logo

иҷтимоиёт

САРНАВИШТ.

СУХАН ДАР БОРАИ ПУБЛИТСИСТ ТОҶӢ УСМОН МЕРАВАД
Адабиёти солҳои сиюм, чилум ва панҷоҳуми садаи бисти тоҷикро бидуни номи  адиб ва  публитсисти шинохта Тоҷӣ  Усмон тасаввур  наметавон  кард. Тоҷӣ Усмон аз  ҷумлаи адибон ва  публитсистоне аст, ки дар  инкишофи  адабиёт ва  матбуот  баробар хизмат кардааст.                                                     

Тоҷӣ Усмон барҳақ фидоии роҳи  маърифат, илму фарҳанги тоҷик буд. Асарҳои илмию адабии вай «Кашфи асрор», «Бисту се адиба», «Ганҷи шеъри тоҷикӣ», «Ханда ва истеҳзо», «Шоираҳои боистеъдод», «Шоира Маҳастӣ», «Муборакқадам», «Духтари  ниқобдор», «Лаънаткардаи халқ» аз ҳаёти пешазинқилобии мардуми тоҷик, ташкилёбии шаҳри Душанбе, нахустин олимону шахсони машҳури замони нав, сохтмони роҳу хоҷагиҳои  аввалин ҳикоят мекунанд.
Очеркҳои Тоҷӣ Усмон дар бораи Мамлакат Наҳангова, Саидхоҷа Ӯрунхоҷаев, Чутак Ӯрозов дар заминаи факту рақамҳои ҳаётӣ  ва мушоҳидаҳои шахсии худи  муаллиф ба вуҷуд омадаанд.
Ӯ бо адибони шинохта Мирзо Турсунзода, Боқӣ Раҳимзода, Сотим Улуғзода, Ҷалол Икромӣ, Раҳим Ҷалил ҳамкории доимӣ дошт. Маҳз бо ҳидояти  Сотим Улуғзода соли  1958 маҷмӯаи ҳикояҳои вай бо номи «Кашфи асрор» аз чоп  баромад. Қаҳрамони  Тоҷикистон Мирзо Турсунзода ба фаъолияти ҷамъиятӣ - адабии Тоҷӣ Усмон баҳои сазовор дода, аз ҷумла ёдовар шудааст: «Тоҷӣ Усмон ҳар он чизе, ки дар бисот дошт, яъне  ҳамаи қувва, дониш, маҳорат ва ҳатто саломатии худро бе дареғ ба кори халқ  дод». 
Дар ҳақиқат ҳаёту зиндагии Тоҷӣ Усмон сарнавишти аҷиберо мемонад, роҳи ҷангии вай хеле пурхавфу хатар будааст. Тоҷӣ Усмон чун афсар дар солҳои мудҳиши Ҷанги Бузурги Ватанӣ қаҳрамонӣ нишон дода, бо ордени «Ситораи  Сурх», медали «Барои хизматҳои ҷангӣ» сазовор  гаштааст. Дар мақомоти разведка амалиётҳои вазнинеро ба сомон расондааст. Ӯ  дар гуфтушуниди И. В. Сталин бо Д. Рузвелту У. Черчил, ки дар  шаҳри Теҳрон баргузор шудааст, ширкат дошт. Маҳз кори пурсамараш дар Эрон буд, ки баъдтар ӯ таърихи адабиётро омӯхта, мавриди пажӯҳиш қарор медиҳад. Маҳсули заҳматаш китобҳои ӯ «Бисту се адиба» ва «Шоира Маҳастӣ» аст.
Дар ҳақиқат доир ба ин мавзӯъ дар адабиётшиносии тоҷик асари мукаммале вуҷуд надошт. Дар ин давра Тоҷӣ Усмон дар бораи ҳамаи адибаҳои форсу тоҷик маълумотҳои пурарзиши илмӣ ҷамъ овард. Барои таълифи асар ба вай лозим омад, ки бо нодиртарин дастнависҳо, маъхазу адабиёти қадима ошно гардад. Ҳамин тавр, Тоҷӣ Усмон оид ба бисту се шоираи тоҷик маълумоти муҳиме ҷамъ оварда, соли 1957 асареро бо номи «Бисту се адиба» ба табъ расонд. Дар ин маҷмӯа нахустин маротиба ба осору рӯзгори адибаҳои тоҷик Робиаи Балхӣ, Исматии Самарқандӣ, Ойишаи Самарқандӣ, Муниса Маҳастии Хуҷандӣ, Сити Хонум, Мутрибаи Қошғарӣ, Ҷаҳон Хотун, Меҳрии Ҳиротӣ, Комила Бегим, Шоира Ниҳонӣ, Мунира, духтари Мушфиқӣ, Зебунисо, Зинату Нисо, Бузургии Кашмирӣ, Нурҷон Бегим, Зӯҳро, Моҳлиқои Ҳайдарободӣ, Лола-Хотун, Иффатии Исфароинӣ, Шоира Тоҷуддавлат, Мавзуна рӯшанӣ андохта шуда, аз эҷодиёти онҳо порчаҳои алоҳида мавриди таваҷҷуҳи хонандагон пешкаш гардидааст. 
Соли 1963 асари дигари илмӣ-тадқиқотии Тоҷӣ Усмон бо номи «Шоира Маҳастӣ» аз чоп баромад. Ин рисола ба мавзӯи эҷодиёт ва мероси адабии шоираи забардасти аввалҳои асри XII, ҳамзамон ва ҳамсуҳбати шоирони бузург Умари Хайём, Низомии Ганҷавӣ, Адиб Собири Тирмизӣ шоира Маҳастӣ бахшида шудааст.
Ӯ дар ҳамаи жанрҳои адабӣ қувва озмуда, асарҳои ҷолиби диққате офаридааст. Масалан, қиссаи бадеӣ – илмии  «Духтари ниқобдор»-ро метавон як падидаи тоза дар эҷодиёти Тоҷӣ Усмон номид.
Хонанда повести «Духтари ниқобдор» - ро варақ зада, бо лаҳзаҳои хеле хушу гуворо, шодию нишот ва барору нобаробариҳои шоира Робиаи Балхӣ аз наздик ошно мегардад. Тоҷӣ Усмон ба воситаи образҳои барҷастаи бадеӣ, ҳаёти илмӣ ва адабии асри Х – ро пеши назари хонанда ба ҷилва меорад. Маҳорату истеъдоди Робиаи Балхӣ, часпу талошҳои ӯ барои расидан ба ишқу муҳаббат ва бо сӯзи дил иншо намудани шеърҳои ошиқонаи ӯ хеле моҳирона ба риштаи тасвир кашида шудааст.
Манзиле, ки дар он нависанда мезист, дар маркази шаҳри Душанбе қарор дорад. Хонаи адиб пур аз китобу осори гаронбаҳо, асарҳои то ҳол нашр нашудаи вай мебошад. Расму мусаввараҳо, дафтару хотираҳо ва ордену медалҳои ҷангии  вай ҳанӯз ҳам аз рӯзгори  ибратомӯзи Тоҷӣ Усмон ҳикоят  доранд.

Маҷид САЛИМ,
нависанда


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 12.07.2016    №: 135    Мутолиа карданд: 488

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед