logo

фарҳанг

МЕҲРГОН ҲАМРАДИФИ САДА ВА НАВРӮЗ АСТ

Меҳргон  - яке аз  ҷашнҳои қадимаи мардуми ориёнажод буда, дар сарчашмаҳои таърихию адабӣ пайдоиши он ба давраҳои асотирию  пешдодӣ, замони пайдоиш ва рушду нумӯи кишоварзӣ нисбат дода мешавад.
 
Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои хаттӣ, Меҳргон ба монанди ҷашнҳои Сада ва Наврӯз дар байни гузаштагони мо маълум ва машҳур буд. Дар «Авасто», «Шоҳнома»-и безаволи ҳаким Фирдавсӣ, осори таърихии Муҳаммад Наршахӣ, «Сиёсатнома» - и Низом – ул - Мулк, «Наврӯзнома» - и  Умари Хайём  ва асарҳои дигари таърихию адабӣ дар бораи ин идҳо маълумоти зиёд дода шудааст.
Меҳргон аз давраҳои қадим ҳамчун иди ҷамъоварии ҳосилот ҷашн гирифта мешуд. Аз рӯи ҳисоби тақвими офтобии ориёиҳои қадим, моҳи ҳафтуми сол, ки Меҳр – Офтоб номида мешуд ва тақрибан аз 22-юми сентябр то 22-юми октябр давом мекард, барои гузарондани  Иди Меҳргон мувофиқат мекард. Калимаи  «меҳр» ба маънои рӯшноӣ, дӯстӣ, муҳаббат, гармӣ  омадааст. Ин идро гузаштагони мо ба монанди  Наврӯз ботантана ҷашн  гирифта, хонаю ҳавлиҳоро тоза мекарданд, либоси идона мепӯшониданд, дастурхони идонаро аз маҳсулоти навҷамъовардашуда меоростанд. Дар рӯзи ҷашни Меҳргон мардум ба сайругашти оммавӣ мебаромаданд, ҳамчунин, ба назди хешу табор ва дӯстон ба меҳмонӣ рафта, ба ҳамдигар туҳфаҳо тақдим намуда,   саломатӣ, хушбахтӣ ва осудагиро хоҳон мешуданд.
Дар Тоҷикистон, аз он ҷумла дар водиҳои Хуфи Бадахшон ва Вахёи минтақаи Рашт ҳангоми гузарондани  иди Меҳргон аз ҳосили нави гандум нон тайер намуда, бо ғизои аз равғани зард ва гӯшт омодашуда зиёфат меоростанд.
Олими мардумшинос М. Раҳимов қайд  мекунад, ки дар Вахё дар рӯзи гузарондани ҷашни Меҳргон дар осиёб орди аз гандуми ҳосили нав тайёршударо дар «кулӣ», «хамба» - ҷои махсуси нигоҳ доштани орд пур намуда, онро  сахт зер мекарданд, ки дар он ҳар чӣ зиёдтар ҷо гирад. Пас аз он соҳибхоназан онро бо испанд дуд медод. Бегоҳи ҳамон рӯз аз орди нав нони тунукӣ – чапотӣ пухта, хӯроки дӯстдоштаи мардуми маҳал – равғанҷӯширо тайёр мекарданд. Баъди хӯрок  калонтари хона дуою фотиҳа  мекард. Рӯзи дигар аз орди нав  умочи  ширӣ  тайёр мекарданд. Дар Бартанг ва Рӯшон чунин анъана вуҷуд дошт: вақте гандуми нав  пухта мерасид, дар аввал аз он  танҳо якчанд дарза дарав  намуда, баъдан, онро дастӣ орд мекарданд ва ҳамон замон аз  он нон пухта, қисми  зиёдашро  ба айлоқ  мефиристоданд  ва  як  қисмашро  ба  хонаҳо  бурда, ҳамаи  хешу  табори     наздикро даъват  карда, онро  дар  якҷоягӣ  бо аҳли оила  мехӯрданд. Бо мақсади «эмин доштани ҳосили нав аз чашми бад» дар ин ҷамъомад одамони бегонаро роҳ намедоданд.
Ҷамъоварии ғалла бо  иштироки бевоситаи Бобои Деҳқон, халифаҳо ва риоя намудани анъанаҳо оғоз меёфт.  Ҷамъоварии ҳосил аз рӯи тартиби муайян гузаронда мешуд: аввал нахӯд, баъд – ҷав, гандум ва ғайра. Барои ҷамъоварии ҳосил халифа рӯзу соати некро муқаррар менамуд.
Ҳамаи чорабиниҳои вобаста ба ҷамъоварии ҳосил бо ташкил намудани зиёфатҳо анҷом меёфтанд. Тарзи додани зиёфат дар маҳалҳо гуногун  буд.
Дар бораи ҷашн гирифтани Меҳргон дар минтақаҳои дигари Тоҷикистони имрӯза низ сарчашмаҳои зиёди таърихӣ маълумот додаанд.
З. ЮСУФБЕКОВА,
М. ШОВАЛИЕВА,
ходимони Институти таърих, бостоншиносӣ ва
мардумшиносии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 07.10.2016    №: 200    Мутолиа карданд: 3318

25.09.2018


Тавсеаи равобити байнипарлумонии Тоҷикистону Корея

Баргузории ҷамъомад оид ба пешгирии ҷинояткорӣ

Анҷоми марҳилаи якуми амалиёти «Кӯкнор-2018»

Гутерриш ба муборизаи фаъолтар алайҳи маводи мухаддир даъват сохт

Теъдоди қурбониёни садамаи киштӣ дар Танзания ба 225 нафар расид

Сеул барои дучандсозии теъдоди сайёҳон $640 миллион харҷ карданист

Фаронса қатораи дуошёнаи тезгард месозад

Ҷаҳон дар як сатр

Ҷом насиби кӣ мешавад?

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед