logo

фарҳанг

АМНИЯТИ ФАРҲАНГӢ ВА РАВАНДИ ҶАҲОНИШАВӢ. ҶАНБАЪҲОИ МУСБАТ ВА МАНФИИ ОН

(Ба озмун)
Дар шароити кунунӣ ҳеҷ як кишвар, қишри иҷтимоӣ ва фарди алоҳидае аз ҳамбастагии умумӣ ва робитаҳои ҷаҳонӣ барканор буда наметавонад. Равобиту ҳамбастагӣ ва ҳамкориҳои миёни халқу миллатҳо, гурӯҳҳои иҷтимоӣ ва кишварҳо қонунияти асосии раванди ҷаҳонишавӣ ҳисобида мешавад.

Имрӯз ҷаҳон ба хотири барканор сохтани мушкилоти минтақаҳо, давлатҳо, халқу миллатҳо ва гурӯҳҳои иҷтимоӣ, ки садди пешрафту шукуфоиянд, муттаҳид мегардад. Таҳмили меъёрҳои барои қавму миллатҳои кӯчак ва қафомонда хатарнокро низ дар муҳити ҷаҳонишавӣ нодида гирифтан нашояд. Зеро ин ҳолат ба нестшавӣ ва ё барканор мондани арзишҳои фарҳангию маънавии барои тамоми халқҳои ҷаҳон манфиатовар, ки зодаи ин ё он қавму миллат ва ё гурӯҳи алоҳидаи иҷтимоӣ мебошанд, мерасонад. Дар ин миён фарҳанг ҳамчун аслиҳаи зоҳиршавии кишварҳо, халқҳо, нажоду миллатҳо мақоми арзишманд касб мекунад.
Чуноне ки маълум аст фарҳанг – ин маҷмӯи неъматҳои моддӣ ва ғайримоддиест, ки тӯли таърих инсон тавлид сохтааст ва минбаъд тавлид месозад. Ин арзишҳо тарзи рафтору кирдори писандгардидаи тамоми ҷомеа буда, аз насл ба насл ба мерос мегузаранд. Фарҳанг омилест, ки инсонро аз кулли зуҳуротҳои ғайр фарқ месозад, муносибати онро бо олами атроф танзим менамояд ва ягона воситаи худмуаррифии эҷодии он мебошад.
Фарҳангҳо дар тезонидани равандҳои тамаддуни ҷаҳонӣ мақоми арзишманд доранд ва ҳар кадоме дар он таъсири амиқи худро боқӣ гузоштаанд. Бо вуҷуди он ки роҷеъ ба равандҳои ҷаҳонишавӣ солҳои 90 – уми асри гузашта баҳсу талошҳо шурӯъ шуданд, бо дарки таърихии зуҳуроти фарҳангӣ метавон гуфт, ки он таърихи тӯлонитар ва бештаре дорад. Таърих гувоҳ аст, ки дар натиҷаи забткориҳои миёни давлатҳо, ақвому миллатҳо ва нажодҳо омезишҳои фарҳангӣ ҷой доштанд ва маҳз ин аҳвол тезутунд гардидани равандҳои ҷаҳонишавии муосирро поягузор мебошад. Ягон фарҳанге бидуни ғизогирӣ аз фарҳанги ғайр дар ҳоли рушд буда наметавонад. Тибби Абуалӣ Сино, фалсафаи Абурайҳони Берунӣ, шеъру достонҳои ҷовидонаи Абуабдуллоҳи Рӯдакию Абулқосим Фирдавсӣ, мероси илмию эҷодӣ ва фалсафии Арасту, Суқрот, Гёте, Шекспир ва муҳаққиқони дигари Ғарбу Шарқ кайҳост, ки фазои ягонаи тамаддуни ҷаҳониро бо ҳам рӯшан месозанд.
Инсон вобаста ба табиати худ ва ниёзҳояш дар раванди истеҳсоли арзишҳои моддию маънавӣ масъул буда, ба хотири рушди минбаъдаи худ арзишҳои фарҳангиро истеҳсол менамояд. Арзишҳои фарҳангӣ аз ҳамоиши гурӯҳҳои иҷтимоии ҷомеа, қавму миллат, нажодҳо ва давлатҳо берун буда наметавонанд. Маҳз гурӯҳҳои иҷтимоӣ, халқҳо, миллатҳо ва давлатҳо офарандагони зуҳуротҳои фарҳанги моддию маънавӣ мебошанд. Миллат офаридгор ва ҳифзкунандаи фарҳанги миллӣ буда, ба ин васила ҳуқуқҳои худро миёни миллатҳои ғайр эмин нигоҳ медорад.
Аз ҷониби дигар, ҳифзи махсусиятҳои фарҳанги миллӣ ва тақвияти ғановати он танҳо дар сурати ҳамбастагии халқҳо, давлатҳо ва фарҳангҳо побарҷо буда метавонад.
Беҳдошти ҳолати фарҳанги миллӣ аз чигунагии фаъолнокии неруҳои дохилии кишвар вобастагии ногусастанӣ дорад. Эҳтиром гузоштан ба арзишҳои фарҳанги миллӣ, пос доштани он, истифодаи ҳамарӯзаи он дар ҳаёти шахсӣ метавонанд равандҳои шукуфоии зуҳуроти фарҳанги миллиро таъмин намояд.
Дар ин миён меъёрҳо ва арзишҳои ахлоқиро ҳамчун зуҳуроти фарҳанги миллӣ дар муҳити ҷаҳонишавӣ эмин нигоҳ дошта, аз он ба хотири беҳтошти фарҳангии кулли ҷомеаи инсонӣ истифода намудан мувофиқи мақсад мебошад. Бедории миллӣ, ки дар воқеияти имрӯза бештар эҳсос мешавад, метавонад ба ҳайси неруи бузург аз фарҳанги миллӣ, арзишҳо ва меъёрҳои ахлоқии он ҳимоят ва раванди омезиши фарҳангҳоро ба манфиати кулли ҷомеаи инсонӣ ҳал намояд. Худшиносии миллӣ зодаи табиати инсон буда, он зуҳуротест, ки муҳити солими амнияти фарҳангиро дар ҳоли ҷаҳонишавӣ таъмин мекунад. Пас, месазад ҷиҳати тақвияти худшиносии миллӣ чораҳои мушаххас андешида, онро ба хотири беҳдошти фарҳанги миллӣ мавриди истифода қарор бидиҳем.
Миллат ягонагии худро дар арзишҳои фарҳангии худ, аз қабили забон, расму оин, ҳунар, адабиёт ва дин дармеёбад ва косташавии яке аз ин арзишҳо ба таназзули миллат оварда мерасонад. Ҷаҳонишавӣ ногузир аст ва ҳимояи арзишҳои фарҳангӣ дар ин раванд масъулияти якояки узви ҷомеаро талаб менамояд. Аз нигоҳи мо муносибат ба зуҳуротҳои фарҳангии ғайр бояд таваҷҷуҳи молики фарҳанги миллиро ба фарҳанги хеш бештар созад. Таҳқири миллат дар шакли барканорсозии фарҳанги миллиаш, таҳқири аъзои миллат маҳсуб меёбад. Бо дарки ин мушкилот аъзои миллат бояд дар ҳифзу амнияти фарҳанги миллӣ масъулияти бештаре ба дӯш дошта бошад. Аз ҷониби дигар, пешравиҳо дар фарҳанги миллӣ боиси ифтихори ҳам миллат ва ҳам аъзои он маҳсуб мегардад.

Муборак ТУРСУНОВА,
Фазлиддин ҚОДИРОВ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.07.2016    №: 143    Мутолиа карданд: 1604

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед