logo

иқтисод

«БЕШАИ ПАЛАНГОН». ДАР ОН САЙЁҲИИ ЭКОЛОГӢ РУШД НАМЕЁБАД, ЧАРО?

Солҳои охир мамнӯъгоҳи «Бешаи палангон», ки яке аз аввалин ва бузургтарин мавзеъҳои табиии ҳифзшавандаи Тоҷикистон  маҳсуб меёбад, бо номи гавазнҳои холдори бухороӣ маъруфият пайдо кардааст. Алҳол, миқдори он дар мамнӯъгоҳ 300 - 400 сар мебошад. Мутаассифона, паланги туронӣ, ки номи беша аз он гирифта шудааст, боқӣ намонд.

Сабаби нестшавии палангон дар чист ва пайдоиши дубораи онҳо имкон дорад?
- Дар давраи шӯравӣ азхудкунии заминҳо барои кишти шолӣ, пахта, дигар зироатҳо ва сохтмони манзилҳои истиқоматӣ ҷараён гирифт. Вақте ин ҳолат то ноҳияи Дӯстӣ (пештара Ҷиликӯл) расид (он мавзеъҳо ҳама туғайзор буданд), ҳудуди зисти палангон маҳдуд гардид. Бинобар ин, онҳо маҷбур шуданд, ки ба дигар ҷойҳо фирор намоянд, - мегӯяд Нуриддин Сайфуллоев, нозири ёдгориҳои фарҳангии ноҳияи Дӯстӣ, собиқ сардори мамнӯъгоҳ.
Бино ба гуфтаи вай барои зисти озодонаи як ҷуфт паланг ҳудуди 50 ҳазор гектар замин лозим меояд. Тибқи маълумотҳо охирин палангро соли 1954 дидаанд. Вале аввали  солҳои 30 – юми қарни XX  дар соҳили дарёи Вахш  15 – 20 паланг ба ҳисоб гирифта шуда буд. Айни ҳол ин навъи палангонро танҳо дар Покистон метавон вохӯрд.
Убайд Акрамов, муовини сардори Муассисаи ҳудудҳои махсус муҳофизатшаванда (ҲТММ) - и Агентии ҷангали назди Ҳукумати ҷумҳурӣ иброз дошт, ки барои ба қаламрави мамнӯъгоҳ дохил намудани 11 ҳазор гектар минтақаи буферӣ (муътадил) қарори раисони ноҳияҳои Дӯстӣ, Қубодиён, Ҷайҳун ва раиси вилояти Хатлон ба тасвиб расида, масъала дар баррасии Кумитаи давлатии идораи замин ва  геодезии ҷумҳурӣ қарор дорад.  Аммо, пас аз ин ҳам танҳо барои як ҷуфт паланг шароити зист таъмин мегардад. Яъне, баргаштани палангон ба ин мавзеъ то андозае ғайриимкон аст.

Ҳудуди беҳамто дар Осиёи Миёна
Мамнӯъгоҳи «Бешаи Палангон» бо комплекси экосистемаҳои туғайзори нодир, ки 24 ҳазор гектарро ташкил медиҳад, дар Осиёи Миёна беҳамто мебошад. Он дар қисмати ҷанубу ғарбии мамлакат, 40 км қад – қади рӯди Вахш, (пайвастшавии рӯдҳои Вахшу Панҷ), сарҳади Тоҷикистону Афғонистон тӯл кашидааст.
Иқлими мамнӯъгоҳ муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона  +16-170 С – ро ташкил медиҳад. Дар ин мавзеъ 45 намуди ҳайвони нодир, аз ҷумла  гавазн, силовсин, кафтор, хуки ваҳшӣ, гурбаи ҷангалӣ, гург, шағол, гӯсфанди кӯҳӣ, 214 навъи парандагони мавсимиву муқимии дуғдоғ, мурғи саққо, лаклак ва моҳиҳои сому белмоҳӣ мавҷуданд. Қисме аз онҳо ба Китоби Сурх ворид шудаанд. Олами набототи мамнӯъгоҳ низ бой буда, 480 навъи дарахту рустаниву гулбуттаҳоро дар бар мегирад. Дарахти турангаро мебояд махсус таъкид дошт, зеро он бо хусусияти худ аз дигар дарахтон тафовут дошта, танҳо дар Тоҷикистон ва як қисмати Туркманистон мерӯяд.   
«Бешаи палангон» бо мақсади нигоҳдориву омӯзиши туғайзорҳо ва бошандагони нодираш 4 ноябри соли 1938 дар асоси қарори Комиссариати халқии кишоварзии Тоҷикистон таъсис ёфтааст. Он дар майдони қариб 50 ҳазор гектар дар ҳудуди ноҳияҳои Дӯстӣ, Қубодиён, Ҷайҳун доман паҳн кардааст. 11,5 ҳазор гектарашро кӯҳҳо (Ҳоҷитозиён, Буритав, Тешиктош), 25 ҳазор га ҷангалзор, 13,5 га биёбон, 4 ҳазор га - ро кӯлҳо дар бар мегиранд.

Магасҳои зараррасон  аз меъёри экологӣ зиёданд…
Вале ба «Бешаи палангон» хатарҳои зиёд, аз қабили азхудсозии заминҳои наздимарзӣ, шикори ғайриқонунӣ, нобудсозии ҷангалзор, чарондани чорво, камшавии сатҳи оби дарёи Вахш, пайдоиши мормоҳӣ ва магасҳои зараррасони хунхор, афзоиши саршумори гург таҳдид доранд.
Тибқи иттилои Убайд Акрамов, афзоиши ҳашарот аз меъёри экологӣ 70% зиёд буда, дар бадани оҳуи бухороӣ, ҷирон, гӯсфанди кӯҳии бухороӣ, кафтор ба назар расидааст. Мувофиқи мониторингу таҳқиқоти илмии муассиса сабаби пайдоиши он чарондани рамаи чорвои майдаи хоҷагиҳои деҳқонии ноҳияҳои Дӯстӣ, Ҷайҳун, Қубодиён, Шаҳритуз дар сарҳади мамнӯъгоҳ ва минтақаҳои сукунати ҳайвоноти мазкур мебошад. 
Ғайр аз ин, вақтҳои охир дар кӯлҳои беша мормоҳӣ пайдо шудааст.

P.S.
Феълан, ҳудудҳои табиии муҳофи-затшаванда дар кишварҳои Ғарб ва Амрико барои ташкили экотуризм макони мувофиқ ба ҳисоб мераванд. Агар сайёҳии экологӣ дар беша дар сатҳи зарурӣ ба роҳ монда шавад, на танҳо истироҳат дар табиат таъмин мегардад, балки муносибати бошуурона ва эҳтиёткорона, дарк ва қадри табиат, ташаккули фаҳмиш оид ба нақши ҲТММ  барои табиату ҷомеа ба вуҷуд омада, билохира суди бештар барои бунёди инфрасохтори сайёҳӣ ба даст хоҳад омад.
Ба андешаи коршиносон барои бартарафсозии ҳама гуна таъсиррасонии биологиву антропогенӣ бояд ҳудуди табиӣ бо симхор ё деворҳои муҳофизатӣ устувор гардад. Ғайр аз ин, аҳолии маҳаллӣ ва кормандони он дар бахши ҳифзи табиат курсҳои омӯзишӣ гузаранд.
Шаҳнозаи ҚУРБОН, “Ҷумҳурият”


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 13.06.2016    №: 113    Мутолиа карданд: 713

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид

ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН. Гардиши савдо ду баробар афзуд

Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ ба афзоиши баландтарини ММД муваффақ гашт

Дар Тошканд конфронси байналмилалӣ оид ба Осиёи Марказӣ баргузор мегардад

Қасри сафед: "Музокироти тиҷоратӣ дар Пекин ба пешравӣ мусоидат кард"

Трамп мехоҳад ҷангиёни «Давлати исломӣ» - ро ба Аврупо барои суд кардан баргардонад

Кумитаи амнияти иттилоотии Қазоқистон беш аз 90 сомонаи хавфнокро ошкор сохт

Ҷаҳон дар як сатр

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед