logo

иқтисод

ТУТА АБСОЛЮТА. КИРМЕ, КИ ПОМИДОРРО НОБУД МЕКУНАД

Пайдоиши мараз бо номи  миттаи помидор ё тута абсолюта дар кишварҳои ҷаҳон солҳост, ки боиси камҳосилии рустании помидор гашта, арзиши онро хеле гарон кардааст. Дар кишвари Беларус соли 2010 паҳншавии тута абсолюта дар майдонҳои кишти сабзавот  зироатҳоро хароб сохта, мӯҷиби   15 карат баланд шудани нархи помидор гардида буд.  Ин зараррасон  дар Ҷумҳурии Тоҷикистон бори нахуст моҳи июл ва аввали августи соли равон дар хоҷагиҳои деҳқонии  ба номи Латиф Муродов, Абдураҳим Юсуфови шаҳри Ҳисор, ҷамоатҳои Ватан, Гулшани ноҳияи Фархор ва Оқсуи ноҳияи Данғара  ба мушоҳида расид.

Аз рӯйи таҳқиқоти мутахассисон, ватани ин кирм Амрикои Ҷанубист. Ҳашароти мазкур хеле зуд паҳн гардида, ба ғайр аз помидор картошка, булғорӣ, карам, қаламфур ва зироатҳои лӯбиёгиро хароб месозад. Авҷи паҳншавии тута абсолюта дар Русия, Беларус ва Украина солҳои 2010-2011 ба назар расид.
Модинаи  тута абсолюта дар  пушти  барг аз 250 то 300 тухм  мегузорад.  Ҳамагӣ  15 рӯз  умр бинад ҳам,  10 - 12 бор насл медиҳад. Тухми он майда, шаклаш  силиндрӣ ва қаймоқранг аст.  Дарозиаш - то  3,5 мм. Як  кирм то 5 барги рустаниро нобуд мекунад.  Давоми умри кӯтаҳи хеш ҳамаи узвҳои помидор – нуқтаи сабзиш, поя, гул ва меваро нест месозад. Кирми миттаи помидор аксаран аз  барги рустанӣ ғизо мегирад ва  баргро сӯрох карда, мезофил (мағзи) – и  бофтаро мехӯрад
Заҳрхимикатҳо дар бисёр ҳолат ба миттаи помидор таъсир расонда наметавонанд. Вақте кирм мағзи баргро мехӯрад, пӯсти он аз ду тараф зард шуда, хушк мегардад ва  зараррасон аз ҳама хавфу хатар эмин мемонад. Яъне умрашро дар таркиби барг сипарӣ мекунад ва доруҳои зидди зараррасонҳо таъсир намекунанд.  Заҳрҳо ба ҷойи хушкидаи  барг таъсире намерасонанд. Аз ин рӯ, маҳв сохтани миттаи помидор аз зироатҳо хеле мушкил аст. Ҳолати инкишофи зироатро пайваста назорат бурдан ва пешгирӣ аз паҳншавии марази номбурда бо истифодаи заҳрхимикатҳо, яке аз роҳҳои асосии мубориза бо он  мебошад.  Баъди пайдо гардидани ягон намунаи он дар бехаи помидор дар ҳар 15 рӯз яке аз заҳрхимикатҳои «Тайшин»,  «Конфидор»,  «Арриво», «Аваунт», «Каратэ» ва ё «Алт Алф» - ро пошидан зарур аст.
Пайдоиши тута абсолюта ҳоло масъалаи ҳалталаби соҳаи кишоварзист. Сабзавоткорони ҷумҳурӣ айни замон онро хуб намешиносанд ва инсектитсидҳо (маводи кимиёӣ) - ро дар давраҳои муайянгардида истифода намебаранд. Дар натиҷа миттаи помидор  киштзорро фаро гирифта, аз 60 то 80 дарсади ҳосили рустаниро аз байн мебарад. Бинобар ин, барои мубориза бар зидди ин ҳашароти дар мамлакат навпайдо пурра омӯхтани фенологияи он аз ҷониби мутахассисони соҳа нақши асосӣ мебозад. Ҳамчунин, мусоидати идораҳои дахлдор ҷиҳати ташкили озмоишгоҳ ва фароҳам сохтани лавозимот амри зарурист.  Дар ин маврид ба кишоварзон усулҳои беҳтари мубориза бар миттаи помидорро пешниҳод намудан имкон дорад.
Абдумусобир БОБОЕВ, 
номзади илмҳои кишоварзӣ,
дотсенти кафедраи асосҳои агрономии
 Донишгоҳи давлатии Данғара,
Бахтиёр РАСУЛ, номзади  илмҳои кишоварзӣ,
декани факултети аграрии донишгоҳ,
Тошалӣ МУҚИМОВ, раиси ҶДММ  «Тиҷорат Агрохимия»,
Нозир ШАРИФОВ,
сармутахассиси ҶДММ  «Тиҷорат Агрохимия»

АЗ ИДОРА
Тавре мутахассисони соҳаи кишоварзӣ ва олимони рустанипарвар изҳор доштанд, дар баробари  зараррасони номбурда, гармшавии аз меъёр зиёди ҳаво низ имсол ба  ҳосилнокии помидор  таъсир расонд.  Инчунин,  имрӯзҳо мавсими омодасозии хӯришҳои гуногун буда,  талабот ба ин навъи маҳсулоти кишоварзӣ зиёд шудааст. Бино ба  маълумоти масъулони    «Тоҷикматлубот»,  рӯзҳои наздик  бо муътадил шудани ҳаво ва ба ҳосил даромадани киштзорҳои дигар помидори фаровон дастраси аҳолӣ мегардад.


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 15.08.2016    №: 163    Мутолиа карданд: 1127

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед