logo

фарҳанг

МЕҲРГОН ҲАМРАДИФИ САДА ВА НАВРӮЗ АСТ

Меҳргон  - яке аз  ҷашнҳои қадимаи мардуми ориёнажод буда, дар сарчашмаҳои таърихию адабӣ пайдоиши он ба давраҳои асотирию  пешдодӣ, замони пайдоиш ва рушду нумӯи кишоварзӣ нисбат дода мешавад.
 
Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои хаттӣ, Меҳргон ба монанди ҷашнҳои Сада ва Наврӯз дар байни гузаштагони мо маълум ва машҳур буд. Дар «Авасто», «Шоҳнома»-и безаволи ҳаким Фирдавсӣ, осори таърихии Муҳаммад Наршахӣ, «Сиёсатнома» - и Низом – ул - Мулк, «Наврӯзнома» - и  Умари Хайём  ва асарҳои дигари таърихию адабӣ дар бораи ин идҳо маълумоти зиёд дода шудааст.
Меҳргон аз давраҳои қадим ҳамчун иди ҷамъоварии ҳосилот ҷашн гирифта мешуд. Аз рӯи ҳисоби тақвими офтобии ориёиҳои қадим, моҳи ҳафтуми сол, ки Меҳр – Офтоб номида мешуд ва тақрибан аз 22-юми сентябр то 22-юми октябр давом мекард, барои гузарондани  Иди Меҳргон мувофиқат мекард. Калимаи  «меҳр» ба маънои рӯшноӣ, дӯстӣ, муҳаббат, гармӣ  омадааст. Ин идро гузаштагони мо ба монанди  Наврӯз ботантана ҷашн  гирифта, хонаю ҳавлиҳоро тоза мекарданд, либоси идона мепӯшониданд, дастурхони идонаро аз маҳсулоти навҷамъовардашуда меоростанд. Дар рӯзи ҷашни Меҳргон мардум ба сайругашти оммавӣ мебаромаданд, ҳамчунин, ба назди хешу табор ва дӯстон ба меҳмонӣ рафта, ба ҳамдигар туҳфаҳо тақдим намуда,   саломатӣ, хушбахтӣ ва осудагиро хоҳон мешуданд.
Дар Тоҷикистон, аз он ҷумла дар водиҳои Хуфи Бадахшон ва Вахёи минтақаи Рашт ҳангоми гузарондани  иди Меҳргон аз ҳосили нави гандум нон тайер намуда, бо ғизои аз равғани зард ва гӯшт омодашуда зиёфат меоростанд.
Олими мардумшинос М. Раҳимов қайд  мекунад, ки дар Вахё дар рӯзи гузарондани ҷашни Меҳргон дар осиёб орди аз гандуми ҳосили нав тайёршударо дар «кулӣ», «хамба» - ҷои махсуси нигоҳ доштани орд пур намуда, онро  сахт зер мекарданд, ки дар он ҳар чӣ зиёдтар ҷо гирад. Пас аз он соҳибхоназан онро бо испанд дуд медод. Бегоҳи ҳамон рӯз аз орди нав нони тунукӣ – чапотӣ пухта, хӯроки дӯстдоштаи мардуми маҳал – равғанҷӯширо тайёр мекарданд. Баъди хӯрок  калонтари хона дуою фотиҳа  мекард. Рӯзи дигар аз орди нав  умочи  ширӣ  тайёр мекарданд. Дар Бартанг ва Рӯшон чунин анъана вуҷуд дошт: вақте гандуми нав  пухта мерасид, дар аввал аз он  танҳо якчанд дарза дарав  намуда, баъдан, онро дастӣ орд мекарданд ва ҳамон замон аз  он нон пухта, қисми  зиёдашро  ба айлоқ  мефиристоданд  ва  як  қисмашро  ба  хонаҳо  бурда, ҳамаи  хешу  табори     наздикро даъват  карда, онро  дар  якҷоягӣ  бо аҳли оила  мехӯрданд. Бо мақсади «эмин доштани ҳосили нав аз чашми бад» дар ин ҷамъомад одамони бегонаро роҳ намедоданд.
Ҷамъоварии ғалла бо  иштироки бевоситаи Бобои Деҳқон, халифаҳо ва риоя намудани анъанаҳо оғоз меёфт.  Ҷамъоварии ҳосил аз рӯи тартиби муайян гузаронда мешуд: аввал нахӯд, баъд – ҷав, гандум ва ғайра. Барои ҷамъоварии ҳосил халифа рӯзу соати некро муқаррар менамуд.
Ҳамаи чорабиниҳои вобаста ба ҷамъоварии ҳосил бо ташкил намудани зиёфатҳо анҷом меёфтанд. Тарзи додани зиёфат дар маҳалҳо гуногун  буд.
Дар бораи ҷашн гирифтани Меҳргон дар минтақаҳои дигари Тоҷикистони имрӯза низ сарчашмаҳои зиёди таърихӣ маълумот додаанд.
З. ЮСУФБЕКОВА,
М. ШОВАЛИЕВА,
ходимони Институти таърих, бостоншиносӣ ва
мардумшиносии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 07.10.2016    №: 200    Мутолиа карданд: 3383

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед