logo

иқтисод

САНГҲОИ ҚИМАТБАҲО. КАДОМ ОМИЛҲО САДДИ РУШДИ ИСТИХРОҶУ КОРКАРДИ ОНҲОАНД?

Тоҷикистон, ки 93 дарсади ҳудудашро кӯҳҳо ташкил медиҳанд, дорои захираи ғании сангҳои қиматбаҳо мебошад. Лаъли Бадахшон бо зебоиву таровати нотакрор аз замонҳои қадим машҳур буд. Вале соҳаи истихроҷу коркарди сангҳои қиматбаҳову рангаи Тоҷикистон ба таври бояду шояд рушд намеёбад. Чаро?
Тибқи маълумоти Вазорати саноат ва технологияҳои нав, дар ҷумҳурӣ танҳо як корхона ба истихроҷи сангҳо машғул аст: ҶСК «Ҷамаст». 
Бино ба иттилои Убайдулло Изаттуллоев, сардори ҷамъият, «Ҷамаст», ки соли 1937 таъсис ёфта, ба ҳайати экспедитсияи «Варзоб» дохил мешуд, яке аз корхонаҳои кӯҳансолтарини мамлакат мебошад. Баътар ба ҳайати экспедитсияи «Союзкварссамотсвети» дохил гашт. Солҳои 70 - уми қарни гузашта номи «Помиркварссамотсвети» - ро гирифт. Вазифаи асосии он ҷустуҷӯ, иктишофи конҳо, коркарди ашёи хоми пезооптикӣ, сангҳои худҷило ва ороишӣ ба ҳисоб мерафт. Баъди пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ корхона иттиҳодияи истеҳсолии «Аметист» номгузорӣ шуд. Чанде пас, аввал ҳамчун КВД «Ҷамаст» ба фаъолият пардохт ва соли 2015 ба ҷамъияти саҳомӣ табдил ёфт.
Тӯли фаъолият, аз ҷумла аз соли 1937 то 2008 корхона конҳо ва зуҳуроти зиёди лаъл, лоҷвард, оникс (санги сулаймонӣ), ёқут, турмалин, офиакалсит, аквамарин, ақиқ, рухом ва ғайраро кашф кардааст.
Тавре сардори ҷамъияти «Ҷамаст» гуфт, корхона алҳол дар конҳои «Лаъл» - и ноҳияи Ишкошим, «Лоҷувард» - и ноҳияи Роштқалъа, «Патру» ва «Селбур» - и ноҳияи Шаҳринав корҳои истихроҷӣ мебарад.
Барои пешбурди корҳо бо Хазинаи сарватҳои давлатии назди Вазорати молия, ки фаъолияти онро маблағгузорӣ менамояд, шартномаи ҳамкорӣ дорад.
Ҷиҳати рушди соҳа бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 29 апрели соли 2009, таҳти рақами 235 «Барномаи  рушди соҳаи заргарӣ, сангҳои қиматбаҳо ва ороишӣ барои солҳои 2009 - 2015» қабул шуд, вале метавон гуфт, ки татбиқи он муваффақ анҷом наёфт.
Мувофиқи маълумоте, ки аз сомонаи Вазорати саноат ва технологияҳои нав дарёфтем, дар корхонаҳои кӯҳкорӣ то соли 2022, бо назардошти васеъ кардани иқтидори истеҳсолӣ дар самти коркарди сангҳои қиматбаҳо ва ҷилодор, 17,5 баробар афзоиш ёфтани ҳаҷми истеҳсоли маҳсулот дар назар аст. Афзоиши ҳаҷми истеҳсолот асосан аз ҳисоби барқарорсозии иқтидорҳои мавҷудаи корхонаҳои муштараки «Зарафшон», «Апрелевка», «Ширкати кӯҳӣ - саноатии Тоҷикистону Хитой», «Анзоб», ҶСП «Адрасмон», «Комбинати маъдантозакунии Такоб», артелҳои заршӯйӣ ва коргоҳҳои нав сурат хоҳад гирифт.
Коршиносон иброз медоранд, ки сабаби рушд наёфтани соҳаи истихроҷи сангҳои қиматбаҳову нимқиматбаҳои Тоҷикистон дар он аст, ки дар конҳо бештар «истихроҷкунандагони ихтиёрӣ» кор мебаранд. Онҳо маҳсулоти бадаст- овардаро ба гурӯҳҳои ҷиноятпеша мефурӯшанд. Ҳамин тариқ, сангҳои қиматбаҳо қочоқ мешаванд.
- Ҳоло дар кони ёқути «Барфӣ» экспедитсияи иктишофию геологии сангҳои қиматбаҳо ва ороишӣ ба омӯзиш машғул аст, - мегӯяд Миралӣ Ташрифов, сардори шуъбаи назорати геологии Саридораи геологияи назди Ҳукумати ҷумҳурӣ. – Ба ғайр аз ин, дар қитъаи «Умед» - и кони «Барфӣ» - и ноҳияи Мурғоб экспедитсияи муштараки «Сомон – Каенен» корҳои омӯзишӣ мебарад.
Ба гуфтаи Миралӣ Ташрифов, бинобар баландкӯҳ будан ва боду ҳавои сард доштани ин ноҳияҳо корҳои омӯзишиву истихроҷӣ дар як сол танҳо се моҳ гузаронда мешаванд. Дар кони «Лаъл» корҳои истихроҷӣ то 6 моҳ идома меёбанд. Дар конҳои «Селбур» ва «Патру» - и Шаҳринав то ҳашт моҳ дар як сол истихроҷ намудани  сангҳо имконпазир аст.
Дар самти коркарди сангҳои қиматҳову ранга ҳам дар ҷумҳурӣ танҳо як корхона фаъол аст: ҶДММ «Рухом». Он корхонаи илмӣ - истеҳсолӣ буда, ба омӯзиш ва  коркарди сангҳои ранга  машғул аст. Тибқи маълумоти дастрас, «Рухом» аз 20 навъи санг 60 намуд маҳсулот омода месозад ва чандин нуқтаи фурӯш дорад.
Коршиносон иброз медоранд, ки барои Тоҷикистон рушди минбаъдаи корҳои геологӣ - иктишофӣ ва истифодаи захираи маҳсулоти маъданӣ яке аз омилҳои муҳими рушди босуботи иқтисодӣ мебошад.
Ш. ҚУРБОН,  «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 04.10.2016    №: 197    Мутолиа карданд: 2306

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид

ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН. Гардиши савдо ду баробар афзуд

Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ ба афзоиши баландтарини ММД муваффақ гашт

Дар Тошканд конфронси байналмилалӣ оид ба Осиёи Марказӣ баргузор мегардад

Қасри сафед: "Музокироти тиҷоратӣ дар Пекин ба пешравӣ мусоидат кард"

Трамп мехоҳад ҷангиёни «Давлати исломӣ» - ро ба Аврупо барои суд кардан баргардонад

Кумитаи амнияти иттилоотии Қазоқистон беш аз 90 сомонаи хавфнокро ошкор сохт

Ҷаҳон дар як сатр

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед