logo

иқтисод

«БЕШАИ ПАЛАНГОН». ДАР ОН САЙЁҲИИ ЭКОЛОГӢ РУШД НАМЕЁБАД, ЧАРО?

Солҳои охир мамнӯъгоҳи «Бешаи палангон», ки яке аз аввалин ва бузургтарин мавзеъҳои табиии ҳифзшавандаи Тоҷикистон  маҳсуб меёбад, бо номи гавазнҳои холдори бухороӣ маъруфият пайдо кардааст. Алҳол, миқдори он дар мамнӯъгоҳ 300 - 400 сар мебошад. Мутаассифона, паланги туронӣ, ки номи беша аз он гирифта шудааст, боқӣ намонд.

Сабаби нестшавии палангон дар чист ва пайдоиши дубораи онҳо имкон дорад?
- Дар давраи шӯравӣ азхудкунии заминҳо барои кишти шолӣ, пахта, дигар зироатҳо ва сохтмони манзилҳои истиқоматӣ ҷараён гирифт. Вақте ин ҳолат то ноҳияи Дӯстӣ (пештара Ҷиликӯл) расид (он мавзеъҳо ҳама туғайзор буданд), ҳудуди зисти палангон маҳдуд гардид. Бинобар ин, онҳо маҷбур шуданд, ки ба дигар ҷойҳо фирор намоянд, - мегӯяд Нуриддин Сайфуллоев, нозири ёдгориҳои фарҳангии ноҳияи Дӯстӣ, собиқ сардори мамнӯъгоҳ.
Бино ба гуфтаи вай барои зисти озодонаи як ҷуфт паланг ҳудуди 50 ҳазор гектар замин лозим меояд. Тибқи маълумотҳо охирин палангро соли 1954 дидаанд. Вале аввали  солҳои 30 – юми қарни XX  дар соҳили дарёи Вахш  15 – 20 паланг ба ҳисоб гирифта шуда буд. Айни ҳол ин навъи палангонро танҳо дар Покистон метавон вохӯрд.
Убайд Акрамов, муовини сардори Муассисаи ҳудудҳои махсус муҳофизатшаванда (ҲТММ) - и Агентии ҷангали назди Ҳукумати ҷумҳурӣ иброз дошт, ки барои ба қаламрави мамнӯъгоҳ дохил намудани 11 ҳазор гектар минтақаи буферӣ (муътадил) қарори раисони ноҳияҳои Дӯстӣ, Қубодиён, Ҷайҳун ва раиси вилояти Хатлон ба тасвиб расида, масъала дар баррасии Кумитаи давлатии идораи замин ва  геодезии ҷумҳурӣ қарор дорад.  Аммо, пас аз ин ҳам танҳо барои як ҷуфт паланг шароити зист таъмин мегардад. Яъне, баргаштани палангон ба ин мавзеъ то андозае ғайриимкон аст.

Ҳудуди беҳамто дар Осиёи Миёна
Мамнӯъгоҳи «Бешаи Палангон» бо комплекси экосистемаҳои туғайзори нодир, ки 24 ҳазор гектарро ташкил медиҳад, дар Осиёи Миёна беҳамто мебошад. Он дар қисмати ҷанубу ғарбии мамлакат, 40 км қад – қади рӯди Вахш, (пайвастшавии рӯдҳои Вахшу Панҷ), сарҳади Тоҷикистону Афғонистон тӯл кашидааст.
Иқлими мамнӯъгоҳ муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона  +16-170 С – ро ташкил медиҳад. Дар ин мавзеъ 45 намуди ҳайвони нодир, аз ҷумла  гавазн, силовсин, кафтор, хуки ваҳшӣ, гурбаи ҷангалӣ, гург, шағол, гӯсфанди кӯҳӣ, 214 навъи парандагони мавсимиву муқимии дуғдоғ, мурғи саққо, лаклак ва моҳиҳои сому белмоҳӣ мавҷуданд. Қисме аз онҳо ба Китоби Сурх ворид шудаанд. Олами набототи мамнӯъгоҳ низ бой буда, 480 навъи дарахту рустаниву гулбуттаҳоро дар бар мегирад. Дарахти турангаро мебояд махсус таъкид дошт, зеро он бо хусусияти худ аз дигар дарахтон тафовут дошта, танҳо дар Тоҷикистон ва як қисмати Туркманистон мерӯяд.   
«Бешаи палангон» бо мақсади нигоҳдориву омӯзиши туғайзорҳо ва бошандагони нодираш 4 ноябри соли 1938 дар асоси қарори Комиссариати халқии кишоварзии Тоҷикистон таъсис ёфтааст. Он дар майдони қариб 50 ҳазор гектар дар ҳудуди ноҳияҳои Дӯстӣ, Қубодиён, Ҷайҳун доман паҳн кардааст. 11,5 ҳазор гектарашро кӯҳҳо (Ҳоҷитозиён, Буритав, Тешиктош), 25 ҳазор га ҷангалзор, 13,5 га биёбон, 4 ҳазор га - ро кӯлҳо дар бар мегиранд.

Магасҳои зараррасон  аз меъёри экологӣ зиёданд…
Вале ба «Бешаи палангон» хатарҳои зиёд, аз қабили азхудсозии заминҳои наздимарзӣ, шикори ғайриқонунӣ, нобудсозии ҷангалзор, чарондани чорво, камшавии сатҳи оби дарёи Вахш, пайдоиши мормоҳӣ ва магасҳои зараррасони хунхор, афзоиши саршумори гург таҳдид доранд.
Тибқи иттилои Убайд Акрамов, афзоиши ҳашарот аз меъёри экологӣ 70% зиёд буда, дар бадани оҳуи бухороӣ, ҷирон, гӯсфанди кӯҳии бухороӣ, кафтор ба назар расидааст. Мувофиқи мониторингу таҳқиқоти илмии муассиса сабаби пайдоиши он чарондани рамаи чорвои майдаи хоҷагиҳои деҳқонии ноҳияҳои Дӯстӣ, Ҷайҳун, Қубодиён, Шаҳритуз дар сарҳади мамнӯъгоҳ ва минтақаҳои сукунати ҳайвоноти мазкур мебошад. 
Ғайр аз ин, вақтҳои охир дар кӯлҳои беша мормоҳӣ пайдо шудааст.

P.S.
Феълан, ҳудудҳои табиии муҳофи-затшаванда дар кишварҳои Ғарб ва Амрико барои ташкили экотуризм макони мувофиқ ба ҳисоб мераванд. Агар сайёҳии экологӣ дар беша дар сатҳи зарурӣ ба роҳ монда шавад, на танҳо истироҳат дар табиат таъмин мегардад, балки муносибати бошуурона ва эҳтиёткорона, дарк ва қадри табиат, ташаккули фаҳмиш оид ба нақши ҲТММ  барои табиату ҷомеа ба вуҷуд омада, билохира суди бештар барои бунёди инфрасохтори сайёҳӣ ба даст хоҳад омад.
Ба андешаи коршиносон барои бартарафсозии ҳама гуна таъсиррасонии биологиву антропогенӣ бояд ҳудуди табиӣ бо симхор ё деворҳои муҳофизатӣ устувор гардад. Ғайр аз ин, аҳолии маҳаллӣ ва кормандони он дар бахши ҳифзи табиат курсҳои омӯзишӣ гузаранд.
Шаҳнозаи ҚУРБОН, “Ҷумҳурият”


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 13.06.2016    №: 113    Мутолиа карданд: 666

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед