logo

фарҳанг

ФАЛАК ВА ФАРҲАНГИ МУСИҚИИ ТОҶИКОН

Мусиқии касбию суннатии мардуми тоҷик - Фалак аз ниёгон ба мо мерос мондааст. Он бо нозукӣ, латофату рангорангиаш машҳур буда, дар он шодию сурур ва ғаму андуҳи халқ инъикос гардидааст. Ин хориқаи гаронқимати аҷдодӣ таҷассумгари софию покизагӣ, садоқату инсонпарварӣ ва орзую омоли неки халқ аст.  
Суруду навоҳои фалакӣ ба рӯди мусаффои кӯҳӣ шабоҳат доранд, ки аз ҳазорон чашмаҳои мусаффои  кӯҳсорон  ибтидову роҳ ба сӯи водии дилҳо гирифтаанд, то онро сабзу хуррам ва боғистони пургул гардонда, ба рӯҳу ҷони мо роҳату тавон бахшанд.
Фалак маҷмӯи  суруд ва навои мардумӣ мебошад. Тӯли асрҳо марди кӯҳистонӣ аз гирудору нобасомониҳои рӯзгор ба танг омада, рӯ ба кӯҳсор овардаву аз мағзи ҷон фарёд мезаду ба ин васила дарду ғам ва розу ниёзи худро ба осмону Офаридгори олам ифшо менамуд. Фарёди ӯ дар кӯҳҳо мунъакис гардида, ба фалак мепечид.
Эҷодиёти шеърию мусиқии шифоҳӣ дар таърихи тамаддуни моддӣ ва маънавии тоҷикон аз падидаҳои муҳим маҳсуб ёфта, дар қаринаи  таърих муҳимтарин арзишҳои эҷодию иҷроии он ба тарзи аз устод ба шогирд идома ёфтаву рушд намудааст. Осори шеърию мусиқии шифоҳии касбии тоҷикон бо гуногунрангии савтият, мавзӯот, танаввуоти иҷроӣ нодир аст. Дар осори мусиқӣ ва адабиёти шифоҳии мардуми тоҷик жанри шеърию мусиқии Фалак ва анъанаҳои иҷроии он мавқеи хос дорад. Фалак чун шакл, жанри шеърию мусиқӣ таърихи хеле бостонӣ дорад. Матни таронаҳои фалакӣ, ки аз нигоҳи фолклоршиносӣ дар шакли маҷмӯа ва баёзҳо ба табъ расидаанд, гувоҳи гуфтаҳои болост.
Дар инкишофи ин жанри шеърию мусиқӣ нақш ва мавқеи иҷрокунандагони касбӣ ва ғайрикасбӣ хело бузург буда, тавассути онҳо Фалак рушд дорад. Бо заҳмату кӯшишҳои ин донандагону иҷрокунандагони санъати фалаксароӣ дар асри гузашта  он хеле ривоҷ ёфта, машҳури олам гардид.
Дар ҷараёни эҷод ва иҷрои Фалак ва рушду идомаи анъанаҳои он сабки иҷроии ин ё он ҳавза, равияи ҳунарӣ нақши хоса дошта, маҳз тавассути кӯшишу маҳорати ҳунармандони мардумӣ рангомезии мавзуоти ин жанри мусиқии шифоҳӣ барҷо мондааст. Дар танаввуоти иҷроии шеърию мусиқии Фалак ва сабки хоси иҷроии он ҳавзаҳои ҳунарии Бадахшону Дарвоз, Дашти Ҷум (Ҷам), Рашт нисбат ба ҳавзаҳои Хатлон (Кӯлобу Муъминобод, Кангурту Балҷувон ва ғайра) тафовут дорад. Дар анъанаи фалаксароии Бадахшону Дарвоз, Дашти Ҷум баробари истифодаи созҳои  хушсадои торӣ (сетор, баландзиком, рубоб, панҷтор ва ғайра), инчунин баён, ифодаи матну иҷро хеле нафису рангомез аст, ки инро метавон дар сабки иҷрои Акашарифи Ҷӯра, Пири Садир, Абдулло Назрӣ, Иброҳим Кобулӣ, Мусаввари Минак, Наврӯзшоҳи Қурбонҳусейн, Моҷони Назардод, Нусайрии Одина, Дона Баҳром, Аслияи Искандар, Панҷшанбеи Ҷорӯб, Чанори Нобовар ва навозишҳои Мамадатои Тавалло, Иқболи Завқибек ва дигарон ба хубӣ эҳсос кард. Бахусус, аз намояндагони ин ҳавза дар силсилабандиву иҷрои Фалаки роғӣ Абдулло Назрӣ беҳамто буд. Тарзи иҷрои ин устоди мусқии мардумӣ саршор аз ифодаҳои созию тараннумӣ буда, мутобиқ ба мизонҳои ҳунари ҳирфаӣ қарор дошт. Сабки иҷроии силсилазанҷирии Абдулло Назрӣ сабки талқину иҷроии Акашариф Ҷӯраро тақвият бахшидааст. Хуб аст, ки Дона Баҳрому Панҷшанбе Ҷорӯб ва дигар иҷрокунандагони ҷавони Бадахшону Дарвоз, Дашти Ҷум ин суннатро ҳифз намудаву идома медиҳанд.
Ҳавзаҳои эҷодию иҷроии ноҳияҳои Кӯлобу Муъминобод, Кангурт, Шамсиддини Шоҳин, Ховалинг, Сарихосор ва ғайра дар иҷрои Фалак (хусусан Фалаки даштӣ) бештар шуҳрат доранд. Пешоҳангони ин ҳавза Бобохалили Одина, Раҷабмади Валӣ, Мадалии Барот, Карими Шиш, Бароти Фалак, Холмаҳмади Фалак, Ҳошим Қосим, Одина Ҳошим, Гулчеҳра Содиқ, Файзалӣ Ҳасан, Давлатманди Хол, Сафармуҳаммад   Мурод ва навозандагони машҳур Рустами   Абдураҳим, Достии Орзу, Ҳаким Маҳмуд, Пирназари Дуторӣ, Ҷумъахон Раҷаби Рубобӣ, Саидалии Дуторӣ ва дигарон дар пойдориву барҷо мондани анъанаҳои иҷроии ин жанри шеърию мусиқӣ нақши муассир гузоштаанд, ки бо маҳбубият, дархурии ҳолатҳои равонӣ, ифодаи сарнавишт ва такопӯҳои зиндагӣ як қисми таркибию муҳими фарҳанги мардумии ин минтақаро ташкил медиҳад.
Бори аввал бо ташаббус ва заҳматҳои пайвастаи эҷодию ҳунарии Давлатманди Хол  дар шаҳри Кӯлоб ансамбли Фалак таъсис ёфт. Нақшаи таъсиси ин дастаи ҳунарии касбӣ соли 1978 ба миён омада, соли 1989 тибқи Қарори Ҳукумати Тоҷикистон, зери сарпарастии Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолияти муттасили хешро оғоз намуд. Ин гурӯҳи ҳунарӣ бо барномаҳои рангин дар чандин ҷашнвораҳои мусиқии кишвар ва берун аз он ширкат варзидааст.
Соли 2001 бо Қарори  Ҳукумати Тоҷикистон дар назди Кумитаи давлатии радио ва телевизиони Тоҷикистон Ансамбли давлатии Фалак аз нав таъсис ёфт, ки  роҳбарии онро Ҳунарманди мардумии Тоҷикистон  Давлатманди Хол ба уҳда дорад.
Имрӯзҳо анъанаи эҷодию иҷроии фалаксароӣ дар Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода ва Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов мавриди тадрису омӯзиш қарор гирифта, устодону донандагони мардумии ин жанри шеърию мусиқии халқамон ба насли ҷавон нозукиҳои онро меомӯзанд.
Абубакр ЗУБАЙДӢ, 
муовини директори Пажӯҳишгоҳи илмӣ - тадқиқотии
фарҳанг ва иттилоот


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 10.10.2016    №: 201    Мутолиа карданд: 3328

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад

ЭНЕРГЕТИКА. 2,5 миллиард сомонӣ қарзи дебитории "Барқи тоҷик" муаммои ҳалталаб боқӣ мемонад

15.07.2019


Сарвазири Корея ба Тоҷикистон меояд

Баррасии масъалаҳои ҳамгироии САҲА, СҲШ ва ИА дар минтақаи Осиёи Марказӣ

Нахустин шумораи маҷаллаи «Осиё ва Аврупо» аз чоп баромад

ДТТ. Изҳори нигаронӣ аз вазъи бо кор таъмин шудани хатмкардаҳо

ТИБ. 288 номгӯи доруи ғайристандартӣ ошкор шуд

11.07.2019


Шиносоии Қоҳир Расулзода бо сохтмон ва навсозии шоҳроҳи Душанбе – Бохтар

10.07.2019


Нодиртарин "Девон" - и Навоӣ дар Хуҷанд

Бунёди нахустин пойгоҳи ҷаҳонии шабакаи атмосферии Тоҷикистон дар Осиёи Марказӣ

Иттиҳоди Аврупо барои кишварҳои Осиёи Марказӣ 72 миллион евро ҷудо мекунад

Матвиенко: "Дар бозори Россия қариб тамоми об қалбакӣ будааст"

Ҷаҳон дар як сатр

08.07.2019


Баррасии ҷараёни иҷрои Барномаи давлатии тарбияи ватандӯстӣ ва таҳкими ҳувияти миллии ҷавонон

"Душанбе - қалби Тоҷикистон"

Ҳамоиш оид ба таҳияи маҳсулоти сайёҳӣ

Россия нахусткайҳоннаварди арабро бо ғизои махсус таъмин месозад

Зиёни иқтисодии Гурҷистон аз коҳиши сайёҳони рус беш аз $700 миллион хоҳад шуд

Дар Қазоқистон то соли 2021 нияти ифтитоҳи 20 мактаби олӣ ва 180 коллеҷро доранд

СММ: "Қирғизистон нахустин кишварест, ки мушкили бешаҳрвандиро ҳал кард"

Зеленский пурра иҷро кардани созишномаи Минскро ваъда дод

Ҷаҳон дар як сатр

04.07.2019


Ҷаласаи Комиссияи муштараки ҳамкории иқтисодию тиҷоратии Тоҷикистону Покистон

Масъалаи татбиқи ҳамгироии сиёсати давлатии ҷавонон баррасӣ гардид

ФУТБОЛ. Чемпионати АФОМ дар Тоҷикистон мегузарад

Омӯзгоронро барои кор дар Тоҷикистон ва Қирғизистон интихоб менамоянд

Сарвазири Италия пазироии самимии Путинро ваъда кард

Дар Минск паради низомӣ бахшида ба Рӯзи Истиқлолияти Беларус доир гашт

Путин шартҳои муколамаи Москва ва Киевро ном бурд

Суд ба маъмурияти Трамп истифодаи маблағи Вазорати мудофиаро барои деворсозӣ манъ намуд

Ҷаҳон дар як сатр

02.07.2019


Тақвияти ҳамкориҳо бо БАТР

Мулоқоти Исматулло Насредин бо Умар Аюб Хон

Озмунҳои «Маҳаллаи беҳтарин» ва «Кӯчаи беҳтарин» баргузор мешаванд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед