logo

иқтисод

ТУТА АБСОЛЮТА. КИРМЕ, КИ ПОМИДОРРО НОБУД МЕКУНАД

Пайдоиши мараз бо номи  миттаи помидор ё тута абсолюта дар кишварҳои ҷаҳон солҳост, ки боиси камҳосилии рустании помидор гашта, арзиши онро хеле гарон кардааст. Дар кишвари Беларус соли 2010 паҳншавии тута абсолюта дар майдонҳои кишти сабзавот  зироатҳоро хароб сохта, мӯҷиби   15 карат баланд шудани нархи помидор гардида буд.  Ин зараррасон  дар Ҷумҳурии Тоҷикистон бори нахуст моҳи июл ва аввали августи соли равон дар хоҷагиҳои деҳқонии  ба номи Латиф Муродов, Абдураҳим Юсуфови шаҳри Ҳисор, ҷамоатҳои Ватан, Гулшани ноҳияи Фархор ва Оқсуи ноҳияи Данғара  ба мушоҳида расид.

Аз рӯйи таҳқиқоти мутахассисон, ватани ин кирм Амрикои Ҷанубист. Ҳашароти мазкур хеле зуд паҳн гардида, ба ғайр аз помидор картошка, булғорӣ, карам, қаламфур ва зироатҳои лӯбиёгиро хароб месозад. Авҷи паҳншавии тута абсолюта дар Русия, Беларус ва Украина солҳои 2010-2011 ба назар расид.
Модинаи  тута абсолюта дар  пушти  барг аз 250 то 300 тухм  мегузорад.  Ҳамагӣ  15 рӯз  умр бинад ҳам,  10 - 12 бор насл медиҳад. Тухми он майда, шаклаш  силиндрӣ ва қаймоқранг аст.  Дарозиаш - то  3,5 мм. Як  кирм то 5 барги рустаниро нобуд мекунад.  Давоми умри кӯтаҳи хеш ҳамаи узвҳои помидор – нуқтаи сабзиш, поя, гул ва меваро нест месозад. Кирми миттаи помидор аксаран аз  барги рустанӣ ғизо мегирад ва  баргро сӯрох карда, мезофил (мағзи) – и  бофтаро мехӯрад
Заҳрхимикатҳо дар бисёр ҳолат ба миттаи помидор таъсир расонда наметавонанд. Вақте кирм мағзи баргро мехӯрад, пӯсти он аз ду тараф зард шуда, хушк мегардад ва  зараррасон аз ҳама хавфу хатар эмин мемонад. Яъне умрашро дар таркиби барг сипарӣ мекунад ва доруҳои зидди зараррасонҳо таъсир намекунанд.  Заҳрҳо ба ҷойи хушкидаи  барг таъсире намерасонанд. Аз ин рӯ, маҳв сохтани миттаи помидор аз зироатҳо хеле мушкил аст. Ҳолати инкишофи зироатро пайваста назорат бурдан ва пешгирӣ аз паҳншавии марази номбурда бо истифодаи заҳрхимикатҳо, яке аз роҳҳои асосии мубориза бо он  мебошад.  Баъди пайдо гардидани ягон намунаи он дар бехаи помидор дар ҳар 15 рӯз яке аз заҳрхимикатҳои «Тайшин»,  «Конфидор»,  «Арриво», «Аваунт», «Каратэ» ва ё «Алт Алф» - ро пошидан зарур аст.
Пайдоиши тута абсолюта ҳоло масъалаи ҳалталаби соҳаи кишоварзист. Сабзавоткорони ҷумҳурӣ айни замон онро хуб намешиносанд ва инсектитсидҳо (маводи кимиёӣ) - ро дар давраҳои муайянгардида истифода намебаранд. Дар натиҷа миттаи помидор  киштзорро фаро гирифта, аз 60 то 80 дарсади ҳосили рустаниро аз байн мебарад. Бинобар ин, барои мубориза бар зидди ин ҳашароти дар мамлакат навпайдо пурра омӯхтани фенологияи он аз ҷониби мутахассисони соҳа нақши асосӣ мебозад. Ҳамчунин, мусоидати идораҳои дахлдор ҷиҳати ташкили озмоишгоҳ ва фароҳам сохтани лавозимот амри зарурист.  Дар ин маврид ба кишоварзон усулҳои беҳтари мубориза бар миттаи помидорро пешниҳод намудан имкон дорад.
Абдумусобир БОБОЕВ, 
номзади илмҳои кишоварзӣ,
дотсенти кафедраи асосҳои агрономии
 Донишгоҳи давлатии Данғара,
Бахтиёр РАСУЛ, номзади  илмҳои кишоварзӣ,
декани факултети аграрии донишгоҳ,
Тошалӣ МУҚИМОВ, раиси ҶДММ  «Тиҷорат Агрохимия»,
Нозир ШАРИФОВ,
сармутахассиси ҶДММ  «Тиҷорат Агрохимия»

АЗ ИДОРА
Тавре мутахассисони соҳаи кишоварзӣ ва олимони рустанипарвар изҳор доштанд, дар баробари  зараррасони номбурда, гармшавии аз меъёр зиёди ҳаво низ имсол ба  ҳосилнокии помидор  таъсир расонд.  Инчунин,  имрӯзҳо мавсими омодасозии хӯришҳои гуногун буда,  талабот ба ин навъи маҳсулоти кишоварзӣ зиёд шудааст. Бино ба  маълумоти масъулони    «Тоҷикматлубот»,  рӯзҳои наздик  бо муътадил шудани ҳаво ва ба ҳосил даромадани киштзорҳои дигар помидори фаровон дастраси аҳолӣ мегардад.


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 15.08.2016    №: 163    Мутолиа карданд: 1163

23.04.2019


ДЗЮ – ДО. Медали нуқраи Темур Раҳимов аз Чемпионати Осиё

Тиб. Муваффақияти камназири ҷарроҳони рус

Пирӯзии Зеленский дар интихоботи Украина

Фоҷиа дар Шри-Ланка Теъдоди қурбониён ба 300 нафар расид

Лукашенко Россияро ҳомии истиқлолияти Беларус номид

Ёрии низомию техникии Қазоқистон ба Тоҷикистон

Ҷаҳон дар як сатр

22.04.2019


НИММАРАФОНИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ДУШАНБЕ. Фенти Тилахан дар мақоми аввал

Ваҳдат ҳусни тоза мегирад

ХОРУҒ. Бунёди бинои шабакаи ёрии таъҷилӣ

19.04.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Жан - Батист Лемуан

Пойтахт ба таҷлили Рӯзи Ғалаба омодагӣ мебинад

Масоили рушди соҳаи маориф матраҳ гардид

Дар Донишгоҳи давлатии Данғара конфронси ҷумҳуриявӣ доир мешавад

Душанбе варзишгарони 15 кишварро ба ҳам меорад

Ҷаҳон дар як сатр

18.04.2019


ҶОМИ АФК. Пирӯзии "Хуҷанд" ва мусовии "Истиқлол"

МУЪМИНОБОД. 221 иншоот дар се сол

РАШТ. Боғистон доман паҳн мекунад

17.04.2019


БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ . Ба қонун иловаҳо ворид шуданд

ДМТ. Як нишасти муҳим

Хонандагони Душанбе пешсафи олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ

Армуғон барои дӯстдорони ҷуғрофия

ҶОМИ ОСИЁ. Паҳлавонони тоҷик соҳиби 5 медал

Ҷаҳон дар як сатр

16.04.2019


Вохӯрии Саидзода Зоҳир Озод бо Аскар Таҷибаев

Баррасии масоили мубрам

Ҳамоиш бахшида ба оғози расмии Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

Калонтарин тайёра дар дунё ба ҳаво хест

Дар Қазоқистон онлайн-қаллобон фаъол мешаванд

Дар СММ аз манфиати лоиҳаи «Камарбандҳо ва роҳҳо» сухан рафт

Аз таркиш дар Афғонистон ҳафт кӯдак ҳалок гашт

Филмҳои ду коргардони тоҷик барои Фестивали кинои мусалмонӣ интихоб шуданд

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед