logo

фарҳанг

ГӮРҒУЛӢ ВА ҲИКМАТ РИЗО

(Ба озмуни «Ҷумҳурият»)

Овози бобои Ҳикматро ба василаи радио шунида, садояшро дӯст доштам ва ҳунарашро арҷ мегузоштам. Зеро Ҳикмат  Ризо ватандору ватанпараст буд. Табиати афсонасони диёрро васф менамуд, балки шоир буд, шоири халқ. Табъи дили мардум ва бо шеваи он бас зебо месуруд.  Ровии қиссаҳои қаҳрамонии монои як паҳлавони корзор обру ва нуфуз дошт. Авазро месуруду месутуд. Ҷавонмардӣ, диловариву шуҷоати Авазро барои шаъну шони тоҷики гарданфароз, барои худшиносии ҳар фард тараннум мекард…

Ӯ зодаи кӯҳистон аст. Соли 1894 дар деҳаи Ёнахши шаҳри Роғун таваллуд шуда, камол ёфтааст.
Имрӯз аз Ҳикмат Ризо чӣ чизе боқӣ монда ва барои гиромидошти эшон чӣ  кореро ба сомон расондаанд. Ба қавли муаррих, фарҳангшинос ва журналисти шинохта Ҷонибек Асрориён: «Дар Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Рӯдакӣ сабти пурраи  достонҳои «Гӯрғулӣ» дар иҷрои Ҳикмат Ризо маҳфуз аст. Соли 1963 ин ҳамоса рӯи чопро дид. Аммо ин ҳама ками дар кам аст». Исми ҳофиз боз ба ҳукми фаромӯшӣ рафта. Дар бораи Ҳикмат Ризо маълумоти кофиии зарурӣ дастрас нест, ба ҷуз аз  қомуси даврони  шӯравӣ (Энсиклопедияи советии тоҷик).
Умуман, дар зарфи беш аз 30 соли охир, дар бораи Ҳикмат Ризо ва дафтари ашъораш маводе нашр нашуда. Насли ҷавон дар борааш чизе намедонад.
Бобати он ки ҳунари достонсароиро Ҳикмат Ризо аз кӣ  омӯхтааст, тахминҳо зиёданд. Аммо, дақиқаш ин аст. Ҳикмати ҷавон ба омӯзиши достонҳои паҳлавонию қаҳрамонӣ, ки дар зодгоҳаш шуҳрат дошт, майл пайдо карда, пораҳои нахустини онро аз ҳамдеҳааш Холи Мусофир омӯхт. Чанд сол  баъд воқеае дар зиндагии Ҳикмат рух дод, ки ӯро гирифтори эпос сохт. Бародари бузургаш Муллоабдулмаҷид, ки дар шаҳри Кӯлоб мударрис буд, Ҳикмати ҷавонро бо худ ба Кӯлоб овард. Муддати дар ин шаҳри бостонӣ буданаш, бо бисёр чизҳо ошно гардид. Дар як базм ӯ шоҳиди сухангӯии устоди гӯрғулисароён Наврӯз Ҷонмуҳаммади Сарихосорӣ шуд. Сабку услуби адо ва овози ширадори ровӣ Ҳикмати ҷавонро тасхир сохт. Ӯ, ки аз 15 – солагӣ машқи достон мекард, худро ба пуррагӣ ба омӯзиши эпос бахшид. Зарур донист бо эшон ба Сари Хосор биравад. Дар муддати 6 сол тамоми достонҳо, сабку услуби иҷро ва намунаҳои мусиқиро аз Наврӯз Ҷонмуҳаммад аз бар намуд.
Ӯ акнун миёни мухлисони бешумораш соҳибэҳтиром буд. Пас аз иштироки Ҳикмат Ризо дар чандин конгресс ва фестивалҳои ҷаҳонӣ, аз хонишу қавигии ҳофизааш худиву бегона ба ҳайрат меомаданд. Яке аз хориҷиён Ҳикмат Ризоро «Ҳомери асри ХХ» номид. Ин сифатро ҳунарпарастони мо ба қавле достон карданд ва фаровон истифода мебурданд.
Ҳикмат Ризо воқеан достонзеб аст. Як бор биандешед, донандаи 35 - достони мардумиро бо 120 ҳазор мисраъ, ки дар хазинаи  Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Рӯдакӣ маҳфуз аст, магар метавон қисса накард.
Дар ганҷинаи фолклори тоҷик  беш  аз 240 достонсаро  номнавис шудаанд ва Наврӯз Ҷонмуҳаммад,  Қурбон Ҷалил, Бобоюнус Худойдодзода, Ҳикмат Ризо,  Одина Шакар, Қурбоналӣ Раҷаб, Ҳақназар Кабуд, Сайдалӣ Алиев, Бӯрӣ Муҳаммадӣ,  Азизбек Зиё   аз зумраи  пештозону забардастони ин гавҳаранд.
Ба хотири бузургдошти гузаштагон ва фардои  неки ояндагон бояд чанд кореро анҷом бидиҳем. Нахуст, бояд ҷашни бошукӯҳи ҳамосасарои нотакрор Ҳикмат Ризо, ки соли 2019 ба зодрӯзи эшон 125  сол пур мешавад, гузаронда шавад.  Ҳамосаи «Гӯрғулӣ» дар гуфтори Ҳикмат Ризо ба чоп расад. Дар Донишкадаи давлатии  фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода бо ҷалби ҳамосасаро Азизбек Зиёев мастер – класс ва ё гурӯҳи гӯрғулисароён ташкил гардад.
Ҳарчӣ зудтар бояд ба он муваффақ гардем, ки эпоси «Гӯрғулӣ» ба феҳристи мероси маънавӣ ва моддии ЮНЕСКО ворид шавад. Ҳамчунин барномаи давлатии «Ҳифз, омӯзиш ва густариши эпоси паҳлавонии «Гӯрғулӣ» таҳия гардад.
Умари ШЕРХОН


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 18.06.2016    №: 117-118    Мутолиа карданд: 386

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе

Ба иштирокчиёни ҶБВ кумаки моддӣ расонда мешавад

Нахустини Форум байналмилалии санъати мақом баргузор хоҳад гашт

ЛЕВАКАНТ. Тантанаҳои истиқлолият

ФАЙЗОБОД. Ҳиммати як соҳибкор

ИШТИРОКИ ТИМИ МИЛЛӢ ДАР МУСОБИҚАИ BANGABANDHU GOLD CUP"

«ДИ» тахрибкоронашро ба Русия, Аврупо ва Осиё мефиристад

ХФА: "Даромади «Давлати исломӣ» 10 маротиба коҳиш ёфт"

Чин барои рушди ҶАҶ $60 миллиард ёрии молиявӣ мерасонад

Таҳримоти ғарбӣ метавонанд садди барқарорсозии Сурия гарданд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед