logo

иҷтимоиёт

САРНАВИШТ.

СУХАН ДАР БОРАИ ПУБЛИТСИСТ ТОҶӢ УСМОН МЕРАВАД
Адабиёти солҳои сиюм, чилум ва панҷоҳуми садаи бисти тоҷикро бидуни номи  адиб ва  публитсисти шинохта Тоҷӣ  Усмон тасаввур  наметавон  кард. Тоҷӣ Усмон аз  ҷумлаи адибон ва  публитсистоне аст, ки дар  инкишофи  адабиёт ва  матбуот  баробар хизмат кардааст.                                                     

Тоҷӣ Усмон барҳақ фидоии роҳи  маърифат, илму фарҳанги тоҷик буд. Асарҳои илмию адабии вай «Кашфи асрор», «Бисту се адиба», «Ганҷи шеъри тоҷикӣ», «Ханда ва истеҳзо», «Шоираҳои боистеъдод», «Шоира Маҳастӣ», «Муборакқадам», «Духтари  ниқобдор», «Лаънаткардаи халқ» аз ҳаёти пешазинқилобии мардуми тоҷик, ташкилёбии шаҳри Душанбе, нахустин олимону шахсони машҳури замони нав, сохтмони роҳу хоҷагиҳои  аввалин ҳикоят мекунанд.
Очеркҳои Тоҷӣ Усмон дар бораи Мамлакат Наҳангова, Саидхоҷа Ӯрунхоҷаев, Чутак Ӯрозов дар заминаи факту рақамҳои ҳаётӣ  ва мушоҳидаҳои шахсии худи  муаллиф ба вуҷуд омадаанд.
Ӯ бо адибони шинохта Мирзо Турсунзода, Боқӣ Раҳимзода, Сотим Улуғзода, Ҷалол Икромӣ, Раҳим Ҷалил ҳамкории доимӣ дошт. Маҳз бо ҳидояти  Сотим Улуғзода соли  1958 маҷмӯаи ҳикояҳои вай бо номи «Кашфи асрор» аз чоп  баромад. Қаҳрамони  Тоҷикистон Мирзо Турсунзода ба фаъолияти ҷамъиятӣ - адабии Тоҷӣ Усмон баҳои сазовор дода, аз ҷумла ёдовар шудааст: «Тоҷӣ Усмон ҳар он чизе, ки дар бисот дошт, яъне  ҳамаи қувва, дониш, маҳорат ва ҳатто саломатии худро бе дареғ ба кори халқ  дод». 
Дар ҳақиқат ҳаёту зиндагии Тоҷӣ Усмон сарнавишти аҷиберо мемонад, роҳи ҷангии вай хеле пурхавфу хатар будааст. Тоҷӣ Усмон чун афсар дар солҳои мудҳиши Ҷанги Бузурги Ватанӣ қаҳрамонӣ нишон дода, бо ордени «Ситораи  Сурх», медали «Барои хизматҳои ҷангӣ» сазовор  гаштааст. Дар мақомоти разведка амалиётҳои вазнинеро ба сомон расондааст. Ӯ  дар гуфтушуниди И. В. Сталин бо Д. Рузвелту У. Черчил, ки дар  шаҳри Теҳрон баргузор шудааст, ширкат дошт. Маҳз кори пурсамараш дар Эрон буд, ки баъдтар ӯ таърихи адабиётро омӯхта, мавриди пажӯҳиш қарор медиҳад. Маҳсули заҳматаш китобҳои ӯ «Бисту се адиба» ва «Шоира Маҳастӣ» аст.
Дар ҳақиқат доир ба ин мавзӯъ дар адабиётшиносии тоҷик асари мукаммале вуҷуд надошт. Дар ин давра Тоҷӣ Усмон дар бораи ҳамаи адибаҳои форсу тоҷик маълумотҳои пурарзиши илмӣ ҷамъ овард. Барои таълифи асар ба вай лозим омад, ки бо нодиртарин дастнависҳо, маъхазу адабиёти қадима ошно гардад. Ҳамин тавр, Тоҷӣ Усмон оид ба бисту се шоираи тоҷик маълумоти муҳиме ҷамъ оварда, соли 1957 асареро бо номи «Бисту се адиба» ба табъ расонд. Дар ин маҷмӯа нахустин маротиба ба осору рӯзгори адибаҳои тоҷик Робиаи Балхӣ, Исматии Самарқандӣ, Ойишаи Самарқандӣ, Муниса Маҳастии Хуҷандӣ, Сити Хонум, Мутрибаи Қошғарӣ, Ҷаҳон Хотун, Меҳрии Ҳиротӣ, Комила Бегим, Шоира Ниҳонӣ, Мунира, духтари Мушфиқӣ, Зебунисо, Зинату Нисо, Бузургии Кашмирӣ, Нурҷон Бегим, Зӯҳро, Моҳлиқои Ҳайдарободӣ, Лола-Хотун, Иффатии Исфароинӣ, Шоира Тоҷуддавлат, Мавзуна рӯшанӣ андохта шуда, аз эҷодиёти онҳо порчаҳои алоҳида мавриди таваҷҷуҳи хонандагон пешкаш гардидааст. 
Соли 1963 асари дигари илмӣ-тадқиқотии Тоҷӣ Усмон бо номи «Шоира Маҳастӣ» аз чоп баромад. Ин рисола ба мавзӯи эҷодиёт ва мероси адабии шоираи забардасти аввалҳои асри XII, ҳамзамон ва ҳамсуҳбати шоирони бузург Умари Хайём, Низомии Ганҷавӣ, Адиб Собири Тирмизӣ шоира Маҳастӣ бахшида шудааст.
Ӯ дар ҳамаи жанрҳои адабӣ қувва озмуда, асарҳои ҷолиби диққате офаридааст. Масалан, қиссаи бадеӣ – илмии  «Духтари ниқобдор»-ро метавон як падидаи тоза дар эҷодиёти Тоҷӣ Усмон номид.
Хонанда повести «Духтари ниқобдор» - ро варақ зада, бо лаҳзаҳои хеле хушу гуворо, шодию нишот ва барору нобаробариҳои шоира Робиаи Балхӣ аз наздик ошно мегардад. Тоҷӣ Усмон ба воситаи образҳои барҷастаи бадеӣ, ҳаёти илмӣ ва адабии асри Х – ро пеши назари хонанда ба ҷилва меорад. Маҳорату истеъдоди Робиаи Балхӣ, часпу талошҳои ӯ барои расидан ба ишқу муҳаббат ва бо сӯзи дил иншо намудани шеърҳои ошиқонаи ӯ хеле моҳирона ба риштаи тасвир кашида шудааст.
Манзиле, ки дар он нависанда мезист, дар маркази шаҳри Душанбе қарор дорад. Хонаи адиб пур аз китобу осори гаронбаҳо, асарҳои то ҳол нашр нашудаи вай мебошад. Расму мусаввараҳо, дафтару хотираҳо ва ордену медалҳои ҷангии  вай ҳанӯз ҳам аз рӯзгори  ибратомӯзи Тоҷӣ Усмон ҳикоят  доранд.

Маҷид САЛИМ,
нависанда


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 12.07.2016    №: 135    Мутолиа карданд: 591

22.02.2019


Ҷаласаи Комиссияи сетарафаи танзими муносибатҳои иҷтимоию меҳнатӣ

Забони тоҷикӣ таърихи зиёда аз чорҳазорсолаи хату алифбо дорад

ББТ барои фаъолияти оператори низоми пардохтии “Осон” иҷозатнома гирифт

МАВСИМИ НАВИ ЛИГАИ ОЛӢ МОҲИ АПРЕЛ ОҒОЗ МЕГАРДАД

Путин самтҳои асосии сиёсати хориҷии Россияро тавзеҳ дод

Хадамоти вижаи 7 кишвари ИДМ машқи "Арарат-Антитеррор" мегузаронанд

Чин дар кайҳон неругоҳи барқи офтобӣ месозад

21.02.2019


ХУҶАНД. Оғози сохтмони бинои нави «Тоҷикстандарт»

ФУТБОЛ. Тақвими бозиҳои тими мунтахаби олимпии кишвар муайян гардид

Табибон аз Тотористон бо ҳампешаҳои тоҷики худ мубодилаи таҷриба мекунанд

Роҳандозии лоиҳаҳои инноватсионӣ дар Қазоқистон

Дар Ҳиндустон 13 иштирокдори тӯй зери чархи мошини боркаш монд

Сӯхтор сабабгори марги ҳафт кӯдак дар Канада

Ҷаҳон дар як сатр

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед