logo

ҳуқуқ

ЭКСТРЕМИЗМ. ХАТАРЕ, КИ БЕШТАР БА ҶАВОНОН ТАҲДИД МЕКУНАД

Зимни баррасии ин ё он падидаи иҷтимоӣ мо ба моҳият ва аломатҳои фарқкунандаи як қатор зуҳуроти дигар, аз ҷумла  экстремизм, мароқ зоҳир мекунем. Он вожаи лотинии «extremus» буда, канорагирӣ, мансубият ба ақидаҳои ифротӣ, чорабиниҳо дар сиёсатро мефаҳмонад. Ба ин чорабиниҳо иғво, бетартибиҳои ҷамъиятӣ, амалҳои террористӣ дохил мешаванд.

Гурӯҳҳои радикалии экстремистӣ ба ягон созиш, мувофиқа ва шартҳо майл намекунанд. Сабабҳо ва омилҳои экстремизмро дар ҷомеа олимон дар буҳронҳои иқтисодиву иҷтимоӣ, камбизоатӣ, паст будани маърифати ҳуқуқӣ, холигии фазои идеологӣ мебинанд. Мувофиқи ақидаи танзимгари ҳаракати байналмилалии ҳифзи ҳуқуқи халқҳои дунё В. Д. Трофимов «Экстремизм идеологияи дастрасии иҷрои чорабиниҳои қатъӣ, рафтори экстремистии иҷтимоӣ барои ба даст овардани самараи дилхоҳ мебошад».
Дар Конвенсияи Шанхай «Дар бораи мубориза бар зидди терроризм, сепаратизм ва экстремизм», аз 15 июни соли 2001, дар банди 3, қисми 1, моддаи 1 чунин омадааст: «Экстремизм ягон намуди амал барои бо роҳи зӯрӣ гирифтан ва нигоҳ доштани ҳокимият, иҷборан тағйир додани сохти конститутсионии давлат, суиқасд ба амнияти ҷамъиятӣ, аз ҷумла ташкили дастаҳои ҳарбии ғайриқонунӣ барои расидан ба ҳадафҳои худ ва иштирок дар онҳо ба шумор меравад, ки аз нигоҳи тартиби ҷиноятӣ дар қонунгузории миллӣ таъқиб карда мешавад».
Омилҳои бавуҷудорандаи экстремизм, бахусус баъд аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ ба назар расида, пеш аз ҳама, ба заиф гаштани вазъи амниятӣ, коҳиши сатҳи иқтисодӣ - иҷтимоӣ, кушодашавии сарҳадҳо барои тиҷорат, ҷаҳонишавии муносибатҳои иқтисодӣ, муҳоҷирати меҳнатии беназорат, афзудани шаклҳои гуногуни ҷиноятҳои фаромиллӣ вобастагии зич доранд.
Яке аз омилҳои муҳими паҳншавии экстремизмро олимон дар душвориҳои раванди иҷтимоишавии ҷавонон дар муносибатҳои бозори ҷаҳонӣ медонанд, ки дар он сармоя (капитал) ҳамчун меҳвари асосӣ баромад мекунад. Гурӯҳҳои экстремистӣ, ҳамчун таблиғкунандаи «роҳи адолату ҳақиқат» ҷавононро ба худ ҷалб карда истодаанд. Дар «гешталпсихология» шахсияти экстремист ҳамчун дарки фаъолияти образноки айниятшудаи этникӣ, динӣ, сиёсӣ баромад мекунад, ки гӯё рафтору кирдори вай комилан дуруст аст. Дар ин ҷода пажӯҳишҳо нишон медиҳанд, ки кайҳо боз мафҳуми экстремизм хусусияти стратегӣ гирифтааст.
Паҳншавии идеологияи экстремизми динӣ дар ҷаҳон солҳои 70-уми асри XX оғоз гашт. Зуҳуроти гуногуни экстремизм, аз қабили экстремизми динӣ, миллӣ, этникӣ ва сиёсӣ дар Қафқози Шимолӣ, кишварҳои Осиёи Марказӣ тамоили афзоиш пайдо кард. Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки экстремизми стратегӣ зиддиятҳои зеринро фаро мегирад: динӣ ва мазҳабӣ, этникӣ ва фарҳангӣ-этникӣ, сиёсӣ (байни қувваҳои сиёсӣ барои ҳокимият), байналмилалӣ, байнисинфӣ, иқтисодӣ-бозорӣ ва зиддиятҳои идеологӣ.
Созмонҳои экстремистиро ба се намуд ҷудо менамоянд:
1. Ҳаракатҳои экстремистӣ, ки мақсади содир намудани ҷиноятро доранд, инчунин коркарди нақша ва шароитҳои содиршавии онҳо.
2. Иттиҳодияи экстремистӣ, барои содир намудани ҷиноятҳои таъсирашон хурд  ва миёна ба ҷомеа.
3. Ҳаракатҳои экстремистӣ, ки бо мақсади тайёр намудани гурӯҳҳои ҷиноятӣ дар асоси бадбинии идеологӣ, нажодӣ, сиёсӣ, динӣ ва миллӣ бунёд мегарданд.
Чорабиниҳои пешгирикунандаи экстремизм дар байни ҷавонон ҷанбаҳои педагогӣ, психологӣ ва амалӣ доранд, ки айни замон онҳо бояд мавриди истифода қарор гиранд. Аз ҷумла, пешгирии экстремизм дар раванди таълиму тарбия дар муассисаҳои таълимӣ, таҳлили фалсафӣ, таърихӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ, ки дар байни ҷавонон ба вуҷуд меоянд, таҳияи барномаҳои мушаххаси давлатӣ дар муқовимат бо экстремизм, таҳаммулпазирӣ, гузарондани тадбирҳои варзишӣ ва фароғативу маишӣ, ба вуҷуд овардани муҳити созандаи муоширати байни миллатҳо ва дину оини мухталиф барои аз назари сиёсӣ зираку ҳушёр намудани ҷавонон мусоидат менамоянд.

Нигина ШОЙМАРДОНОВА,
устоди Донишкадаи
соҳибкорӣ ва хизмат


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.07.2016    №: 141    Мутолиа карданд: 526

20.11.2018


СУҒД. Оғози сохтмони раёсати маориф

ЛЕВАКАНТ. Конфронси илмӣ - назариявӣ ба ифтихори Иҷлосияи XVI

"Парасту" дар Тоҷикобод

Сарони кишварҳои Осиёи Марказӣ барои машварат дар Тошканд ҷамъ меоянд

Финляндия ҷонибдори ҳузури Россия дар Шӯрои Аврупо

Вазорати маорифи Афғонистон 30 ҳазор занро ба кор мегирад

Баррасии рушди инклюзивии иқтисоди қитъа дар Гвинея Папуаи Нав

Ҷаҳон дар як сатр

АНВАР ЮНУСОВ СОҲИБИ КАМАРБАНДИ WBF

"СОРО КОМПАНИЯ" ҒОЛИБИ ЛИГАИ КАСБИИ ФУТЗАЛИ ТОҶИКИСТОН

19.11.2018


ДЕВАШТИЧ. Авҷи созандагиҳо дар Ҷамоати деҳоти Яхтан

Артиши Сурия охирин истеҳкоми «ДИ» дар ҷануби кишварро зери назорат гирифт

Дар ҳама минтақаҳои Ӯзбекистон «мактаби президентӣ» месозанд

Роҳандозии барномаи махсуси давлатии ипотекӣ барои дӯзандагони Қирғизистон

Киштии зериобии «Сан Хуан» - ро дар уқёнуси Атлантика ёфтанд

Ҷаҳон дар як сатр

Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед