logo

фарҳанг

ҚОЛИНБОФӢ: ПЕШРАФТИ ТЕХНОЛОГИЯ НИШОНАИ РУШД АСТ

Қолинбофӣ яке аз ҳунарҳои анъанавии мардуми тоҷик аст. Он дар  Эрон ва Чину Ҳиндустон  низ маъмул буд. Таърихнигорон тахмин мезананд, ки тақрибан ду ҳазор сол  қабл дар ҳудуди Осиёи Марказӣ  қолинҳо бофта  мешудаанд. Онҳо дар аввал якранг ва бепат буданд ва маъмулан барои  гарм нигоҳ доштани хонаҳо  истифода мешуданд.  Баъдан одамон қолинро  бо нақшу нигор ва рангҳо ороста, барои ороиши хонаҳо ҳам ба кор мебурдагӣ шуданд.

Он ки имрӯз хонаҳои худро бе қолин ҳатто тасаввур кардан намехоҳем мерос аз ниёгонамон аст. Вале боре аз худ пурсидаем, ки ин зебоӣ чӣ сон омода шудаву чӣ дастҳое дар бофтани онҳо заҳмат кашидаанд? Ва, умуман, мо дар бораи қолинҳо чӣ медонем? Ба ин савол Абдуқаҳҳор  Ҳамдамов, қолинбоф аз шаҳри Истаравшан,  дар суҳбат  бо мо чунин гуфт:
 -  Дастгоҳи  қолинҳои анъанавӣ аз  чӯб сохта шуда,  пояҳои чап ва рост, гулаҳои  болоӣ ва поёнӣ, гула, кашак, тахтаи нишаст, нардбончаҳо, шадда ва тахтаи нишаст қисмҳои асосии он маҳсуб меёбанд.  Олоти кории устои қолинбоф  корд, шона, қайчӣ ва сӯзан  мебошад. Қолинҳо вобаста  ба тарзи истеҳсол бофташуда, дӯхташуда  ва гулдор мешаванд. Барои бофтани қолинҳо  аз ресмонҳои пашмӣ, пахтагин, патдор  ва нахи сунъӣ  истифода мебаранд. Аксар қолинбофон аз ресмони пахтагин истифода  мебаранд, чунки он аз ҷиҳати сифат  ва коркард барои бофтани қолин хеле мувофиқ  аст. Ресмони абрешимӣ  ҳам дар қолинбофӣ васеъ истифода мешавад. Ресмони аз пашми гӯсфанд таҳияшуда як андоза ноҳамвор буда, барои бофтани  қолин душвортар аст. Дар деҳот, қолинбофони маҳаллӣ, асосан аз пашми бузу гӯсфанд истифода мебаранд. Дар баъзе  минтақаҳо  аз пашми шутур низ қолин мебофанд.  Тор, пуд, печаки паҳлуӣ, тур, пӯпак ва тугун ё гиреҳ унсури асосии қолинбофӣ ба шумор мераванд. Тор ресмоне  мебошад, ки ба таври даврашакл  аз рӯи гирди гулаи  боло ва поён  кашида мешавад. Онро маъмулан аз пашми гӯсфанд тайёр мекунанд. Пуд аз байни тор, аз  қисми дарунӣ ва берунии он гузашта, ду бари қолинро ба ҳам пайваста, гиреҳҳои аз пашм бофтаро нигоҳ медорад. Тугун (гиреҳро) - ро  бо пашм аз байни торҳо гузаронда, бо воситаи корд, аз тарафи берун, аз дарозии пашм интихоб карда, бурида мешавад. 
Дар қолинбофӣ чор навъи гиреҳ маъмул аст: гиреҳи форсӣ, гиреҳи туркӣ, гиреҳи форсии  ҷуфтӣ ва гиреҳи туркии  ҷуфтӣ. Ба печаки паҳлуӣ қисмҳои чапу рости қолин ҳамроҳи пуд  ба қисми дарунӣ  ва берунӣ печонида мешавад, он тарафҳои  қолинро  мустаҳкам мегардонад. Тур дар аввал  ва охири  қолин ҷой мегирад. Вазифаи тур нигоҳ доштани  пуд ва пати қолин дар аввалу охир мебошад ва он як чанд қатор бофта мешавад. Пӯпак дар охир, баъди ба поён расидани бофтани  қолин, сохта  мешавад. Қолинбоф торҳои боқимондаро  бурида,  панҷ – шаш тояшро  якҷоя карда,  пӯпак мебофад. Дар шароити муосир, бо сабаби рушд ёфтани санъати қолинбофӣ, автоматикунонии меҳнати дастӣ, таъсиси корхонаҳои бузург ва бо иқтидори калон истеҳсол намудани анвои қолинҳо, қолинбофии дастӣ, ки барои мардуми мо аз ҳунарҳои суннатӣ маҳсуб меёбад, рӯ ба инқироз овардааст. Ҳатто дар шаҳрҳои  Хуҷанду Истаравшан, ки ватани таърихии ин навъи санъат аст, имрӯз ин тарзи қолинбофӣ аҳён - аҳён мушоҳида мешавад. Пешрафти технология нишонаи рушд аст, вале чӣ аз нигоҳи сифат ва ҳам аз назари зебоӣ ҷойи ҳунари дастиро гирифта наметавонад.
Сарвиноз  ШОДМОНОВА,
«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.06.2016    №: 120    Мутолиа карданд: 516

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед