logo

фарҳанг

ХОҶА МАШҲАД - НИШОНЕ АЗ ФАРҲАНГИ ВОЛОИ НИЁГОН

Ёдгории  таърихии Хоҷа Машҳад  аз нимаи дуюми асри гузашта мавриди таваҷҷуҳи махсус қарор гирифт. Соли 1947 аз ҷониби Академияи илмҳои кишвар экспедитсияи бостоншиносии Суғду Тоҷикистон таҳти роҳбарии академик А. Ю. Якубовский ба деҳаи Сайёди ноҳияи Шаҳритуз фиристода шуд, то мадрасаи Хоҷа Машҳадро мавриди омӯзиш қарор диҳад.

Мадрасаи мазкур дар асрҳои 9 - 12 сохта шуда, ҳоло аз ин ёдгории таърихӣ ду бинои гунбазу равоқдори аз хишти пухта сохташудаи ба ҳам пайваста боқӣ мондааст. Бинои тарафи рост қисми қадимтарини ёдгорӣ буда, сохти гунбазу равоқҳо ва нижвонҳоро, ки аз хишти моил чидашуда бино ёфтаанд, хоси меъмории ҳамон давра меҳисобанд. Ба андешаи А. Л. Литвинский  дертар аз тарафи ғарбии бинои дуюм равоқи пештоқдори мунаққаше илова гардидааст. Дар ду гӯшаи биноҳо гулдастаҳои на чандон калон сохтаанд. Дар тарафи муқобил, ё худ самти шимолии он низ аз хишти хом ва пухта ду бинои гунбаздори на он қадар калон пӯшида шудааст, ки ба бинои қисми ҷанубӣ ва асосии ансамбл шабоҳат дорад. Бинои мазкур дар тӯли асрҳо вайрону валангор гардида, аз байн рафтааст. Чунин андеша ҳам роиҷ аст, ки шоир ва мутафаккири маъруфи тоҷик Носири Хусрави Қубодиёнӣ таълимоти ибтидоиашро дар ҳамин мадраса гирифтааст.
Аз омӯзишу шиносоӣ бо таҳқиқоти дар иртибот бо мадрасаи Хоҷа Машҳад гузаронидашуда маълум мегардад, ки  аз ҷониби муҳаққиқону муаррихони ватанию хориҷӣ корҳои муайян ба сомон расонида шудааст. Онҳо дар муайян намудани паҳлуҳои норавшани таърихи пайдоиш, бунёду сохтмони ин ёдгории фарҳангӣ ва муаррифии он ба ҷаҳониён саҳми арзандаю босазо гузоштаанд. Дар ин миён, месазад аз хизматҳои арзишманди муарриху бостоншиноси маъруф  Сергей Хмелнитский, ки беш аз 40 сол  гурӯҳҳои махсуси ҳафриётию бостоншиносиро роҳбарӣ карда, дар мадрасаи Хоҷа Машҳад корҳои зиёди илмию таҳқиқотӣ бурдааст, ёдовар шавем.
Маҳз  таҳти роҳбари бевоситаи ин олиму муҳаққиқи варзида дар ибтидои солҳои 60 - уми асри гузашта  корҳои ҳафриётию бостоншиносӣ равнақи тоза касб карда, ба бисёр масъалаҳо равшанӣ андохта шуд. Қабл аз ҳама, исбот гардид, ки  биноҳои ёдгории зикргардида дар як вақт не, балки дар асрҳои гуногун  бо ҳам пайваст шудаанд. Ҳамзамон, муайян гардид, ки 54 гӯри дар дохили ҳар ду бинои ёдгории мазкур мавҷудбуда на дар асрҳои 9 - 12, балки баъдтар, ҳангоми  истилои Осиёи Миёна аз ҷониби чингизиён  пайдо шудаанд. Дар рафти ковишҳои археологӣ  аз замини зери бино ва атрофи он зарфҳои гуногуни сафолӣ, шамъдонҳою маснуоти дигари қадима пайдо шуд, ки ҳоло бахше аз онҳо дар пешдолони байни ҳар ду бино ба маърази тамошо гузошта шудааст.
Дар дохили бинои дуюм 13 адад хишти даври гунбаз  ба назар намерасад. Мутаваллӣ ё худ масъули  мадрасаи Хоҷа Машҳад Маҳмадюсуф Азимов  зимни суҳбат иброз дошт, ки хиштҳои кандашуда гӯё бо навиштаҷоти арабиасоси зарҳалонидашуда дар даврони шӯравӣ бо тавсияи С. Хмелнитский барои таҳқиқу омӯзиш ба Осорхонаи шаҳри Санкт – Петербурги Федератсияи Русия интиқол  дода шудаанд ва  сабаби то ҳол баргардонида нашудани онҳо барояш муаммост.
То расидан ба сулҳу субот ва таъмини ваҳдати миллӣ бисёр ёдгориҳои таърихӣ, аз  ҷумла мадрасаи Хоҷа Машҳад то андозае аз мадди назар дур монданд. Бо фарорасии сулҳу субот дар кишвар аз сари нав ба соҳаи фарҳанг таваҷҷуҳи хоса зоҳир намуданд.
Роҳбари лоиҳаи тармими мадрасаи Хоҷа Машҳад, мутахассиси Муассисаи ҷумҳуриявии  илмӣ - истеҳсолӣ  оид ба таъмиру тармими ёдгориҳои таърихию фарҳангии Ҷумҳурии Тоҷикистон Раҳматҷон Саломов ба муаллифи ин сатрҳо иброз дошта буд, ки Сафорати ИМА дар Тоҷикистон  аз соли 2005 то 2009 барои лоиҳаи номбурда 116370 доллари амрикоӣ ҷудо кардааст. Маблағи мазкур барои тоза кардани 5 километр заҳбури обпарто (ҷиҳати паст кардани обҳои зеризаминии атрофи мақбара), бо таҳпояи бетонӣ мустаҳкам кардани таҳкурсии мадраса, кӯчонидани  қабрҳои баъдина аз масҷиди мадраса ба бинои шафати он, ҷалби устоҳо   ва сохтани хумдонҳои хиштпазӣ, харидории маводи сӯхт, истеҳсоли хишти қадима, тармими пурраи мадраса ва амсоли ин масраф шудааст.
Р. Саломов барои ободонии гирду атрофи мадрасаи Хоҷа Машҳад лоиҳаи ҷадидеро рӯи даст дорад. Дар сурати пайдо кардани маблағгузор он татбиқи амалии хешро пайдо намуда, якчанд нафар шаҳрвандон бо ҷойҳои кори доимию мавсимӣ таъмин мегарданд. Дар ин лоиҳа насби дарвоза, сохтани  парки мошинҳою роҳравҳо, кабудизоркунии нишастгоҳҳо ва дигар нуқтаҳои хизматрасонию фароғатӣ тарҳрезӣ шудааст.

Азизи ФАТТОҲ,
 рӯзноманигор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.07.2016    №: 141    Мутолиа карданд: 1414

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе

Ба иштирокчиёни ҶБВ кумаки моддӣ расонда мешавад

Нахустини Форум байналмилалии санъати мақом баргузор хоҳад гашт

ЛЕВАКАНТ. Тантанаҳои истиқлолият

ФАЙЗОБОД. Ҳиммати як соҳибкор

ИШТИРОКИ ТИМИ МИЛЛӢ ДАР МУСОБИҚАИ BANGABANDHU GOLD CUP"

«ДИ» тахрибкоронашро ба Русия, Аврупо ва Осиё мефиристад

ХФА: "Даромади «Давлати исломӣ» 10 маротиба коҳиш ёфт"

Чин барои рушди ҶАҶ $60 миллиард ёрии молиявӣ мерасонад

Таҳримоти ғарбӣ метавонанд садди барқарорсозии Сурия гарданд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед