logo

фарҳанг

АМНИЯТИ ФАРҲАНГӢ ВА РАВАНДИ ҶАҲОНИШАВӢ. ҶАНБАЪҲОИ МУСБАТ ВА МАНФИИ ОН

(Ба озмун)
Дар шароити кунунӣ ҳеҷ як кишвар, қишри иҷтимоӣ ва фарди алоҳидае аз ҳамбастагии умумӣ ва робитаҳои ҷаҳонӣ барканор буда наметавонад. Равобиту ҳамбастагӣ ва ҳамкориҳои миёни халқу миллатҳо, гурӯҳҳои иҷтимоӣ ва кишварҳо қонунияти асосии раванди ҷаҳонишавӣ ҳисобида мешавад.

Имрӯз ҷаҳон ба хотири барканор сохтани мушкилоти минтақаҳо, давлатҳо, халқу миллатҳо ва гурӯҳҳои иҷтимоӣ, ки садди пешрафту шукуфоиянд, муттаҳид мегардад. Таҳмили меъёрҳои барои қавму миллатҳои кӯчак ва қафомонда хатарнокро низ дар муҳити ҷаҳонишавӣ нодида гирифтан нашояд. Зеро ин ҳолат ба нестшавӣ ва ё барканор мондани арзишҳои фарҳангию маънавии барои тамоми халқҳои ҷаҳон манфиатовар, ки зодаи ин ё он қавму миллат ва ё гурӯҳи алоҳидаи иҷтимоӣ мебошанд, мерасонад. Дар ин миён фарҳанг ҳамчун аслиҳаи зоҳиршавии кишварҳо, халқҳо, нажоду миллатҳо мақоми арзишманд касб мекунад.
Чуноне ки маълум аст фарҳанг – ин маҷмӯи неъматҳои моддӣ ва ғайримоддиест, ки тӯли таърих инсон тавлид сохтааст ва минбаъд тавлид месозад. Ин арзишҳо тарзи рафтору кирдори писандгардидаи тамоми ҷомеа буда, аз насл ба насл ба мерос мегузаранд. Фарҳанг омилест, ки инсонро аз кулли зуҳуротҳои ғайр фарқ месозад, муносибати онро бо олами атроф танзим менамояд ва ягона воситаи худмуаррифии эҷодии он мебошад.
Фарҳангҳо дар тезонидани равандҳои тамаддуни ҷаҳонӣ мақоми арзишманд доранд ва ҳар кадоме дар он таъсири амиқи худро боқӣ гузоштаанд. Бо вуҷуди он ки роҷеъ ба равандҳои ҷаҳонишавӣ солҳои 90 – уми асри гузашта баҳсу талошҳо шурӯъ шуданд, бо дарки таърихии зуҳуроти фарҳангӣ метавон гуфт, ки он таърихи тӯлонитар ва бештаре дорад. Таърих гувоҳ аст, ки дар натиҷаи забткориҳои миёни давлатҳо, ақвому миллатҳо ва нажодҳо омезишҳои фарҳангӣ ҷой доштанд ва маҳз ин аҳвол тезутунд гардидани равандҳои ҷаҳонишавии муосирро поягузор мебошад. Ягон фарҳанге бидуни ғизогирӣ аз фарҳанги ғайр дар ҳоли рушд буда наметавонад. Тибби Абуалӣ Сино, фалсафаи Абурайҳони Берунӣ, шеъру достонҳои ҷовидонаи Абуабдуллоҳи Рӯдакию Абулқосим Фирдавсӣ, мероси илмию эҷодӣ ва фалсафии Арасту, Суқрот, Гёте, Шекспир ва муҳаққиқони дигари Ғарбу Шарқ кайҳост, ки фазои ягонаи тамаддуни ҷаҳониро бо ҳам рӯшан месозанд.
Инсон вобаста ба табиати худ ва ниёзҳояш дар раванди истеҳсоли арзишҳои моддию маънавӣ масъул буда, ба хотири рушди минбаъдаи худ арзишҳои фарҳангиро истеҳсол менамояд. Арзишҳои фарҳангӣ аз ҳамоиши гурӯҳҳои иҷтимоии ҷомеа, қавму миллат, нажодҳо ва давлатҳо берун буда наметавонанд. Маҳз гурӯҳҳои иҷтимоӣ, халқҳо, миллатҳо ва давлатҳо офарандагони зуҳуротҳои фарҳанги моддию маънавӣ мебошанд. Миллат офаридгор ва ҳифзкунандаи фарҳанги миллӣ буда, ба ин васила ҳуқуқҳои худро миёни миллатҳои ғайр эмин нигоҳ медорад.
Аз ҷониби дигар, ҳифзи махсусиятҳои фарҳанги миллӣ ва тақвияти ғановати он танҳо дар сурати ҳамбастагии халқҳо, давлатҳо ва фарҳангҳо побарҷо буда метавонад.
Беҳдошти ҳолати фарҳанги миллӣ аз чигунагии фаъолнокии неруҳои дохилии кишвар вобастагии ногусастанӣ дорад. Эҳтиром гузоштан ба арзишҳои фарҳанги миллӣ, пос доштани он, истифодаи ҳамарӯзаи он дар ҳаёти шахсӣ метавонанд равандҳои шукуфоии зуҳуроти фарҳанги миллиро таъмин намояд.
Дар ин миён меъёрҳо ва арзишҳои ахлоқиро ҳамчун зуҳуроти фарҳанги миллӣ дар муҳити ҷаҳонишавӣ эмин нигоҳ дошта, аз он ба хотири беҳтошти фарҳангии кулли ҷомеаи инсонӣ истифода намудан мувофиқи мақсад мебошад. Бедории миллӣ, ки дар воқеияти имрӯза бештар эҳсос мешавад, метавонад ба ҳайси неруи бузург аз фарҳанги миллӣ, арзишҳо ва меъёрҳои ахлоқии он ҳимоят ва раванди омезиши фарҳангҳоро ба манфиати кулли ҷомеаи инсонӣ ҳал намояд. Худшиносии миллӣ зодаи табиати инсон буда, он зуҳуротест, ки муҳити солими амнияти фарҳангиро дар ҳоли ҷаҳонишавӣ таъмин мекунад. Пас, месазад ҷиҳати тақвияти худшиносии миллӣ чораҳои мушаххас андешида, онро ба хотири беҳдошти фарҳанги миллӣ мавриди истифода қарор бидиҳем.
Миллат ягонагии худро дар арзишҳои фарҳангии худ, аз қабили забон, расму оин, ҳунар, адабиёт ва дин дармеёбад ва косташавии яке аз ин арзишҳо ба таназзули миллат оварда мерасонад. Ҷаҳонишавӣ ногузир аст ва ҳимояи арзишҳои фарҳангӣ дар ин раванд масъулияти якояки узви ҷомеаро талаб менамояд. Аз нигоҳи мо муносибат ба зуҳуротҳои фарҳангии ғайр бояд таваҷҷуҳи молики фарҳанги миллиро ба фарҳанги хеш бештар созад. Таҳқири миллат дар шакли барканорсозии фарҳанги миллиаш, таҳқири аъзои миллат маҳсуб меёбад. Бо дарки ин мушкилот аъзои миллат бояд дар ҳифзу амнияти фарҳанги миллӣ масъулияти бештаре ба дӯш дошта бошад. Аз ҷониби дигар, пешравиҳо дар фарҳанги миллӣ боиси ифтихори ҳам миллат ва ҳам аъзои он маҳсуб мегардад.

Муборак ТУРСУНОВА,
Фазлиддин ҚОДИРОВ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.07.2016    №: 143    Мутолиа карданд: 1472

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе

Ба иштирокчиёни ҶБВ кумаки моддӣ расонда мешавад

Нахустини Форум байналмилалии санъати мақом баргузор хоҳад гашт

ЛЕВАКАНТ. Тантанаҳои истиқлолият

ФАЙЗОБОД. Ҳиммати як соҳибкор

ИШТИРОКИ ТИМИ МИЛЛӢ ДАР МУСОБИҚАИ BANGABANDHU GOLD CUP"

«ДИ» тахрибкоронашро ба Русия, Аврупо ва Осиё мефиристад

ХФА: "Даромади «Давлати исломӣ» 10 маротиба коҳиш ёфт"

Чин барои рушди ҶАҶ $60 миллиард ёрии молиявӣ мерасонад

Таҳримоти ғарбӣ метавонанд садди барқарорсозии Сурия гарданд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед