logo

фарҳанг

ГӮРҒУЛӢ ВА ҲИКМАТ РИЗО

(Ба озмуни «Ҷумҳурият»)

Овози бобои Ҳикматро ба василаи радио шунида, садояшро дӯст доштам ва ҳунарашро арҷ мегузоштам. Зеро Ҳикмат  Ризо ватандору ватанпараст буд. Табиати афсонасони диёрро васф менамуд, балки шоир буд, шоири халқ. Табъи дили мардум ва бо шеваи он бас зебо месуруд.  Ровии қиссаҳои қаҳрамонии монои як паҳлавони корзор обру ва нуфуз дошт. Авазро месуруду месутуд. Ҷавонмардӣ, диловариву шуҷоати Авазро барои шаъну шони тоҷики гарданфароз, барои худшиносии ҳар фард тараннум мекард…

Ӯ зодаи кӯҳистон аст. Соли 1894 дар деҳаи Ёнахши шаҳри Роғун таваллуд шуда, камол ёфтааст.
Имрӯз аз Ҳикмат Ризо чӣ чизе боқӣ монда ва барои гиромидошти эшон чӣ  кореро ба сомон расондаанд. Ба қавли муаррих, фарҳангшинос ва журналисти шинохта Ҷонибек Асрориён: «Дар Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Рӯдакӣ сабти пурраи  достонҳои «Гӯрғулӣ» дар иҷрои Ҳикмат Ризо маҳфуз аст. Соли 1963 ин ҳамоса рӯи чопро дид. Аммо ин ҳама ками дар кам аст». Исми ҳофиз боз ба ҳукми фаромӯшӣ рафта. Дар бораи Ҳикмат Ризо маълумоти кофиии зарурӣ дастрас нест, ба ҷуз аз  қомуси даврони  шӯравӣ (Энсиклопедияи советии тоҷик).
Умуман, дар зарфи беш аз 30 соли охир, дар бораи Ҳикмат Ризо ва дафтари ашъораш маводе нашр нашуда. Насли ҷавон дар борааш чизе намедонад.
Бобати он ки ҳунари достонсароиро Ҳикмат Ризо аз кӣ  омӯхтааст, тахминҳо зиёданд. Аммо, дақиқаш ин аст. Ҳикмати ҷавон ба омӯзиши достонҳои паҳлавонию қаҳрамонӣ, ки дар зодгоҳаш шуҳрат дошт, майл пайдо карда, пораҳои нахустини онро аз ҳамдеҳааш Холи Мусофир омӯхт. Чанд сол  баъд воқеае дар зиндагии Ҳикмат рух дод, ки ӯро гирифтори эпос сохт. Бародари бузургаш Муллоабдулмаҷид, ки дар шаҳри Кӯлоб мударрис буд, Ҳикмати ҷавонро бо худ ба Кӯлоб овард. Муддати дар ин шаҳри бостонӣ буданаш, бо бисёр чизҳо ошно гардид. Дар як базм ӯ шоҳиди сухангӯии устоди гӯрғулисароён Наврӯз Ҷонмуҳаммади Сарихосорӣ шуд. Сабку услуби адо ва овози ширадори ровӣ Ҳикмати ҷавонро тасхир сохт. Ӯ, ки аз 15 – солагӣ машқи достон мекард, худро ба пуррагӣ ба омӯзиши эпос бахшид. Зарур донист бо эшон ба Сари Хосор биравад. Дар муддати 6 сол тамоми достонҳо, сабку услуби иҷро ва намунаҳои мусиқиро аз Наврӯз Ҷонмуҳаммад аз бар намуд.
Ӯ акнун миёни мухлисони бешумораш соҳибэҳтиром буд. Пас аз иштироки Ҳикмат Ризо дар чандин конгресс ва фестивалҳои ҷаҳонӣ, аз хонишу қавигии ҳофизааш худиву бегона ба ҳайрат меомаданд. Яке аз хориҷиён Ҳикмат Ризоро «Ҳомери асри ХХ» номид. Ин сифатро ҳунарпарастони мо ба қавле достон карданд ва фаровон истифода мебурданд.
Ҳикмат Ризо воқеан достонзеб аст. Як бор биандешед, донандаи 35 - достони мардумиро бо 120 ҳазор мисраъ, ки дар хазинаи  Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Рӯдакӣ маҳфуз аст, магар метавон қисса накард.
Дар ганҷинаи фолклори тоҷик  беш  аз 240 достонсаро  номнавис шудаанд ва Наврӯз Ҷонмуҳаммад,  Қурбон Ҷалил, Бобоюнус Худойдодзода, Ҳикмат Ризо,  Одина Шакар, Қурбоналӣ Раҷаб, Ҳақназар Кабуд, Сайдалӣ Алиев, Бӯрӣ Муҳаммадӣ,  Азизбек Зиё   аз зумраи  пештозону забардастони ин гавҳаранд.
Ба хотири бузургдошти гузаштагон ва фардои  неки ояндагон бояд чанд кореро анҷом бидиҳем. Нахуст, бояд ҷашни бошукӯҳи ҳамосасарои нотакрор Ҳикмат Ризо, ки соли 2019 ба зодрӯзи эшон 125  сол пур мешавад, гузаронда шавад.  Ҳамосаи «Гӯрғулӣ» дар гуфтори Ҳикмат Ризо ба чоп расад. Дар Донишкадаи давлатии  фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода бо ҷалби ҳамосасаро Азизбек Зиёев мастер – класс ва ё гурӯҳи гӯрғулисароён ташкил гардад.
Ҳарчӣ зудтар бояд ба он муваффақ гардем, ки эпоси «Гӯрғулӣ» ба феҳристи мероси маънавӣ ва моддии ЮНЕСКО ворид шавад. Ҳамчунин барномаи давлатии «Ҳифз, омӯзиш ва густариши эпоси паҳлавонии «Гӯрғулӣ» таҳия гардад.
Умари ШЕРХОН


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 18.06.2016    №: 117-118    Мутолиа карданд: 456

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид

ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН. Гардиши савдо ду баробар афзуд

Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ ба афзоиши баландтарини ММД муваффақ гашт

Дар Тошканд конфронси байналмилалӣ оид ба Осиёи Марказӣ баргузор мегардад

Қасри сафед: "Музокироти тиҷоратӣ дар Пекин ба пешравӣ мусоидат кард"

Трамп мехоҳад ҷангиёни «Давлати исломӣ» - ро ба Аврупо барои суд кардан баргардонад

Кумитаи амнияти иттилоотии Қазоқистон беш аз 90 сомонаи хавфнокро ошкор сохт

Ҷаҳон дар як сатр

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед