logo

фарҳанг

«РАХМИМ». БОЗЁФТЕ, КИ ТАЪРИХИ БЕШ АЗ 100 - СОЛА ДОРАД

Дар натиҷаи азназаргузаронии (инвентаризатсияи) захираи фонди бойгонии «Агентии миллии Созмони байналмилалии рақамгузории стандарти китоб – Хонаи китоби Тоҷикистон»  ду бастаи рӯзномае пайдо шуд, ки бо хати нофаҳмо интишор шуда, бо забони русӣ «Рахмим» ишора дошт.

Маълум гардид, ки он нашрияи яҳудиёни Осиёи Миёна будааст. Ҳарчанд дар бораи бо алифбои яҳудӣ интишор шудани нашрия дар Осиёи Миёна қаблан хабар доштем, аммо бо дидани рӯзномаи яҳудии «Рахмим» (мумкин талаффузаш бо забони яҳудӣ дигар бошад) дар шигифт афтодем. Дарёфти ду бастаи рӯзномаи «Рахмим» дар ҳолати хеле хуб барои мо як ҳодисаи ғайричашмдошт намуд. Бастаи аввал солҳои 1910 – 1916 - ро фаро гирифта, аз 242 (256) шумора иборат аст. Бастаи дуюм танҳо солҳои 1911 - 1912 - ро дар бар гирифта, нисбат ба ҳамин солҳои бастаи аввал аз шумораҳои пурраи рӯзнома дар ҳаҷми 154 (149) адад таркиб ёфтааст. 
Дар бойгонии ин муассиса аксар рӯзномаҳои ватанӣ ҷамъоварӣ, коркард ва ҳифзу нигоҳдорӣ мегарданд ва имконияти ба он ворид намудани рӯзномаи ғайр умуман вуҷуд надорад. Аз ин рӯ, тахмин кардан мумкин аст, ки дар солҳои аввали истиқлолият ҳангоми кӯч бастани яҳудиёни Тоҷикистон, кадом як инсони дурандеши дилсӯзи фарҳанг барои нобуд нашудани бастаи рӯзномаи бо ҳуруфоти яҳудӣ (ивритӣ) онро ба муассисаи мазкур, ки номи «Палатаи китобҳо» - ро дошт, барои ҳифзу баҳрабардорӣ ба наслҳои оянда интиқол дода бошад. Ин тахмини моро набудани  ҳуҷҷат доир ба вуруд ва ё мавҷудияти бастаҳои ин нашрия ва дар ягон феҳрист ва нашрияи ҷорию тарҷеии «Агентии миллии Созмони байналмилалии  рақамгузории стандарти китоб – Хонаи китоби Тоҷикистон» сабт нашудани он, асос мебахшад.
Аз тарафи дигар, қадимтарин маводи чопии ин бойгонӣ - китобҳо ба соли 1922 ва рӯзномаҳо ба соли 1924 рост меояд. Аммо бастаҳои пайдошудаи нашрияи «Рахмим»  солҳои 1910 – 1916 - ро фаро мегирад. Бо дарёфти ин ду баста таърихи маҳфузии маводи ин муассиса аз соли 1922 ба соли 1910 фаромад,  ки  воқеаи ғайричашмдошт аст.
Хондани мазмуну муҳтавои рӯзнома бароямон муяссар нагашт, зеро тавре ишора шуд, он бо ҳуруфи яҳудӣ чоп шудааст. Аммо баъзе аз ходимони илмӣ тахмин мекунанд, ки мазмун бояд тоҷикӣ бошад, чунки яҳудиёни Самарқанд, Бухоро ва Фарғона аксаран бо забони тоҷикӣ муошират менамуданд. «Рахмим» мисли дигар нашрияҳои маҳаллии ибтидои садаи ХХ баъзе эълону рекламаҳояшро бо забони русӣ чоп намудааст. Маҳз бо ду ҳуруф: яҳудӣ ва кириллӣ чоп намудани эълонҳо ба мо имкон дод, ки дар бораи он таассурот пайдо кунем.
Рӯзнома формати А-3, андозаи 35 сантиметр бар ва 49 сантиметр  баландиро дошта, дар ҳаҷми як, якуним ва ду саҳифа, дар чор сутун, рӯзҳои сешанбе ва ҷумъа интишор шудааст. Муассис ва муҳаррир Р. Д Давидбоев будааст. «Рахмим» ороиши маъмулӣ дошта, аксари шумораҳо шаклан якхелаанд. Унвони нашрия дар васат бо ҳуруфи калон ва дар болои он навиштаҷоти шиорӣ ҷой дода шудааст.
Нашрия дар Идораи чопхонаи вилоятии Фарғона, шаҳри Скобелев (Қӯқанд) солҳои 1910 – 1916 ба табъ мерасидааст. Идораи рӯзнома дар нишонии вилояти Фарғона, шаҳри Скобелев, кӯчаи Садовая, ҳавлии шахсии Р. Д. Давидбоев қарор доштааст. Рӯзнома бо сифати хуби полиграфӣ аз чоп баромадааст. Мушоҳидаҳо нишон дод, ки аз се навъи коғаз: сафеди оҳарӣ, сафеди зардваш ва дар як барориш (шумораи № 47 соли 1915) коғази сурхи нилгун истифода шудааст.
Нашри нахустини «Рахмим» аз 14 - уми майи соли 1910 оғоз гардида, минбаъд ҳафтае ду маротиба, рӯзҳои сешанбе ва ҷумъа ба табъ расидааст. Баъзан зери таъсири воқеаҳои гуногун дар як ҳафта ва ё дар як моҳ як маротиба интишор шудааст.
 Бастаи дуюм  аз шумораи №1, 4 - уми январ соли 1911 оғоз гардида, то № 82, 30 - юми декабр хотима меёбад. Соли 1912 аз шумораи № 1, 9 - уми март оғоз гардида ва бо шумораи № 72, 28 - уми декабр хотима меёбад ва дар маҷмӯъ 154 шумораи рӯзномаро ташкил медиҳад.
Ҷои зикр аст, ки бастаи аввал аз ҷониби маҳфузони он қисман таъмир (реставратсия) карда шудааст ва бо таассуф метавон қайд намуд, ки ин баста нигарони таъмири (реставратсияи) оҷил мебошад. Бастаи дуюм, ки нисбатан беҳтар ҳифз шуда, тамоми шумораҳои нашрия дар ҳолати хуб қарор доранд.
Маводи нашрияро ба ғайр аз нигоштаҳои публитсистӣ, ҳамчунин  ҷадвалҳо, нақшаҳо, маълумоти оморӣ ва амсоли он ташкил медиҳад. Инчунин, барои хонандагон оид ба нақшаи хатсайри роҳи оҳан, бо нишондоди вақт ва маблағи чипта (билет) маълумотҳо пешниҳод гардидааст. Дар рӯзнома чопи эълонҳо (реклама) аз рӯзномаҳои дигар, марказҳои савдою бонкҳо, молу ашё, атриёт, ҷашнномаҳо ва ғайра  маъмул будаст, ки қариб дар ҳар шумора, одатан дар саҳифаи охир ҷой дода шудааст.
Аз дар аксари шумораҳои нашрия ҷой додани эълонҳо амсоли «Банк Л. В. Ландау и К°», «Торговый дом Л. и Э. Метцль и К°», инчунин маҳсулоти маишӣ, қандилҳо, атриёт, равғанҳои (кремҳои) молиданӣ «Крем Казими», собун  тахмин кардан мумкин аст, ки нашрия аз чопи эълону рекламаҳо манфиати молӣ мегирифтааст.
Табиист, ки рӯзномаи «Рахмим» дар баробари фаро гирифтани раванди воқеаҳои иҷтимоии ибтидои садаи ХХ, ҳаёти иҷтимоию фарҳангии мардуми Осиёи Миёна, бавижа яҳудиёни ин сарзаминро мунъакис намудааст. Аз ин рӯ, омӯзиш ва баҳрабардорӣ аз ин нашрия метавонад ба воқеаҳо ва санаҳои нисбатан нокушодаи ин марҳилаи инкишофи таърихи муосири мардуми Осиёи Миёна, хоса тоҷикон равшанӣ андозад. 

Мурод МУРОДОВ, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 18.08.2016    №: 166    Мутолиа карданд: 1824

21.11.2018


Аз таркиш дар Кобул беш аз 50 нафар ҳалок шуд

Ӯзбекистон нахустин намоишгоҳ-ярмаркаи байналмилалии содиротӣ мегузаронад

Могерини: «Иттиҳоди Аврупо «артиши аврупоӣ» ташкил карданӣ нест»

Табобати гепатити С дар Беларус аз арзонтарин дар Аврупост

Ҷаҳон дар як сатр

ДУШАНБЕ. Таҷлили нахустин ҷашни занони соҳибкор

ДЕВАШТИЧ. Тантанаи Рӯзи Президент

Иштироки мунтахаби футболи бонувон дар CAFA

20.11.2018


СУҒД. Оғози сохтмони раёсати маориф

ЛЕВАКАНТ. Конфронси илмӣ - назариявӣ ба ифтихори Иҷлосияи XVI

"Парасту" дар Тоҷикобод

Сарони кишварҳои Осиёи Марказӣ барои машварат дар Тошканд ҷамъ меоянд

Финляндия ҷонибдори ҳузури Россия дар Шӯрои Аврупо

Вазорати маорифи Афғонистон 30 ҳазор занро ба кор мегирад

Баррасии рушди инклюзивии иқтисоди қитъа дар Гвинея Папуаи Нав

Ҷаҳон дар як сатр

АНВАР ЮНУСОВ СОҲИБИ КАМАРБАНДИ WBF

"СОРО КОМПАНИЯ" ҒОЛИБИ ЛИГАИ КАСБИИ ФУТЗАЛИ ТОҶИКИСТОН

19.11.2018


ДЕВАШТИЧ. Авҷи созандагиҳо дар Ҷамоати деҳоти Яхтан

Артиши Сурия охирин истеҳкоми «ДИ» дар ҷануби кишварро зери назорат гирифт

Дар ҳама минтақаҳои Ӯзбекистон «мактаби президентӣ» месозанд

Роҳандозии барномаи махсуси давлатии ипотекӣ барои дӯзандагони Қирғизистон

Киштии зериобии «Сан Хуан» - ро дар уқёнуси Атлантика ёфтанд

Ҷаҳон дар як сатр

Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед