logo

фарҳанг

МЕҲРГОН ҲАМРАДИФИ САДА ВА НАВРӮЗ АСТ

Меҳргон  - яке аз  ҷашнҳои қадимаи мардуми ориёнажод буда, дар сарчашмаҳои таърихию адабӣ пайдоиши он ба давраҳои асотирию  пешдодӣ, замони пайдоиш ва рушду нумӯи кишоварзӣ нисбат дода мешавад.
 
Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои хаттӣ, Меҳргон ба монанди ҷашнҳои Сада ва Наврӯз дар байни гузаштагони мо маълум ва машҳур буд. Дар «Авасто», «Шоҳнома»-и безаволи ҳаким Фирдавсӣ, осори таърихии Муҳаммад Наршахӣ, «Сиёсатнома» - и Низом – ул - Мулк, «Наврӯзнома» - и  Умари Хайём  ва асарҳои дигари таърихию адабӣ дар бораи ин идҳо маълумоти зиёд дода шудааст.
Меҳргон аз давраҳои қадим ҳамчун иди ҷамъоварии ҳосилот ҷашн гирифта мешуд. Аз рӯи ҳисоби тақвими офтобии ориёиҳои қадим, моҳи ҳафтуми сол, ки Меҳр – Офтоб номида мешуд ва тақрибан аз 22-юми сентябр то 22-юми октябр давом мекард, барои гузарондани  Иди Меҳргон мувофиқат мекард. Калимаи  «меҳр» ба маънои рӯшноӣ, дӯстӣ, муҳаббат, гармӣ  омадааст. Ин идро гузаштагони мо ба монанди  Наврӯз ботантана ҷашн  гирифта, хонаю ҳавлиҳоро тоза мекарданд, либоси идона мепӯшониданд, дастурхони идонаро аз маҳсулоти навҷамъовардашуда меоростанд. Дар рӯзи ҷашни Меҳргон мардум ба сайругашти оммавӣ мебаромаданд, ҳамчунин, ба назди хешу табор ва дӯстон ба меҳмонӣ рафта, ба ҳамдигар туҳфаҳо тақдим намуда,   саломатӣ, хушбахтӣ ва осудагиро хоҳон мешуданд.
Дар Тоҷикистон, аз он ҷумла дар водиҳои Хуфи Бадахшон ва Вахёи минтақаи Рашт ҳангоми гузарондани  иди Меҳргон аз ҳосили нави гандум нон тайер намуда, бо ғизои аз равғани зард ва гӯшт омодашуда зиёфат меоростанд.
Олими мардумшинос М. Раҳимов қайд  мекунад, ки дар Вахё дар рӯзи гузарондани ҷашни Меҳргон дар осиёб орди аз гандуми ҳосили нав тайёршударо дар «кулӣ», «хамба» - ҷои махсуси нигоҳ доштани орд пур намуда, онро  сахт зер мекарданд, ки дар он ҳар чӣ зиёдтар ҷо гирад. Пас аз он соҳибхоназан онро бо испанд дуд медод. Бегоҳи ҳамон рӯз аз орди нав нони тунукӣ – чапотӣ пухта, хӯроки дӯстдоштаи мардуми маҳал – равғанҷӯширо тайёр мекарданд. Баъди хӯрок  калонтари хона дуою фотиҳа  мекард. Рӯзи дигар аз орди нав  умочи  ширӣ  тайёр мекарданд. Дар Бартанг ва Рӯшон чунин анъана вуҷуд дошт: вақте гандуми нав  пухта мерасид, дар аввал аз он  танҳо якчанд дарза дарав  намуда, баъдан, онро дастӣ орд мекарданд ва ҳамон замон аз  он нон пухта, қисми  зиёдашро  ба айлоқ  мефиристоданд  ва  як  қисмашро  ба  хонаҳо  бурда, ҳамаи  хешу  табори     наздикро даъват  карда, онро  дар  якҷоягӣ  бо аҳли оила  мехӯрданд. Бо мақсади «эмин доштани ҳосили нав аз чашми бад» дар ин ҷамъомад одамони бегонаро роҳ намедоданд.
Ҷамъоварии ғалла бо  иштироки бевоситаи Бобои Деҳқон, халифаҳо ва риоя намудани анъанаҳо оғоз меёфт.  Ҷамъоварии ҳосил аз рӯи тартиби муайян гузаронда мешуд: аввал нахӯд, баъд – ҷав, гандум ва ғайра. Барои ҷамъоварии ҳосил халифа рӯзу соати некро муқаррар менамуд.
Ҳамаи чорабиниҳои вобаста ба ҷамъоварии ҳосил бо ташкил намудани зиёфатҳо анҷом меёфтанд. Тарзи додани зиёфат дар маҳалҳо гуногун  буд.
Дар бораи ҷашн гирифтани Меҳргон дар минтақаҳои дигари Тоҷикистони имрӯза низ сарчашмаҳои зиёди таърихӣ маълумот додаанд.
З. ЮСУФБЕКОВА,
М. ШОВАЛИЕВА,
ходимони Институти таърих, бостоншиносӣ ва
мардумшиносии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 07.10.2016    №: 200    Мутолиа карданд: 3342

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад

ЭКСПО дар Шанхай: шартномаҳо ба маблағи қариб $60 миллиард ба тасвиб расиданд

Сӯхтори ҷангал дар Калифорния боиси ҳалокати 25 нафар гашт

Ҷаҳон дар як сатр

ВАХШ. Суратҳисоби бонкӣ барои ятимон

ОЛИМПИАДАИ “GENIUSKIDS – 2018” 35 медали хонандагони тоҷик

САМБО. Хушқадам Хусравов – қаҳрамони ҷаҳон

09.11.2018


Ҳамоишҳои ҷавонон бахшида ба Рӯзи Президент

Баррасии масоили рушди ҳамкориҳо

Мулоқоти Юсуф Раҳмон бо Кристофер Рэй

Таъсиси гурӯҳи корӣ баҳри иҷрои «Барномаи рушди иҷтимоию иқтисодии шаҳри Душанбе барои давраи то соли 2025»

Давлаталӣ Саид дар Корея

20-умин конфронси расонаҳои Осиёи Марказӣ дар Остона баргузор шуд

«Толибон» рӯйхати иштирокдорони мушовараи Москваро интишор дод

Таърихшиноси фаронсавӣ ба Макрон нақши Россияро дар наҷоти Аврупо хотиррасон кард

Ҷаҳон дар як сатр

"TASHKENT GRAND PRIX" ИШТИРОКИ ПАҲЛАВОНОНИ ТОҶИК ДАР ОН

"Истиқлол" бори ҳафтум чемпиони Тоҷикистон шуд!


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед