logo

фарҳанг

ХОҶА МАШҲАД - НИШОНЕ АЗ ФАРҲАНГИ ВОЛОИ НИЁГОН

Ёдгории  таърихии Хоҷа Машҳад  аз нимаи дуюми асри гузашта мавриди таваҷҷуҳи махсус қарор гирифт. Соли 1947 аз ҷониби Академияи илмҳои кишвар экспедитсияи бостоншиносии Суғду Тоҷикистон таҳти роҳбарии академик А. Ю. Якубовский ба деҳаи Сайёди ноҳияи Шаҳритуз фиристода шуд, то мадрасаи Хоҷа Машҳадро мавриди омӯзиш қарор диҳад.

Мадрасаи мазкур дар асрҳои 9 - 12 сохта шуда, ҳоло аз ин ёдгории таърихӣ ду бинои гунбазу равоқдори аз хишти пухта сохташудаи ба ҳам пайваста боқӣ мондааст. Бинои тарафи рост қисми қадимтарини ёдгорӣ буда, сохти гунбазу равоқҳо ва нижвонҳоро, ки аз хишти моил чидашуда бино ёфтаанд, хоси меъмории ҳамон давра меҳисобанд. Ба андешаи А. Л. Литвинский  дертар аз тарафи ғарбии бинои дуюм равоқи пештоқдори мунаққаше илова гардидааст. Дар ду гӯшаи биноҳо гулдастаҳои на чандон калон сохтаанд. Дар тарафи муқобил, ё худ самти шимолии он низ аз хишти хом ва пухта ду бинои гунбаздори на он қадар калон пӯшида шудааст, ки ба бинои қисми ҷанубӣ ва асосии ансамбл шабоҳат дорад. Бинои мазкур дар тӯли асрҳо вайрону валангор гардида, аз байн рафтааст. Чунин андеша ҳам роиҷ аст, ки шоир ва мутафаккири маъруфи тоҷик Носири Хусрави Қубодиёнӣ таълимоти ибтидоиашро дар ҳамин мадраса гирифтааст.
Аз омӯзишу шиносоӣ бо таҳқиқоти дар иртибот бо мадрасаи Хоҷа Машҳад гузаронидашуда маълум мегардад, ки  аз ҷониби муҳаққиқону муаррихони ватанию хориҷӣ корҳои муайян ба сомон расонида шудааст. Онҳо дар муайян намудани паҳлуҳои норавшани таърихи пайдоиш, бунёду сохтмони ин ёдгории фарҳангӣ ва муаррифии он ба ҷаҳониён саҳми арзандаю босазо гузоштаанд. Дар ин миён, месазад аз хизматҳои арзишманди муарриху бостоншиноси маъруф  Сергей Хмелнитский, ки беш аз 40 сол  гурӯҳҳои махсуси ҳафриётию бостоншиносиро роҳбарӣ карда, дар мадрасаи Хоҷа Машҳад корҳои зиёди илмию таҳқиқотӣ бурдааст, ёдовар шавем.
Маҳз  таҳти роҳбари бевоситаи ин олиму муҳаққиқи варзида дар ибтидои солҳои 60 - уми асри гузашта  корҳои ҳафриётию бостоншиносӣ равнақи тоза касб карда, ба бисёр масъалаҳо равшанӣ андохта шуд. Қабл аз ҳама, исбот гардид, ки  биноҳои ёдгории зикргардида дар як вақт не, балки дар асрҳои гуногун  бо ҳам пайваст шудаанд. Ҳамзамон, муайян гардид, ки 54 гӯри дар дохили ҳар ду бинои ёдгории мазкур мавҷудбуда на дар асрҳои 9 - 12, балки баъдтар, ҳангоми  истилои Осиёи Миёна аз ҷониби чингизиён  пайдо шудаанд. Дар рафти ковишҳои археологӣ  аз замини зери бино ва атрофи он зарфҳои гуногуни сафолӣ, шамъдонҳою маснуоти дигари қадима пайдо шуд, ки ҳоло бахше аз онҳо дар пешдолони байни ҳар ду бино ба маърази тамошо гузошта шудааст.
Дар дохили бинои дуюм 13 адад хишти даври гунбаз  ба назар намерасад. Мутаваллӣ ё худ масъули  мадрасаи Хоҷа Машҳад Маҳмадюсуф Азимов  зимни суҳбат иброз дошт, ки хиштҳои кандашуда гӯё бо навиштаҷоти арабиасоси зарҳалонидашуда дар даврони шӯравӣ бо тавсияи С. Хмелнитский барои таҳқиқу омӯзиш ба Осорхонаи шаҳри Санкт – Петербурги Федератсияи Русия интиқол  дода шудаанд ва  сабаби то ҳол баргардонида нашудани онҳо барояш муаммост.
То расидан ба сулҳу субот ва таъмини ваҳдати миллӣ бисёр ёдгориҳои таърихӣ, аз  ҷумла мадрасаи Хоҷа Машҳад то андозае аз мадди назар дур монданд. Бо фарорасии сулҳу субот дар кишвар аз сари нав ба соҳаи фарҳанг таваҷҷуҳи хоса зоҳир намуданд.
Роҳбари лоиҳаи тармими мадрасаи Хоҷа Машҳад, мутахассиси Муассисаи ҷумҳуриявии  илмӣ - истеҳсолӣ  оид ба таъмиру тармими ёдгориҳои таърихию фарҳангии Ҷумҳурии Тоҷикистон Раҳматҷон Саломов ба муаллифи ин сатрҳо иброз дошта буд, ки Сафорати ИМА дар Тоҷикистон  аз соли 2005 то 2009 барои лоиҳаи номбурда 116370 доллари амрикоӣ ҷудо кардааст. Маблағи мазкур барои тоза кардани 5 километр заҳбури обпарто (ҷиҳати паст кардани обҳои зеризаминии атрофи мақбара), бо таҳпояи бетонӣ мустаҳкам кардани таҳкурсии мадраса, кӯчонидани  қабрҳои баъдина аз масҷиди мадраса ба бинои шафати он, ҷалби устоҳо   ва сохтани хумдонҳои хиштпазӣ, харидории маводи сӯхт, истеҳсоли хишти қадима, тармими пурраи мадраса ва амсоли ин масраф шудааст.
Р. Саломов барои ободонии гирду атрофи мадрасаи Хоҷа Машҳад лоиҳаи ҷадидеро рӯи даст дорад. Дар сурати пайдо кардани маблағгузор он татбиқи амалии хешро пайдо намуда, якчанд нафар шаҳрвандон бо ҷойҳои кори доимию мавсимӣ таъмин мегарданд. Дар ин лоиҳа насби дарвоза, сохтани  парки мошинҳою роҳравҳо, кабудизоркунии нишастгоҳҳо ва дигар нуқтаҳои хизматрасонию фароғатӣ тарҳрезӣ шудааст.

Азизи ФАТТОҲ,
 рӯзноманигор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.07.2016    №: 141    Мутолиа карданд: 1547

19.07.2019


ПАЛАТАИ ҲИСОБ. 88,З миллион сомонӣ зарари молиявӣ ошкор гашт

УМЕД БОБОЗОДА: "Аксари муроҷиатҳо оид ба адолати судиянд"

Кӯдакони аз Ироқ овардашуда ба зиндагии муқаррарӣ бармегарданд

"EXPO 2019 BEIJING". Гӯшаи Тоҷикистонро беш аз як миллион нафар тамошо кард

НИГАРОНӢ. Ҷудошавии 6065 оила дар ним сол

18.07.2019


ХАДАМОТИ ЗИДДИИНҲИСОРӢ. Болоравии нархи барқ ба қарзи он марбут аст

Азим Иброҳим Ким Тэ Сонгро ба ҳузур пазируфт

Ба ташкили корхонаҳои муштарак ҳавасмандӣ зоҳир гардид

Ҳамоиши «Ваҳдат – омили ягонагӣ ва суботи ҷомеа» доир шуд

Ҳамкорӣ бо Қатар густариш меёбад

Саридораи геология. 2810 харитаи геологӣ рақамӣ шуд

121 шахси масъул ба ҷавобгарии маъмурӣ кашида шуд

Роҳи нави сесатҳаи Душанбе ба истифода дода мешавад

Президенти Қазоқистон Шӯрои миллии эътимоди ҷомеаро созмон дод

Дар Ӯзбекистон аввалин IT-технопарк бунёд мегардад

Ҷаҳон дар як сатр

17.07.2019


Музокироти ҳайатҳои расмии Тоҷикистон ва Корея

КУМИТАИ МУҲИТИ ЗИСТ. Нигаронӣ аз набудани партовгоҳҳо дар деҳот

ПРОКУРАТУРАИ ГЕНЕРАЛӢ. 5774 гектар қитъаи замин ба ҳолати аввала баргардонда шуд

ИЗЗАТУЛЛО САТТОРӢ: "Истеҳсоли гӯшти мурғ 9 маротиба зиёд мегардад"

ВАЗОРАТИ АДЛИЯ. Хулосаи ҳуқуқӣ ба 1936 лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ

ТАЭКВОН – ДО. Муниса медали тилло ба даст овард

Суръати рушди ММД Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ баландтарин шуд

Тоҷикистон ба сохтмони лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ — Чин» шурӯъ мекунад

Дар ҷанубу ғарби Чин аз хушксолӣ 7,4 миллион нафар зарар дид

Ҷаҳон дар як сатр

Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» якҷо бо мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон бахшида ба Ҷашни 30 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти унвони «ТОҶИКИСТОН – ХОНАИ УМЕДИ МО» озмун эълон менамояд.

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад

ЭНЕРГЕТИКА. 2,5 миллиард сомонӣ қарзи дебитории "Барқи тоҷик" муаммои ҳалталаб боқӣ мемонад

15.07.2019


Сарвазири Корея ба Тоҷикистон меояд

Баррасии масъалаҳои ҳамгироии САҲА, СҲШ ва ИА дар минтақаи Осиёи Марказӣ

Нахустин шумораи маҷаллаи «Осиё ва Аврупо» аз чоп баромад

ДТТ. Изҳори нигаронӣ аз вазъи бо кор таъмин шудани хатмкардаҳо

ТИБ. 288 номгӯи доруи ғайристандартӣ ошкор шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед