logo

иқтисод

САНГҲОИ ҚИМАТБАҲО. КАДОМ ОМИЛҲО САДДИ РУШДИ ИСТИХРОҶУ КОРКАРДИ ОНҲОАНД?

Тоҷикистон, ки 93 дарсади ҳудудашро кӯҳҳо ташкил медиҳанд, дорои захираи ғании сангҳои қиматбаҳо мебошад. Лаъли Бадахшон бо зебоиву таровати нотакрор аз замонҳои қадим машҳур буд. Вале соҳаи истихроҷу коркарди сангҳои қиматбаҳову рангаи Тоҷикистон ба таври бояду шояд рушд намеёбад. Чаро?
Тибқи маълумоти Вазорати саноат ва технологияҳои нав, дар ҷумҳурӣ танҳо як корхона ба истихроҷи сангҳо машғул аст: ҶСК «Ҷамаст». 
Бино ба иттилои Убайдулло Изаттуллоев, сардори ҷамъият, «Ҷамаст», ки соли 1937 таъсис ёфта, ба ҳайати экспедитсияи «Варзоб» дохил мешуд, яке аз корхонаҳои кӯҳансолтарини мамлакат мебошад. Баътар ба ҳайати экспедитсияи «Союзкварссамотсвети» дохил гашт. Солҳои 70 - уми қарни гузашта номи «Помиркварссамотсвети» - ро гирифт. Вазифаи асосии он ҷустуҷӯ, иктишофи конҳо, коркарди ашёи хоми пезооптикӣ, сангҳои худҷило ва ороишӣ ба ҳисоб мерафт. Баъди пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ корхона иттиҳодияи истеҳсолии «Аметист» номгузорӣ шуд. Чанде пас, аввал ҳамчун КВД «Ҷамаст» ба фаъолият пардохт ва соли 2015 ба ҷамъияти саҳомӣ табдил ёфт.
Тӯли фаъолият, аз ҷумла аз соли 1937 то 2008 корхона конҳо ва зуҳуроти зиёди лаъл, лоҷвард, оникс (санги сулаймонӣ), ёқут, турмалин, офиакалсит, аквамарин, ақиқ, рухом ва ғайраро кашф кардааст.
Тавре сардори ҷамъияти «Ҷамаст» гуфт, корхона алҳол дар конҳои «Лаъл» - и ноҳияи Ишкошим, «Лоҷувард» - и ноҳияи Роштқалъа, «Патру» ва «Селбур» - и ноҳияи Шаҳринав корҳои истихроҷӣ мебарад.
Барои пешбурди корҳо бо Хазинаи сарватҳои давлатии назди Вазорати молия, ки фаъолияти онро маблағгузорӣ менамояд, шартномаи ҳамкорӣ дорад.
Ҷиҳати рушди соҳа бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 29 апрели соли 2009, таҳти рақами 235 «Барномаи  рушди соҳаи заргарӣ, сангҳои қиматбаҳо ва ороишӣ барои солҳои 2009 - 2015» қабул шуд, вале метавон гуфт, ки татбиқи он муваффақ анҷом наёфт.
Мувофиқи маълумоте, ки аз сомонаи Вазорати саноат ва технологияҳои нав дарёфтем, дар корхонаҳои кӯҳкорӣ то соли 2022, бо назардошти васеъ кардани иқтидори истеҳсолӣ дар самти коркарди сангҳои қиматбаҳо ва ҷилодор, 17,5 баробар афзоиш ёфтани ҳаҷми истеҳсоли маҳсулот дар назар аст. Афзоиши ҳаҷми истеҳсолот асосан аз ҳисоби барқарорсозии иқтидорҳои мавҷудаи корхонаҳои муштараки «Зарафшон», «Апрелевка», «Ширкати кӯҳӣ - саноатии Тоҷикистону Хитой», «Анзоб», ҶСП «Адрасмон», «Комбинати маъдантозакунии Такоб», артелҳои заршӯйӣ ва коргоҳҳои нав сурат хоҳад гирифт.
Коршиносон иброз медоранд, ки сабаби рушд наёфтани соҳаи истихроҷи сангҳои қиматбаҳову нимқиматбаҳои Тоҷикистон дар он аст, ки дар конҳо бештар «истихроҷкунандагони ихтиёрӣ» кор мебаранд. Онҳо маҳсулоти бадаст- овардаро ба гурӯҳҳои ҷиноятпеша мефурӯшанд. Ҳамин тариқ, сангҳои қиматбаҳо қочоқ мешаванд.
- Ҳоло дар кони ёқути «Барфӣ» экспедитсияи иктишофию геологии сангҳои қиматбаҳо ва ороишӣ ба омӯзиш машғул аст, - мегӯяд Миралӣ Ташрифов, сардори шуъбаи назорати геологии Саридораи геологияи назди Ҳукумати ҷумҳурӣ. – Ба ғайр аз ин, дар қитъаи «Умед» - и кони «Барфӣ» - и ноҳияи Мурғоб экспедитсияи муштараки «Сомон – Каенен» корҳои омӯзишӣ мебарад.
Ба гуфтаи Миралӣ Ташрифов, бинобар баландкӯҳ будан ва боду ҳавои сард доштани ин ноҳияҳо корҳои омӯзишиву истихроҷӣ дар як сол танҳо се моҳ гузаронда мешаванд. Дар кони «Лаъл» корҳои истихроҷӣ то 6 моҳ идома меёбанд. Дар конҳои «Селбур» ва «Патру» - и Шаҳринав то ҳашт моҳ дар як сол истихроҷ намудани  сангҳо имконпазир аст.
Дар самти коркарди сангҳои қиматҳову ранга ҳам дар ҷумҳурӣ танҳо як корхона фаъол аст: ҶДММ «Рухом». Он корхонаи илмӣ - истеҳсолӣ буда, ба омӯзиш ва  коркарди сангҳои ранга  машғул аст. Тибқи маълумоти дастрас, «Рухом» аз 20 навъи санг 60 намуд маҳсулот омода месозад ва чандин нуқтаи фурӯш дорад.
Коршиносон иброз медоранд, ки барои Тоҷикистон рушди минбаъдаи корҳои геологӣ - иктишофӣ ва истифодаи захираи маҳсулоти маъданӣ яке аз омилҳои муҳими рушди босуботи иқтисодӣ мебошад.
Ш. ҚУРБОН,  «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 04.10.2016    №: 197    Мутолиа карданд: 2195

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед