logo

фарҳанг

АМНИЯТИ ФАРҲАНГӢ ВА РАВАНДИ ҶАҲОНИШАВӢ. ҶАНБАЪҲОИ МУСБАТ ВА МАНФИИ ОН

(Ба озмун)
Дар шароити кунунӣ ҳеҷ як кишвар, қишри иҷтимоӣ ва фарди алоҳидае аз ҳамбастагии умумӣ ва робитаҳои ҷаҳонӣ барканор буда наметавонад. Равобиту ҳамбастагӣ ва ҳамкориҳои миёни халқу миллатҳо, гурӯҳҳои иҷтимоӣ ва кишварҳо қонунияти асосии раванди ҷаҳонишавӣ ҳисобида мешавад.

Имрӯз ҷаҳон ба хотири барканор сохтани мушкилоти минтақаҳо, давлатҳо, халқу миллатҳо ва гурӯҳҳои иҷтимоӣ, ки садди пешрафту шукуфоиянд, муттаҳид мегардад. Таҳмили меъёрҳои барои қавму миллатҳои кӯчак ва қафомонда хатарнокро низ дар муҳити ҷаҳонишавӣ нодида гирифтан нашояд. Зеро ин ҳолат ба нестшавӣ ва ё барканор мондани арзишҳои фарҳангию маънавии барои тамоми халқҳои ҷаҳон манфиатовар, ки зодаи ин ё он қавму миллат ва ё гурӯҳи алоҳидаи иҷтимоӣ мебошанд, мерасонад. Дар ин миён фарҳанг ҳамчун аслиҳаи зоҳиршавии кишварҳо, халқҳо, нажоду миллатҳо мақоми арзишманд касб мекунад.
Чуноне ки маълум аст фарҳанг – ин маҷмӯи неъматҳои моддӣ ва ғайримоддиест, ки тӯли таърих инсон тавлид сохтааст ва минбаъд тавлид месозад. Ин арзишҳо тарзи рафтору кирдори писандгардидаи тамоми ҷомеа буда, аз насл ба насл ба мерос мегузаранд. Фарҳанг омилест, ки инсонро аз кулли зуҳуротҳои ғайр фарқ месозад, муносибати онро бо олами атроф танзим менамояд ва ягона воситаи худмуаррифии эҷодии он мебошад.
Фарҳангҳо дар тезонидани равандҳои тамаддуни ҷаҳонӣ мақоми арзишманд доранд ва ҳар кадоме дар он таъсири амиқи худро боқӣ гузоштаанд. Бо вуҷуди он ки роҷеъ ба равандҳои ҷаҳонишавӣ солҳои 90 – уми асри гузашта баҳсу талошҳо шурӯъ шуданд, бо дарки таърихии зуҳуроти фарҳангӣ метавон гуфт, ки он таърихи тӯлонитар ва бештаре дорад. Таърих гувоҳ аст, ки дар натиҷаи забткориҳои миёни давлатҳо, ақвому миллатҳо ва нажодҳо омезишҳои фарҳангӣ ҷой доштанд ва маҳз ин аҳвол тезутунд гардидани равандҳои ҷаҳонишавии муосирро поягузор мебошад. Ягон фарҳанге бидуни ғизогирӣ аз фарҳанги ғайр дар ҳоли рушд буда наметавонад. Тибби Абуалӣ Сино, фалсафаи Абурайҳони Берунӣ, шеъру достонҳои ҷовидонаи Абуабдуллоҳи Рӯдакию Абулқосим Фирдавсӣ, мероси илмию эҷодӣ ва фалсафии Арасту, Суқрот, Гёте, Шекспир ва муҳаққиқони дигари Ғарбу Шарқ кайҳост, ки фазои ягонаи тамаддуни ҷаҳониро бо ҳам рӯшан месозанд.
Инсон вобаста ба табиати худ ва ниёзҳояш дар раванди истеҳсоли арзишҳои моддию маънавӣ масъул буда, ба хотири рушди минбаъдаи худ арзишҳои фарҳангиро истеҳсол менамояд. Арзишҳои фарҳангӣ аз ҳамоиши гурӯҳҳои иҷтимоии ҷомеа, қавму миллат, нажодҳо ва давлатҳо берун буда наметавонанд. Маҳз гурӯҳҳои иҷтимоӣ, халқҳо, миллатҳо ва давлатҳо офарандагони зуҳуротҳои фарҳанги моддию маънавӣ мебошанд. Миллат офаридгор ва ҳифзкунандаи фарҳанги миллӣ буда, ба ин васила ҳуқуқҳои худро миёни миллатҳои ғайр эмин нигоҳ медорад.
Аз ҷониби дигар, ҳифзи махсусиятҳои фарҳанги миллӣ ва тақвияти ғановати он танҳо дар сурати ҳамбастагии халқҳо, давлатҳо ва фарҳангҳо побарҷо буда метавонад.
Беҳдошти ҳолати фарҳанги миллӣ аз чигунагии фаъолнокии неруҳои дохилии кишвар вобастагии ногусастанӣ дорад. Эҳтиром гузоштан ба арзишҳои фарҳанги миллӣ, пос доштани он, истифодаи ҳамарӯзаи он дар ҳаёти шахсӣ метавонанд равандҳои шукуфоии зуҳуроти фарҳанги миллиро таъмин намояд.
Дар ин миён меъёрҳо ва арзишҳои ахлоқиро ҳамчун зуҳуроти фарҳанги миллӣ дар муҳити ҷаҳонишавӣ эмин нигоҳ дошта, аз он ба хотири беҳтошти фарҳангии кулли ҷомеаи инсонӣ истифода намудан мувофиқи мақсад мебошад. Бедории миллӣ, ки дар воқеияти имрӯза бештар эҳсос мешавад, метавонад ба ҳайси неруи бузург аз фарҳанги миллӣ, арзишҳо ва меъёрҳои ахлоқии он ҳимоят ва раванди омезиши фарҳангҳоро ба манфиати кулли ҷомеаи инсонӣ ҳал намояд. Худшиносии миллӣ зодаи табиати инсон буда, он зуҳуротест, ки муҳити солими амнияти фарҳангиро дар ҳоли ҷаҳонишавӣ таъмин мекунад. Пас, месазад ҷиҳати тақвияти худшиносии миллӣ чораҳои мушаххас андешида, онро ба хотири беҳдошти фарҳанги миллӣ мавриди истифода қарор бидиҳем.
Миллат ягонагии худро дар арзишҳои фарҳангии худ, аз қабили забон, расму оин, ҳунар, адабиёт ва дин дармеёбад ва косташавии яке аз ин арзишҳо ба таназзули миллат оварда мерасонад. Ҷаҳонишавӣ ногузир аст ва ҳимояи арзишҳои фарҳангӣ дар ин раванд масъулияти якояки узви ҷомеаро талаб менамояд. Аз нигоҳи мо муносибат ба зуҳуротҳои фарҳангии ғайр бояд таваҷҷуҳи молики фарҳанги миллиро ба фарҳанги хеш бештар созад. Таҳқири миллат дар шакли барканорсозии фарҳанги миллиаш, таҳқири аъзои миллат маҳсуб меёбад. Бо дарки ин мушкилот аъзои миллат бояд дар ҳифзу амнияти фарҳанги миллӣ масъулияти бештаре ба дӯш дошта бошад. Аз ҷониби дигар, пешравиҳо дар фарҳанги миллӣ боиси ифтихори ҳам миллат ва ҳам аъзои он маҳсуб мегардад.

Муборак ТУРСУНОВА,
Фазлиддин ҚОДИРОВ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.07.2016    №: 143    Мутолиа карданд: 1544

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад

ЭКСПО дар Шанхай: шартномаҳо ба маблағи қариб $60 миллиард ба тасвиб расиданд

Сӯхтори ҷангал дар Калифорния боиси ҳалокати 25 нафар гашт

Ҷаҳон дар як сатр

ВАХШ. Суратҳисоби бонкӣ барои ятимон

ОЛИМПИАДАИ “GENIUSKIDS – 2018” 35 медали хонандагони тоҷик

САМБО. Хушқадам Хусравов – қаҳрамони ҷаҳон

09.11.2018


Ҳамоишҳои ҷавонон бахшида ба Рӯзи Президент

Баррасии масоили рушди ҳамкориҳо

Мулоқоти Юсуф Раҳмон бо Кристофер Рэй

Таъсиси гурӯҳи корӣ баҳри иҷрои «Барномаи рушди иҷтимоию иқтисодии шаҳри Душанбе барои давраи то соли 2025»

Давлаталӣ Саид дар Корея

20-умин конфронси расонаҳои Осиёи Марказӣ дар Остона баргузор шуд

«Толибон» рӯйхати иштирокдорони мушовараи Москваро интишор дод

Таърихшиноси фаронсавӣ ба Макрон нақши Россияро дар наҷоти Аврупо хотиррасон кард

Ҷаҳон дар як сатр

"TASHKENT GRAND PRIX" ИШТИРОКИ ПАҲЛАВОНОНИ ТОҶИК ДАР ОН

"Истиқлол" бори ҳафтум чемпиони Тоҷикистон шуд!


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед