logo

фарҳанг

ГӮРҒУЛӢ ВА ҲИКМАТ РИЗО

(Ба озмуни «Ҷумҳурият»)

Овози бобои Ҳикматро ба василаи радио шунида, садояшро дӯст доштам ва ҳунарашро арҷ мегузоштам. Зеро Ҳикмат  Ризо ватандору ватанпараст буд. Табиати афсонасони диёрро васф менамуд, балки шоир буд, шоири халқ. Табъи дили мардум ва бо шеваи он бас зебо месуруд.  Ровии қиссаҳои қаҳрамонии монои як паҳлавони корзор обру ва нуфуз дошт. Авазро месуруду месутуд. Ҷавонмардӣ, диловариву шуҷоати Авазро барои шаъну шони тоҷики гарданфароз, барои худшиносии ҳар фард тараннум мекард…

Ӯ зодаи кӯҳистон аст. Соли 1894 дар деҳаи Ёнахши шаҳри Роғун таваллуд шуда, камол ёфтааст.
Имрӯз аз Ҳикмат Ризо чӣ чизе боқӣ монда ва барои гиромидошти эшон чӣ  кореро ба сомон расондаанд. Ба қавли муаррих, фарҳангшинос ва журналисти шинохта Ҷонибек Асрориён: «Дар Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Рӯдакӣ сабти пурраи  достонҳои «Гӯрғулӣ» дар иҷрои Ҳикмат Ризо маҳфуз аст. Соли 1963 ин ҳамоса рӯи чопро дид. Аммо ин ҳама ками дар кам аст». Исми ҳофиз боз ба ҳукми фаромӯшӣ рафта. Дар бораи Ҳикмат Ризо маълумоти кофиии зарурӣ дастрас нест, ба ҷуз аз  қомуси даврони  шӯравӣ (Энсиклопедияи советии тоҷик).
Умуман, дар зарфи беш аз 30 соли охир, дар бораи Ҳикмат Ризо ва дафтари ашъораш маводе нашр нашуда. Насли ҷавон дар борааш чизе намедонад.
Бобати он ки ҳунари достонсароиро Ҳикмат Ризо аз кӣ  омӯхтааст, тахминҳо зиёданд. Аммо, дақиқаш ин аст. Ҳикмати ҷавон ба омӯзиши достонҳои паҳлавонию қаҳрамонӣ, ки дар зодгоҳаш шуҳрат дошт, майл пайдо карда, пораҳои нахустини онро аз ҳамдеҳааш Холи Мусофир омӯхт. Чанд сол  баъд воқеае дар зиндагии Ҳикмат рух дод, ки ӯро гирифтори эпос сохт. Бародари бузургаш Муллоабдулмаҷид, ки дар шаҳри Кӯлоб мударрис буд, Ҳикмати ҷавонро бо худ ба Кӯлоб овард. Муддати дар ин шаҳри бостонӣ буданаш, бо бисёр чизҳо ошно гардид. Дар як базм ӯ шоҳиди сухангӯии устоди гӯрғулисароён Наврӯз Ҷонмуҳаммади Сарихосорӣ шуд. Сабку услуби адо ва овози ширадори ровӣ Ҳикмати ҷавонро тасхир сохт. Ӯ, ки аз 15 – солагӣ машқи достон мекард, худро ба пуррагӣ ба омӯзиши эпос бахшид. Зарур донист бо эшон ба Сари Хосор биравад. Дар муддати 6 сол тамоми достонҳо, сабку услуби иҷро ва намунаҳои мусиқиро аз Наврӯз Ҷонмуҳаммад аз бар намуд.
Ӯ акнун миёни мухлисони бешумораш соҳибэҳтиром буд. Пас аз иштироки Ҳикмат Ризо дар чандин конгресс ва фестивалҳои ҷаҳонӣ, аз хонишу қавигии ҳофизааш худиву бегона ба ҳайрат меомаданд. Яке аз хориҷиён Ҳикмат Ризоро «Ҳомери асри ХХ» номид. Ин сифатро ҳунарпарастони мо ба қавле достон карданд ва фаровон истифода мебурданд.
Ҳикмат Ризо воқеан достонзеб аст. Як бор биандешед, донандаи 35 - достони мардумиро бо 120 ҳазор мисраъ, ки дар хазинаи  Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Рӯдакӣ маҳфуз аст, магар метавон қисса накард.
Дар ганҷинаи фолклори тоҷик  беш  аз 240 достонсаро  номнавис шудаанд ва Наврӯз Ҷонмуҳаммад,  Қурбон Ҷалил, Бобоюнус Худойдодзода, Ҳикмат Ризо,  Одина Шакар, Қурбоналӣ Раҷаб, Ҳақназар Кабуд, Сайдалӣ Алиев, Бӯрӣ Муҳаммадӣ,  Азизбек Зиё   аз зумраи  пештозону забардастони ин гавҳаранд.
Ба хотири бузургдошти гузаштагон ва фардои  неки ояндагон бояд чанд кореро анҷом бидиҳем. Нахуст, бояд ҷашни бошукӯҳи ҳамосасарои нотакрор Ҳикмат Ризо, ки соли 2019 ба зодрӯзи эшон 125  сол пур мешавад, гузаронда шавад.  Ҳамосаи «Гӯрғулӣ» дар гуфтори Ҳикмат Ризо ба чоп расад. Дар Донишкадаи давлатии  фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода бо ҷалби ҳамосасаро Азизбек Зиёев мастер – класс ва ё гурӯҳи гӯрғулисароён ташкил гардад.
Ҳарчӣ зудтар бояд ба он муваффақ гардем, ки эпоси «Гӯрғулӣ» ба феҳристи мероси маънавӣ ва моддии ЮНЕСКО ворид шавад. Ҳамчунин барномаи давлатии «Ҳифз, омӯзиш ва густариши эпоси паҳлавонии «Гӯрғулӣ» таҳия гардад.
Умари ШЕРХОН


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 18.06.2016    №: 117-118    Мутолиа карданд: 415

19.11.2018


ДЕВАШТИЧ. Авҷи созандагиҳо дар Ҷамоати деҳоти Яхтан

Артиши Сурия охирин истеҳкоми «ДИ» дар ҷануби кишварро зери назорат гирифт

Дар ҳама минтақаҳои Ӯзбекистон «мактаби президентӣ» месозанд

Роҳандозии барномаи махсуси давлатии ипотекӣ барои дӯзандагони Қирғизистон

Киштии зериобии «Сан Хуан» - ро дар уқёнуси Атлантика ёфтанд

Ҷаҳон дар як сатр

Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед