаи якуми телевизиони умумииттифоқ, инчунин тақлиди телевизионҳои дигар ҷумҳуриҳо, бахусус Тоҷикистон бо номи «Человек и закон» ё «Инсон ва қонун» қатрае аз баҳр буд, дар роҳи фарогир гардондани фарҳанги ҳуқуқӣ ва ба ғояи асосӣ табдил додани он. То ин замон рӯзномае, ки бевосита ба ташвиқу тарғиби илму фарҳанги ҳуқуқӣ дар роҳи ба ғояи муқаддаси мардум табдил додани он талош намояд, ба вуҷуд наомад. Сол ба сол зиёд гаштани ҷинояткориҳо, пайдо шудани зуҳуроти номатлуб, аз қабили ваҳму ваҳмандозиҳо (терроризм),  ифротгароӣ, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир, гаравгонгирӣ, ташвиқи дину мазҳабҳои мухталиф шаҳодати ин муддаост.
Имрӯзҳо мо давлати чун кӯҳ собиту мустаҳкаму соҳибқудрат дорем. Ва он муҳофизи тавонои падидаҳои нав, аз ҷумла шаклҳои моликияту бозори нархҳои озод, шароити мусоиди рақобат байни корхонаҳои хусусию саҳомӣ, бизнеси калон ва миёнаву хурд, намудҳои гуногуни соҳибкорӣ аст. Барои ривоҷу равнақи ин шаклҳои нав ва баланд бардоштани самаранокиву ба даст овардани фоида, инчунин такмил додану пойдор гардондани муносибат ба одамону истеҳсолоти ба тозагӣ арзи вуҷудкарда, баробари ғамхорӣ ва кӯшишу талошҳои давлати соҳибистиқлолу ҳуқуқбунёди тоҷикон, нангу номуси миллатдорӣ, раиятпарвариву ватанхоҳии сарватмандон зарур аст.
Ҳамчунин, соҳибони давлати ҳуқуқбунёд бояд дорои маърифати ҳуқуқӣ бошанд. Вале бояд иқрор шуд, ки фарҳанги ҳуқуқ, бахусус дар соҳаи иқтисоди андоз аз фаъолияти ҷамъиятӣ қафо мондааст. Ва ин ба сари вақт ҷамъ овардани ҳамаи шаклҳои андозу соҳиб шудан ба нишондиҳандаҳои беҳтарин монеаи асосӣ аст. Барои бартараф намудани ин монеа Президенти мамлакат борҳо таъкид карда, гуфтааст: «Агар хоҳед, ки андозро ҷамъ оварда тавонед, бесаводии мардумро дар соҳаи андоз бартараф кунед».
 Аз байн бурдани бесаводии ҳуқуқӣ ва кушодани забони лоли маърифати ҳуқуқиву иқтисодӣ зарур аст. Ин маърифат мардумро ба фардои неку фирӯз дилпур месозад. Ин дилпурӣ самараи заҳмати ӯро дучанду сечанду даҳчанд мекунад. Ин пешравӣ дар ҷойҳое эҳсос мегардад, ки кормандони андоз кайҳо неруи тавонои фарҳанги ҳуқуқиро дарк карда,  барои маърифатнокии соҳибкорон талош меварзанд.
Айни замон ислоҳоти идораи давлатӣ давом дорад. Ва ин ислоҳот ба ташкил додани низоми идоракунӣ нигаронда шудааст. Хусусияти низоми идоракунӣ шаффофияти фаъолияти тамоми рукнҳои ҳокимияти давлатӣ ба мубориза алайҳи коррупсия нигаронда шудааст, ки имкон медиҳад, соҳибкории хурду миёна рушд кунад. Ин амал дар сурате натиҷаҳои назаррас медиҳад, ки қонун дар тамоми самтҳо аз ҳамагуна орзуву ҳавасҳои инсонӣ воло дониста шавад. Ва мардуми кишвар дар раванди рушди давлат ва таҳкими иҷтимоӣ бояд фаъолона ширкат намоянд.

Раҷаб МАРДОН,
публитсист
 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 13.06.2016    №: 113    Мутолиа карданд: 376

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед