logo

иқтисод

«БЕШАИ ПАЛАНГОН». ДАР ОН САЙЁҲИИ ЭКОЛОГӢ РУШД НАМЕЁБАД, ЧАРО?

Солҳои охир мамнӯъгоҳи «Бешаи палангон», ки яке аз аввалин ва бузургтарин мавзеъҳои табиии ҳифзшавандаи Тоҷикистон  маҳсуб меёбад, бо номи гавазнҳои холдори бухороӣ маъруфият пайдо кардааст. Алҳол, миқдори он дар мамнӯъгоҳ 300 - 400 сар мебошад. Мутаассифона, паланги туронӣ, ки номи беша аз он гирифта шудааст, боқӣ намонд.

Сабаби нестшавии палангон дар чист ва пайдоиши дубораи онҳо имкон дорад?
- Дар давраи шӯравӣ азхудкунии заминҳо барои кишти шолӣ, пахта, дигар зироатҳо ва сохтмони манзилҳои истиқоматӣ ҷараён гирифт. Вақте ин ҳолат то ноҳияи Дӯстӣ (пештара Ҷиликӯл) расид (он мавзеъҳо ҳама туғайзор буданд), ҳудуди зисти палангон маҳдуд гардид. Бинобар ин, онҳо маҷбур шуданд, ки ба дигар ҷойҳо фирор намоянд, - мегӯяд Нуриддин Сайфуллоев, нозири ёдгориҳои фарҳангии ноҳияи Дӯстӣ, собиқ сардори мамнӯъгоҳ.
Бино ба гуфтаи вай барои зисти озодонаи як ҷуфт паланг ҳудуди 50 ҳазор гектар замин лозим меояд. Тибқи маълумотҳо охирин палангро соли 1954 дидаанд. Вале аввали  солҳои 30 – юми қарни XX  дар соҳили дарёи Вахш  15 – 20 паланг ба ҳисоб гирифта шуда буд. Айни ҳол ин навъи палангонро танҳо дар Покистон метавон вохӯрд.
Убайд Акрамов, муовини сардори Муассисаи ҳудудҳои махсус муҳофизатшаванда (ҲТММ) - и Агентии ҷангали назди Ҳукумати ҷумҳурӣ иброз дошт, ки барои ба қаламрави мамнӯъгоҳ дохил намудани 11 ҳазор гектар минтақаи буферӣ (муътадил) қарори раисони ноҳияҳои Дӯстӣ, Қубодиён, Ҷайҳун ва раиси вилояти Хатлон ба тасвиб расида, масъала дар баррасии Кумитаи давлатии идораи замин ва  геодезии ҷумҳурӣ қарор дорад.  Аммо, пас аз ин ҳам танҳо барои як ҷуфт паланг шароити зист таъмин мегардад. Яъне, баргаштани палангон ба ин мавзеъ то андозае ғайриимкон аст.

Ҳудуди беҳамто дар Осиёи Миёна
Мамнӯъгоҳи «Бешаи Палангон» бо комплекси экосистемаҳои туғайзори нодир, ки 24 ҳазор гектарро ташкил медиҳад, дар Осиёи Миёна беҳамто мебошад. Он дар қисмати ҷанубу ғарбии мамлакат, 40 км қад – қади рӯди Вахш, (пайвастшавии рӯдҳои Вахшу Панҷ), сарҳади Тоҷикистону Афғонистон тӯл кашидааст.
Иқлими мамнӯъгоҳ муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона  +16-170 С – ро ташкил медиҳад. Дар ин мавзеъ 45 намуди ҳайвони нодир, аз ҷумла  гавазн, силовсин, кафтор, хуки ваҳшӣ, гурбаи ҷангалӣ, гург, шағол, гӯсфанди кӯҳӣ, 214 навъи парандагони мавсимиву муқимии дуғдоғ, мурғи саққо, лаклак ва моҳиҳои сому белмоҳӣ мавҷуданд. Қисме аз онҳо ба Китоби Сурх ворид шудаанд. Олами набототи мамнӯъгоҳ низ бой буда, 480 навъи дарахту рустаниву гулбуттаҳоро дар бар мегирад. Дарахти турангаро мебояд махсус таъкид дошт, зеро он бо хусусияти худ аз дигар дарахтон тафовут дошта, танҳо дар Тоҷикистон ва як қисмати Туркманистон мерӯяд.   
«Бешаи палангон» бо мақсади нигоҳдориву омӯзиши туғайзорҳо ва бошандагони нодираш 4 ноябри соли 1938 дар асоси қарори Комиссариати халқии кишоварзии Тоҷикистон таъсис ёфтааст. Он дар майдони қариб 50 ҳазор гектар дар ҳудуди ноҳияҳои Дӯстӣ, Қубодиён, Ҷайҳун доман паҳн кардааст. 11,5 ҳазор гектарашро кӯҳҳо (Ҳоҷитозиён, Буритав, Тешиктош), 25 ҳазор га ҷангалзор, 13,5 га биёбон, 4 ҳазор га - ро кӯлҳо дар бар мегиранд.

Магасҳои зараррасон  аз меъёри экологӣ зиёданд…
Вале ба «Бешаи палангон» хатарҳои зиёд, аз қабили азхудсозии заминҳои наздимарзӣ, шикори ғайриқонунӣ, нобудсозии ҷангалзор, чарондани чорво, камшавии сатҳи оби дарёи Вахш, пайдоиши мормоҳӣ ва магасҳои зараррасони хунхор, афзоиши саршумори гург таҳдид доранд.
Тибқи иттилои Убайд Акрамов, афзоиши ҳашарот аз меъёри экологӣ 70% зиёд буда, дар бадани оҳуи бухороӣ, ҷирон, гӯсфанди кӯҳии бухороӣ, кафтор ба назар расидааст. Мувофиқи мониторингу таҳқиқоти илмии муассиса сабаби пайдоиши он чарондани рамаи чорвои майдаи хоҷагиҳои деҳқонии ноҳияҳои Дӯстӣ, Ҷайҳун, Қубодиён, Шаҳритуз дар сарҳади мамнӯъгоҳ ва минтақаҳои сукунати ҳайвоноти мазкур мебошад. 
Ғайр аз ин, вақтҳои охир дар кӯлҳои беша мормоҳӣ пайдо шудааст.

P.S.
Феълан, ҳудудҳои табиии муҳофи-затшаванда дар кишварҳои Ғарб ва Амрико барои ташкили экотуризм макони мувофиқ ба ҳисоб мераванд. Агар сайёҳии экологӣ дар беша дар сатҳи зарурӣ ба роҳ монда шавад, на танҳо истироҳат дар табиат таъмин мегардад, балки муносибати бошуурона ва эҳтиёткорона, дарк ва қадри табиат, ташаккули фаҳмиш оид ба нақши ҲТММ  барои табиату ҷомеа ба вуҷуд омада, билохира суди бештар барои бунёди инфрасохтори сайёҳӣ ба даст хоҳад омад.
Ба андешаи коршиносон барои бартарафсозии ҳама гуна таъсиррасонии биологиву антропогенӣ бояд ҳудуди табиӣ бо симхор ё деворҳои муҳофизатӣ устувор гардад. Ғайр аз ин, аҳолии маҳаллӣ ва кормандони он дар бахши ҳифзи табиат курсҳои омӯзишӣ гузаранд.
Шаҳнозаи ҚУРБОН, “Ҷумҳурият”


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 13.06.2016    №: 113    Мутолиа карданд: 637

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед