logo

фарҳанг

ХОҶА МАШҲАД - НИШОНЕ АЗ ФАРҲАНГИ ВОЛОИ НИЁГОН

Ёдгории  таърихии Хоҷа Машҳад  аз нимаи дуюми асри гузашта мавриди таваҷҷуҳи махсус қарор гирифт. Соли 1947 аз ҷониби Академияи илмҳои кишвар экспедитсияи бостоншиносии Суғду Тоҷикистон таҳти роҳбарии академик А. Ю. Якубовский ба деҳаи Сайёди ноҳияи Шаҳритуз фиристода шуд, то мадрасаи Хоҷа Машҳадро мавриди омӯзиш қарор диҳад.

Мадрасаи мазкур дар асрҳои 9 - 12 сохта шуда, ҳоло аз ин ёдгории таърихӣ ду бинои гунбазу равоқдори аз хишти пухта сохташудаи ба ҳам пайваста боқӣ мондааст. Бинои тарафи рост қисми қадимтарини ёдгорӣ буда, сохти гунбазу равоқҳо ва нижвонҳоро, ки аз хишти моил чидашуда бино ёфтаанд, хоси меъмории ҳамон давра меҳисобанд. Ба андешаи А. Л. Литвинский  дертар аз тарафи ғарбии бинои дуюм равоқи пештоқдори мунаққаше илова гардидааст. Дар ду гӯшаи биноҳо гулдастаҳои на чандон калон сохтаанд. Дар тарафи муқобил, ё худ самти шимолии он низ аз хишти хом ва пухта ду бинои гунбаздори на он қадар калон пӯшида шудааст, ки ба бинои қисми ҷанубӣ ва асосии ансамбл шабоҳат дорад. Бинои мазкур дар тӯли асрҳо вайрону валангор гардида, аз байн рафтааст. Чунин андеша ҳам роиҷ аст, ки шоир ва мутафаккири маъруфи тоҷик Носири Хусрави Қубодиёнӣ таълимоти ибтидоиашро дар ҳамин мадраса гирифтааст.
Аз омӯзишу шиносоӣ бо таҳқиқоти дар иртибот бо мадрасаи Хоҷа Машҳад гузаронидашуда маълум мегардад, ки  аз ҷониби муҳаққиқону муаррихони ватанию хориҷӣ корҳои муайян ба сомон расонида шудааст. Онҳо дар муайян намудани паҳлуҳои норавшани таърихи пайдоиш, бунёду сохтмони ин ёдгории фарҳангӣ ва муаррифии он ба ҷаҳониён саҳми арзандаю босазо гузоштаанд. Дар ин миён, месазад аз хизматҳои арзишманди муарриху бостоншиноси маъруф  Сергей Хмелнитский, ки беш аз 40 сол  гурӯҳҳои махсуси ҳафриётию бостоншиносиро роҳбарӣ карда, дар мадрасаи Хоҷа Машҳад корҳои зиёди илмию таҳқиқотӣ бурдааст, ёдовар шавем.
Маҳз  таҳти роҳбари бевоситаи ин олиму муҳаққиқи варзида дар ибтидои солҳои 60 - уми асри гузашта  корҳои ҳафриётию бостоншиносӣ равнақи тоза касб карда, ба бисёр масъалаҳо равшанӣ андохта шуд. Қабл аз ҳама, исбот гардид, ки  биноҳои ёдгории зикргардида дар як вақт не, балки дар асрҳои гуногун  бо ҳам пайваст шудаанд. Ҳамзамон, муайян гардид, ки 54 гӯри дар дохили ҳар ду бинои ёдгории мазкур мавҷудбуда на дар асрҳои 9 - 12, балки баъдтар, ҳангоми  истилои Осиёи Миёна аз ҷониби чингизиён  пайдо шудаанд. Дар рафти ковишҳои археологӣ  аз замини зери бино ва атрофи он зарфҳои гуногуни сафолӣ, шамъдонҳою маснуоти дигари қадима пайдо шуд, ки ҳоло бахше аз онҳо дар пешдолони байни ҳар ду бино ба маърази тамошо гузошта шудааст.
Дар дохили бинои дуюм 13 адад хишти даври гунбаз  ба назар намерасад. Мутаваллӣ ё худ масъули  мадрасаи Хоҷа Машҳад Маҳмадюсуф Азимов  зимни суҳбат иброз дошт, ки хиштҳои кандашуда гӯё бо навиштаҷоти арабиасоси зарҳалонидашуда дар даврони шӯравӣ бо тавсияи С. Хмелнитский барои таҳқиқу омӯзиш ба Осорхонаи шаҳри Санкт – Петербурги Федератсияи Русия интиқол  дода шудаанд ва  сабаби то ҳол баргардонида нашудани онҳо барояш муаммост.
То расидан ба сулҳу субот ва таъмини ваҳдати миллӣ бисёр ёдгориҳои таърихӣ, аз  ҷумла мадрасаи Хоҷа Машҳад то андозае аз мадди назар дур монданд. Бо фарорасии сулҳу субот дар кишвар аз сари нав ба соҳаи фарҳанг таваҷҷуҳи хоса зоҳир намуданд.
Роҳбари лоиҳаи тармими мадрасаи Хоҷа Машҳад, мутахассиси Муассисаи ҷумҳуриявии  илмӣ - истеҳсолӣ  оид ба таъмиру тармими ёдгориҳои таърихию фарҳангии Ҷумҳурии Тоҷикистон Раҳматҷон Саломов ба муаллифи ин сатрҳо иброз дошта буд, ки Сафорати ИМА дар Тоҷикистон  аз соли 2005 то 2009 барои лоиҳаи номбурда 116370 доллари амрикоӣ ҷудо кардааст. Маблағи мазкур барои тоза кардани 5 километр заҳбури обпарто (ҷиҳати паст кардани обҳои зеризаминии атрофи мақбара), бо таҳпояи бетонӣ мустаҳкам кардани таҳкурсии мадраса, кӯчонидани  қабрҳои баъдина аз масҷиди мадраса ба бинои шафати он, ҷалби устоҳо   ва сохтани хумдонҳои хиштпазӣ, харидории маводи сӯхт, истеҳсоли хишти қадима, тармими пурраи мадраса ва амсоли ин масраф шудааст.
Р. Саломов барои ободонии гирду атрофи мадрасаи Хоҷа Машҳад лоиҳаи ҷадидеро рӯи даст дорад. Дар сурати пайдо кардани маблағгузор он татбиқи амалии хешро пайдо намуда, якчанд нафар шаҳрвандон бо ҷойҳои кори доимию мавсимӣ таъмин мегарданд. Дар ин лоиҳа насби дарвоза, сохтани  парки мошинҳою роҳравҳо, кабудизоркунии нишастгоҳҳо ва дигар нуқтаҳои хизматрасонию фароғатӣ тарҳрезӣ шудааст.

Азизи ФАТТОҲ,
 рӯзноманигор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.07.2016    №: 141    Мутолиа карданд: 1496

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид

ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН. Гардиши савдо ду баробар афзуд

Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ ба афзоиши баландтарини ММД муваффақ гашт

Дар Тошканд конфронси байналмилалӣ оид ба Осиёи Марказӣ баргузор мегардад

Қасри сафед: "Музокироти тиҷоратӣ дар Пекин ба пешравӣ мусоидат кард"

Трамп мехоҳад ҷангиёни «Давлати исломӣ» - ро ба Аврупо барои суд кардан баргардонад

Кумитаи амнияти иттилоотии Қазоқистон беш аз 90 сомонаи хавфнокро ошкор сохт

Ҷаҳон дар як сатр

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед