logo

ҳуқуқ

ЭКСТРЕМИЗМ. ХАТАРЕ, КИ БЕШТАР БА ҶАВОНОН ТАҲДИД МЕКУНАД

Зимни баррасии ин ё он падидаи иҷтимоӣ мо ба моҳият ва аломатҳои фарқкунандаи як қатор зуҳуроти дигар, аз ҷумла  экстремизм, мароқ зоҳир мекунем. Он вожаи лотинии «extremus» буда, канорагирӣ, мансубият ба ақидаҳои ифротӣ, чорабиниҳо дар сиёсатро мефаҳмонад. Ба ин чорабиниҳо иғво, бетартибиҳои ҷамъиятӣ, амалҳои террористӣ дохил мешаванд.

Гурӯҳҳои радикалии экстремистӣ ба ягон созиш, мувофиқа ва шартҳо майл намекунанд. Сабабҳо ва омилҳои экстремизмро дар ҷомеа олимон дар буҳронҳои иқтисодиву иҷтимоӣ, камбизоатӣ, паст будани маърифати ҳуқуқӣ, холигии фазои идеологӣ мебинанд. Мувофиқи ақидаи танзимгари ҳаракати байналмилалии ҳифзи ҳуқуқи халқҳои дунё В. Д. Трофимов «Экстремизм идеологияи дастрасии иҷрои чорабиниҳои қатъӣ, рафтори экстремистии иҷтимоӣ барои ба даст овардани самараи дилхоҳ мебошад».
Дар Конвенсияи Шанхай «Дар бораи мубориза бар зидди терроризм, сепаратизм ва экстремизм», аз 15 июни соли 2001, дар банди 3, қисми 1, моддаи 1 чунин омадааст: «Экстремизм ягон намуди амал барои бо роҳи зӯрӣ гирифтан ва нигоҳ доштани ҳокимият, иҷборан тағйир додани сохти конститутсионии давлат, суиқасд ба амнияти ҷамъиятӣ, аз ҷумла ташкили дастаҳои ҳарбии ғайриқонунӣ барои расидан ба ҳадафҳои худ ва иштирок дар онҳо ба шумор меравад, ки аз нигоҳи тартиби ҷиноятӣ дар қонунгузории миллӣ таъқиб карда мешавад».
Омилҳои бавуҷудорандаи экстремизм, бахусус баъд аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ ба назар расида, пеш аз ҳама, ба заиф гаштани вазъи амниятӣ, коҳиши сатҳи иқтисодӣ - иҷтимоӣ, кушодашавии сарҳадҳо барои тиҷорат, ҷаҳонишавии муносибатҳои иқтисодӣ, муҳоҷирати меҳнатии беназорат, афзудани шаклҳои гуногуни ҷиноятҳои фаромиллӣ вобастагии зич доранд.
Яке аз омилҳои муҳими паҳншавии экстремизмро олимон дар душвориҳои раванди иҷтимоишавии ҷавонон дар муносибатҳои бозори ҷаҳонӣ медонанд, ки дар он сармоя (капитал) ҳамчун меҳвари асосӣ баромад мекунад. Гурӯҳҳои экстремистӣ, ҳамчун таблиғкунандаи «роҳи адолату ҳақиқат» ҷавононро ба худ ҷалб карда истодаанд. Дар «гешталпсихология» шахсияти экстремист ҳамчун дарки фаъолияти образноки айниятшудаи этникӣ, динӣ, сиёсӣ баромад мекунад, ки гӯё рафтору кирдори вай комилан дуруст аст. Дар ин ҷода пажӯҳишҳо нишон медиҳанд, ки кайҳо боз мафҳуми экстремизм хусусияти стратегӣ гирифтааст.
Паҳншавии идеологияи экстремизми динӣ дар ҷаҳон солҳои 70-уми асри XX оғоз гашт. Зуҳуроти гуногуни экстремизм, аз қабили экстремизми динӣ, миллӣ, этникӣ ва сиёсӣ дар Қафқози Шимолӣ, кишварҳои Осиёи Марказӣ тамоили афзоиш пайдо кард. Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки экстремизми стратегӣ зиддиятҳои зеринро фаро мегирад: динӣ ва мазҳабӣ, этникӣ ва фарҳангӣ-этникӣ, сиёсӣ (байни қувваҳои сиёсӣ барои ҳокимият), байналмилалӣ, байнисинфӣ, иқтисодӣ-бозорӣ ва зиддиятҳои идеологӣ.
Созмонҳои экстремистиро ба се намуд ҷудо менамоянд:
1. Ҳаракатҳои экстремистӣ, ки мақсади содир намудани ҷиноятро доранд, инчунин коркарди нақша ва шароитҳои содиршавии онҳо.
2. Иттиҳодияи экстремистӣ, барои содир намудани ҷиноятҳои таъсирашон хурд  ва миёна ба ҷомеа.
3. Ҳаракатҳои экстремистӣ, ки бо мақсади тайёр намудани гурӯҳҳои ҷиноятӣ дар асоси бадбинии идеологӣ, нажодӣ, сиёсӣ, динӣ ва миллӣ бунёд мегарданд.
Чорабиниҳои пешгирикунандаи экстремизм дар байни ҷавонон ҷанбаҳои педагогӣ, психологӣ ва амалӣ доранд, ки айни замон онҳо бояд мавриди истифода қарор гиранд. Аз ҷумла, пешгирии экстремизм дар раванди таълиму тарбия дар муассисаҳои таълимӣ, таҳлили фалсафӣ, таърихӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ, ки дар байни ҷавонон ба вуҷуд меоянд, таҳияи барномаҳои мушаххаси давлатӣ дар муқовимат бо экстремизм, таҳаммулпазирӣ, гузарондани тадбирҳои варзишӣ ва фароғативу маишӣ, ба вуҷуд овардани муҳити созандаи муоширати байни миллатҳо ва дину оини мухталиф барои аз назари сиёсӣ зираку ҳушёр намудани ҷавонон мусоидат менамоянд.

Нигина ШОЙМАРДОНОВА,
устоди Донишкадаи
соҳибкорӣ ва хизмат


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.07.2016    №: 141    Мутолиа карданд: 788
29.09.2020


ТОҶИКОН ВА ӮЗБЕКОН: ДӮСТӢ БИМОНАД ҶОВИДОН

РАШТ. ҲАМКОРИҲОИ МАҚОМОТ БО СОҲИБКОРОНИ ВАТАНДӮСТ САМАР МЕДИҲАНД

ХУҶАНД. ВУСЪАТИ БУНЁДКОРИҲО ДАР ТАРАБХОНАИ «ФОРЕЛ»

ТОҶИКИСТОН. 87,4 ДАРСАДИ БЕМОРОНИ КОРОНАВИРУС ШИФО ЁФТАНД

25.09.2020


ТОҶИКИСТОН. 8 ҲАЗОРУ 296 СИРОЯТШУДАИ КОРОНАВИРУС ШИФО ЁФТ

СУҒД. ЭҲЁИ КОРХОНАҲОИ АЗ ФАЪОЛИЯТ БОЗМОНДА

КӮҲИСТОНИ МАСТЧОҲ. ОМОДАГӢ БА ИНТИХОБОТ ДАР САТҲИ БАЛАНД ҶАРАЁН ДОРАД

23.09.2020


НОҲИЯИ АЙНӢ. ҲАВЗА ВА УЧАСТКАҲО ОМОДА ШУДААНД

ХОРУҒ. ОЯНДАРО АЗ ИМРӮЗ БОЯД СОХТ

АВАО. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

ХУҶАНД. ШИНОСОИИ РАҶАББОЙ АҲМАДЗОДА АЗ КОРХОНАИ “ФАЙЗИ РАСУЛ”

СУҒД. ҶАМЪОВАРИИ ПАХТА ВУСЪАТ МЕГИРАД

22.09.2020


НОҲИЯИ ФИРДАВСӢ. ҲАВЗАИ № 1 ОМОДА МЕШАВАД

ВОХӮРИИ НОМЗАДҲО БА МАНСАБИ ПРЕЗИДЕНТӢ БО СОКИНОНИ ХАТЛОН

ТОҶИКИСТОН. АЗ КОРОНАВИРУС БОЗ 44 БЕМОР ШИФО ЁФТ

«ОИНИ НОЗ»

ТОҶИКОБОД ВУСЪАТИ ТОЗА МЕГИРАД

SARS-CoV-2. ШАШ ШАКЛИ ЗУҲУРИ ОН МУҚАРРАР ГАШТ

НАМОЯНДАҲОИ ДУШАНБЕ ВА ТОШКАНД ИМКОНИЯТИ ИФТИТОҲИ РОҲҲОИ НАВРО БАРРАСӢ НАМУДАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

21.09.2020


БАРРАСИИ МАСОИЛИ МУБОРИЗА АЛАЙҲИ ҶИНОЯТКОРИҲО

ДУРНАМОИ МУНОСИБАТҲО МАТРАҲ ГАРДИД

ҶАЛАСАИ НАВБАТИИ СИТОДИ ВИЛОЯТӢ ОИД БА ПУРЗӮР НАМУДАНИ ТАДБИРҲОИ ЗИДДИЭПИДЕМИЯВӢ

ОЗМУН БАРОИ ДАРЁФТИ СТИПЕНДИЯИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН

ТОҶИКИСТОН. 86,7 ДАРСАДИ БЕМОРОНИ COVID – 19 ШИФО ЁФТАНД

МАРЗҲОИ ӮЗБЕКИСТОН АЗ АВВАЛИ МОҲИ ОКТЯБР БОЗ МЕШАВАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

17.09.2020


ТОҶИКИСТОН. АЗ COVID – 19 БОЗ 45 БЕМОР ШИФО ЁФТ

РОҒУН БА ИНТИХОБОТ ОМОДА АСТ!

ИНТИХОБОТИ ПРЕЗИДЕНТӢ. БА НОМЗАДҲО ШАҲОДАТНОМА СУПУРДА ШУД

16.09.2020


ТОҶИКИСТОН. 86,5 ДАРСАДИ ГИРИФТОРОНИ КОРОНАВИРУС ШИФО ЁФТАНД

ФАЙЗОБОД. ЧОРАБИНИИ СИЁСӢ ДАР САТҲИ БАЛАНД ХОҲАД ГУЗАШТ

ҶОМИ ТОҶИКИСТОН. ҶУФТҲОИ ДАВРИ НИМФИНАЛ МУАЙЯН ГАРДИДАНД

ИНТИХОБОТ. ВУСЪАТИ КОРҲОИ ОМОДАГӢ ДАР НОҲИЯИ РӮДАКӢ

ҶАВОНОН – ПАЙРАВОНИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ. ҲАМОИШИ ИЛМӢ - СИЁСӢ ДАР АКАДЕМИЯИ ИДОРАКУНИИ ДАВЛАТӢ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед