logo

иқтисод

ТУТА АБСОЛЮТА. КИРМЕ, КИ ПОМИДОРРО НОБУД МЕКУНАД

Пайдоиши мараз бо номи  миттаи помидор ё тута абсолюта дар кишварҳои ҷаҳон солҳост, ки боиси камҳосилии рустании помидор гашта, арзиши онро хеле гарон кардааст. Дар кишвари Беларус соли 2010 паҳншавии тута абсолюта дар майдонҳои кишти сабзавот  зироатҳоро хароб сохта, мӯҷиби   15 карат баланд шудани нархи помидор гардида буд.  Ин зараррасон  дар Ҷумҳурии Тоҷикистон бори нахуст моҳи июл ва аввали августи соли равон дар хоҷагиҳои деҳқонии  ба номи Латиф Муродов, Абдураҳим Юсуфови шаҳри Ҳисор, ҷамоатҳои Ватан, Гулшани ноҳияи Фархор ва Оқсуи ноҳияи Данғара  ба мушоҳида расид.

Аз рӯйи таҳқиқоти мутахассисон, ватани ин кирм Амрикои Ҷанубист. Ҳашароти мазкур хеле зуд паҳн гардида, ба ғайр аз помидор картошка, булғорӣ, карам, қаламфур ва зироатҳои лӯбиёгиро хароб месозад. Авҷи паҳншавии тута абсолюта дар Русия, Беларус ва Украина солҳои 2010-2011 ба назар расид.
Модинаи  тута абсолюта дар  пушти  барг аз 250 то 300 тухм  мегузорад.  Ҳамагӣ  15 рӯз  умр бинад ҳам,  10 - 12 бор насл медиҳад. Тухми он майда, шаклаш  силиндрӣ ва қаймоқранг аст.  Дарозиаш - то  3,5 мм. Як  кирм то 5 барги рустаниро нобуд мекунад.  Давоми умри кӯтаҳи хеш ҳамаи узвҳои помидор – нуқтаи сабзиш, поя, гул ва меваро нест месозад. Кирми миттаи помидор аксаран аз  барги рустанӣ ғизо мегирад ва  баргро сӯрох карда, мезофил (мағзи) – и  бофтаро мехӯрад
Заҳрхимикатҳо дар бисёр ҳолат ба миттаи помидор таъсир расонда наметавонанд. Вақте кирм мағзи баргро мехӯрад, пӯсти он аз ду тараф зард шуда, хушк мегардад ва  зараррасон аз ҳама хавфу хатар эмин мемонад. Яъне умрашро дар таркиби барг сипарӣ мекунад ва доруҳои зидди зараррасонҳо таъсир намекунанд.  Заҳрҳо ба ҷойи хушкидаи  барг таъсире намерасонанд. Аз ин рӯ, маҳв сохтани миттаи помидор аз зироатҳо хеле мушкил аст. Ҳолати инкишофи зироатро пайваста назорат бурдан ва пешгирӣ аз паҳншавии марази номбурда бо истифодаи заҳрхимикатҳо, яке аз роҳҳои асосии мубориза бо он  мебошад.  Баъди пайдо гардидани ягон намунаи он дар бехаи помидор дар ҳар 15 рӯз яке аз заҳрхимикатҳои «Тайшин»,  «Конфидор»,  «Арриво», «Аваунт», «Каратэ» ва ё «Алт Алф» - ро пошидан зарур аст.
Пайдоиши тута абсолюта ҳоло масъалаи ҳалталаби соҳаи кишоварзист. Сабзавоткорони ҷумҳурӣ айни замон онро хуб намешиносанд ва инсектитсидҳо (маводи кимиёӣ) - ро дар давраҳои муайянгардида истифода намебаранд. Дар натиҷа миттаи помидор  киштзорро фаро гирифта, аз 60 то 80 дарсади ҳосили рустаниро аз байн мебарад. Бинобар ин, барои мубориза бар зидди ин ҳашароти дар мамлакат навпайдо пурра омӯхтани фенологияи он аз ҷониби мутахассисони соҳа нақши асосӣ мебозад. Ҳамчунин, мусоидати идораҳои дахлдор ҷиҳати ташкили озмоишгоҳ ва фароҳам сохтани лавозимот амри зарурист.  Дар ин маврид ба кишоварзон усулҳои беҳтари мубориза бар миттаи помидорро пешниҳод намудан имкон дорад.
Абдумусобир БОБОЕВ, 
номзади илмҳои кишоварзӣ,
дотсенти кафедраи асосҳои агрономии
 Донишгоҳи давлатии Данғара,
Бахтиёр РАСУЛ, номзади  илмҳои кишоварзӣ,
декани факултети аграрии донишгоҳ,
Тошалӣ МУҚИМОВ, раиси ҶДММ  «Тиҷорат Агрохимия»,
Нозир ШАРИФОВ,
сармутахассиси ҶДММ  «Тиҷорат Агрохимия»

АЗ ИДОРА
Тавре мутахассисони соҳаи кишоварзӣ ва олимони рустанипарвар изҳор доштанд, дар баробари  зараррасони номбурда, гармшавии аз меъёр зиёди ҳаво низ имсол ба  ҳосилнокии помидор  таъсир расонд.  Инчунин,  имрӯзҳо мавсими омодасозии хӯришҳои гуногун буда,  талабот ба ин навъи маҳсулоти кишоварзӣ зиёд шудааст. Бино ба  маълумоти масъулони    «Тоҷикматлубот»,  рӯзҳои наздик  бо муътадил шудани ҳаво ва ба ҳосил даромадани киштзорҳои дигар помидори фаровон дастраси аҳолӣ мегардад.


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 15.08.2016    №: 163    Мутолиа карданд: 1052

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед